Bahasa Melayu Sarawak

dialek negeri bahasa Melayu

Bahasa Bangsa Kerajaan Sarawak (Kelakar Lokal Sarawak) ialah bahasa pertuturan paling dominan digunakan kesemua bangsa-bangsa terdiri daripada penyatuan daripada pelbagai bangsa iaitu dikenali masyarakat umum sebagai penduduk-penduduk daripada campuran pelbagai bangsa dan etnik mendiami sebahagian besar Wilayah Kawasan dan juga Kota seperti umum mengetahui iaitu Dua Kawasan Jajahan Kota Bandaraya Kuching Selatan Dan juga Kota Bandaraya Kuching Utara dan juga masyarakat umum terdiri daripada penduduk-penduduk Bangsa Manusia terdiri daripada Masyarakat Pribumi iaitu Bangsa Kerajaan Negeri Sarawak mendiami beberapa kawasan Jajahan kecil sebagai contoh untuk pengetahuan masyarakat umum dikenali sebagai kawasan zon pentakbiran Yang Utama iaitu Kota Petra-Jaya dan juga Bahagian-Bahagian lain turut juga mempunyai kawasan jajahan Daerah Utama dan juga Daerah-Daerah Yang Kecil turut berada berada di-dalam kawasan Bahagian tersebut iaitu terdapat Di-Kawasan Jajahan Yang Mulia Kesatria Mahkota Kerajaan Negeri Sarawak

Bahasa Bangsa Kerajaan Sarawak
اللغة الوطنية لمملكة ساراواك
"Kelakar Lokal Sarawak"
Peta Negeri Sarawak.png
Asli kepada Malaysia
Kawasan Sarawak, Kalimantan Barat (Indonesia)
EtnikMelayu Sarawak, Iban, Bidayuh, India, Melanau, Kedayan, Orang Ulu, Lun Bawang, Melayu Brunei, Cina, dsb.
Penutur asli
500.000 - 600.000 penutur asli
jumlah 2.4 juta
Austronesian
Kod bahasa
ISO 639-3
zlm-sar
GlottologTiada
Austronesia
Taburan

geografi:

Asia Tenggara Maritim, Oceania, Madagascar, Taiwan
Klasifikasi bahasa: salah satu dari keluarga bahasa dunia utama; walaupun berpaut dengan keluarga lain telah dicadangkan, tiada dari ini yang diterima mainstrim umum
Pembahagian:
ISO 639-2 / 5:

Bahasa Komunikasi Dominan & Utama

Bahasa Bangsa Kerajaan Sarawak juga bertindak sebagai Bahasa Petuturan semasa iaitu Sebagai Bahasa Komunikasi Utama seringkali digunakan dan juga dituturkan pelbagai bangsa, seperti Bangsa Dayak Laut Bangsa Iban Bangsa Bidayuh terdiri daripada Bangsa Utama Iaitu berasal daripada Bangsa Kerajaan Sarawak iaitu dengan menggunakan Bahasa Austronesia Dialek/Loghat/Kelakar Lokal Bangsa Kerajaan Sarawak dan Bahasa Bangsa Kerajaan Sarawak juga turut didapati mempunyai beberapa persamaan dan perbezaan dengan beberapa Bahasa Austronesia Rumpun Bahasa Austronesia ialah sebuah keluarga bahasa campuran pelbagai bahasa lokal daripada rumpun keluarga Bahasa Bangsa Austronesia telah pun tersebar dengan sangat meluas iaitu meliputi gugusan kepulauan Asia Tenggara dan Lautan Pasifik. Beberapa anggota keluarga rumpun Bahasa ini juga dituturkan di tanah besar Asia. Rumpun bahasa Austronesia tersebar luas dari Taiwan dan Hawaii di hujung utara hingga ke New Zealand di wilayah (Aotearoa) di hujung selatan dan dari Madagascar jauh di barat sampai ke Pulau Easter (Rapanui) di hujung timur.

Keluarga Bahasa

Cabang Keluarga Bahasa

Salah satu cabang Bahsa terpenting didalam kelahiran dan keberadaan Bahasa Austronesia. ialah cabang Bahasa Jawa dan juga Bahasa Sunda lalu menyebabkan Bahasa-Bahasa Austronesia mempunyai pelbaga loghat berlainan berpunca kerana terjadi pelbagai campuran bahasa dengan jumlah penutur terbesar yaitu: bahasa Jawa, bahasa Melayu (dan bahasa Indonesia), bahasa Sunda, bahasa Madura, bahasa Aceh, bahasa Batak bahasa Bali.

Perbezaan Bahasa dan Dialek

Perbezaan ini terhasil daripada perkahwinan campuran Bangsa Kerajaan Sarawak iaitu terdiri daripada beberapa bangsa, juga (terdiri dari pelbagai bahasa) dan (terhasil daripada benua bangsa serumpun) lalu menjadikan keberadaan dan kelahiran baru sebuah Bahasa baru iaitu Bahasa Bangsa Kerajaan Negeri Sarawak daripada Satu Rumpun Bangsa Campuran Pelbagai Bangsa-Bangsa Utama dan Dominan Iaitu Masyarakat Bangsa Manusia Pribumi Bangsa Kerajaan Negeri Sarawak dan juga etnik campuran mendiami di-kebanyakan kawasan dan wilayah dan juga bahagian turut sama iaitu daerah terpencil di-negeri kerajaan sarawak.

Bahasa Bangsa Manusia Pribumi

Bahasa Bangsa Utama iaitu dikenali sebagai Masyarakat Bangsa Manusia Pribumi Bangsa Kerajaan Negeri Sarawak seperti Bangsa Iban Bangsa Dayak Laut. Bangsa Bidayuh mendiami sebahagian besar kawasan Kepulauan Borneo dan pengaruh bahasa kaum-kaum tempatan yang lain khususnya bahasa Iban dan bahasa Bidayuh) dan juga bahasa-bahasa negara jiran (bahasa Melayu Brunei dan bahasa Indonesia). Sebagai contoh, Dialek/Loghat/Kelakar Lokal Bangsa Sarawak mempunyai persamaan dengan Bahasa Indo-Eropah, Afro-Asiatik dan Uralik, Rumpun Bahasa Austronesia. merupakan salah satu keluarga bahasa tua yang telah dikenal pasti dengan lengkap. Nama Austronesia berasal daripada kata Latin auster "angin selatan" dan kata Greek nêsos "pulau". Nama ini sememangnya sesuai, kerana sebahagian besar bahasa Austronesia dituturkan di pulau-pulau yang terletak dalam, atau berhampiran dengan, Hemisfera Selatan: bahasa-bahasa Cham, dituturkan di tanah besar Asia. Kebanyakan bahasa Austronesia mempunyai bilangan penutur yang kecil. Walau bagaimanapun, bahasa Austronesia utama memiliki jutaan penutur. Sesetengah bahasa Austronesia merupakan bahasa rasmi di beberapa buah negara. Otto Dempwolff, seorang sarjana Jerman, merupakan ahli bahasa pertama yang menyelidik bahasa-bahasa Austronesia dengan mendalam menggunakan kaedah perbandingan.

Para ahli bahasa tidak sepakat tentang keluarga bahasa manakah yang mempunyai bahasa yang terbanyak. Walau bagaimanapun, rumpun bahasa Austronesia pastinya menduduki antara tangga teratas dengan 1,268 bahasa (menurut Ethnologue), yang bersamaan dengan lebih kurang satu perlima daripada jumlah keseluruhan bahasa yang diketahui di dunia.

Rumpun Bahasa Austronesia memiliki beberapa cabang keluarga bahasa, dan kesemuanya kecuali satu diketemui di Taiwan.

Jenis Petuturan Dikawasan Utara

Manakala pula untuk bahasa petuturan digunakan penduduk-penduduk di-kawasan Bahagian Utara Kerajaan Negeri Sarawak iaitu bahasa-bahasa untuk digunakan dan dituturkan sebagai bahasa petuturan di bahagian Miri, Limbang, dan Lawas sedikit sebanyak telah dipengaruhi oleh Bahasa Bangsa Dayak Laut, Bahasa Bangsa Iban. Bahasa Bangsa Malanau. dan juga bahasa Bangsa Bangsawan Kesultanan Brunei lama dan manakala pula Bahasa Dialek/Loghat/Kelakar Lokal Bangsa Kerajaan Negeri Sarawak dan juga Bahasa Lun Bawang

Bahasa Komunikasi Mengikut Bahagian

Di Kawasan bertempat beberapa bahagian Kerajaan Negeri Sarawak seperti di beberapa bahagian

Manakala pula untuk dibahagian:

pula mendapat pengaruh daripada pelbagai campuran Bahasa hasil daripada pertemuan dan pecampuran beberapa Bahasa terdiri dengan campuran petuturan loghat Bahasa Dayak Laut Dan Bahasa Iban Dan sedikit pengaruh Bahasa Melayu di Kalimantan Barat, seperti Bahasa Melayu Sambas & Bahasa Melayu Pontianak.

Bahasa Bangsa Kerajaan Negeri Sarawak boleh dibahagikan kepada dua jenis dialek utama bertumpu di kawasan barat Borneo iaitu Dialek Kuching (meliputi orang-orang Melayu di bahagian Kuching) & Dialek Rantau Persisir atau Bahasa Laut (meliputi orang-orang Iban & Dayak Laut, Dan Sedikit Campuran Bahasa Bahasa-bahasa Formosa Taiwan dikategorikan kepada sembilan subkumpulan aras pertama ("first-order") bahasa Austronesia.

Bahasa Komunikasi Dominan

(Bahasa Bangsa Kerajaan Sarawak) juga digunakan sebagai bahasa alternatif didalam bahasa petuturan bahagian (pinggir kota utama) dan mempunyai perbezaan dari segi sebutan perkataan. Sebagai contoh, bagi sesetengah perkataan, pengunaan vokal 'a' dihujung perkataan tersebut bagi dialek Kuching dan pengunaan vokal 'o' bagi dialek Rantau Persisir Pantai Tanah Bangsa Kerajaan Negeri Sarawak. Turut juga sama Di-ketahui menggunakan Bahasa dialek Kota Bandaraya Kuching iaitu dikenali dengan nama panggilan Kota Bandaraya Kuching Selatan dan juga Kota Bandaraya Kuching Utara dan bahasa tersebut telah secara tidak lansung dijadikan sebagai Bahasa petuturan Dominan untuk setiap waktu dan juga masa digunakan sebagai Bahasa Komunikasi Yang Utama Iaitu Bahasa Petuturan kegunaan seharian digunakan penduduk-penduduk Bangsa Kerajaan Negeri Sarawak dan Bahasa tersebut juga di-ketahui mempunyai beberapa Jenis Bahasa campuran daripada beberapa Bahasa Bangsa Dialek,melalui permahaman berkenaan landskap dan formasi penyatuan pelbagai bangsa dan telah menjadi punca kepada terciptanya Bahasa Bangsa Kerajaan Negeri Sarawak Dikenali dan di-ketahui dengan ungkapan nama panggilan untuk bahasa campuran tersebut.

Bahasa Bangsa Kerajaan Sarawak

(Bahasa Kerajaan Sarawak) Iaitu. (Dialek Lokal Kelakar Sarawak) juga turut mempunyai beberapa loghat bahasa campuran, iaitu terhasil daripada campuran beberapa dialek-dialek daripada campuran Bahasa Bangsa Dayak Laut, Bahasa Bangsa Iban Dan juga campuran Bahasa Bangsa Kerajaan Sarawak adalah salah satu daripada Bahasa Komunikasi Utama dan paling dominan sering digunakan dan untuk digunakan juga dituturkan sebagai sebahagian daripada beberapa Bahasa Komunikasi penduduk-penduduk di-kebanyakan wilayah, bahagian dan daerah-daerah kecil termasuk kawasan terpencil bertempat di-bahagian perdalaman Di-Seluruh Kerajaan Negeri Sarawak juga dikenali dengan nama panggilan utama iaitu Sarawak Bumi Kenyalang Mempunyai pelbagai campuran Bahasa, Bangsa Pribumi Tanah Ibu Pertiwi.


Austronesia
Taburan

geografi:

Asia Tenggara Maritim, Oceania, Madagascar, Taiwan
Klasifikasi bahasa: salah satu dari keluarga bahasa dunia utama; walaupun berpaut dengan keluarga lain telah dicadangkan, tiada dari ini yang diterima mainstrim umum
Pembahagian:
ISO 639-2 / 5:

Contoh Perbezaan AyatSunting

Bahasa Melayu Sarawak Bahasa Melayu
Siapa/Pa nama kitak? Siapa nama awak?
Kitak mok gi sini? Awak hendak ke mana?
Sine/sini rumah kitak? Di manakah rumah awak?
Nak ne rumah kitak? Yang mana satu rumah kamu?
Mbiak/miak ya main bol di padang. Budak itu bermain bolasepak di padang.
Kamek dari Kuching. Saya dari Kuching.
tetak nya nangga Awang tegugok dalam parit. Dia ketawa apabila melihat Awang terjatuh ke dalam parit.
Pusak kamek tok!/kamek empun pusak tok! Kucing ini milik saya!
Kamek sik kerja hari tok. Saya tidak bekerja hari ini.
Ninek kamek polah bubur Nenek saya membuat bubur
Kacak na ompuan ya! Cantiknya wanita itu!

Perbendaharaan KataSunting

Perbendaharaan kata dialek Sarawak terdiri daripada perkataan yang digunakan dengan meluas di seluruh Sarawak dan perkataan yang hanya digunakan di kawasan-kawasan yang tertentu.

Perbendaharaan Kata UmumSunting

  • Polah = buat / lakukan
  • Molah - buat / lakukan
  • Sik - tak / tidak
  • Aok - Ya
  • Iboh/Sikboh - Jangan
  • Ney - mana
  • Gago - Sibuk
  • Dudi - Kemudian
  • Nemiak - Budak
  • kelakar/kelaka- bercakap/cakap
  • Biak - muda
  • gilak - sangat
  • Tukuk - ketuk
  • Entingal - degil
  • Nerais - berteriak/menjerit
  • Sidak/Cdak - Mereka
  • Nyerin - Bunyi yang kuat
  • Nor-mo-encet - Kedudukan Terakhir
  • Lejuk - Jemu
  • Lan - Jom
  • Juh - Jom
  • Bait - Baik
  • empun - punya
  • Ngelayo - Merayau
  • Nyaman - Sedap
  • Raon-raon - Berjalan-jalan
  • Putit-memutit - Kutip-mengutip
  • Heng - Mabuk
  • dipirit - digilis
  • Angol - Pening
  • Nilit - Skodeng
  • Bisak - Koyak
  • Serda - sendawa
  • Puluk - sapu ubat
  • Licak - Lembut/Becak
  • Lowek - memuntahkan semula
  • Entam - disebabkan/belasah
  • Setegal - disebabkan
  • Melungak - mendongak
  • Nge-redak - mendidih
  • Be-bante - mem-belasah
  • Gugok - Jatuh
  • Manas - Marah
  • begasak - sesuka hati
  • Berumbak - bergaduh dengan tarik
menarik
  • Mungkas - Bengang/Amarah/Marah
  • Kenak - Kenapa/terkena
  • Mengarey-ngarey - Bersepah-sepah
  • Tikam - Baling
  • Terusuk - terhempas

Kenak - Kenapa/kena

  • Tanggar - Tengok/Lihat
  • Diat - Lihat/Tengok
  • Tunggah - Panggil
  • Padah - Beritahu
  • Engkah - Letak
  • Menongkeng - jatuh dengan kepala
dahulu
  • Embak - Bawa
  • Mbikik - Baiki
  • Kepak - Penat
  • Nekik - Daki
  • Tempek - Tepek / Tampal
  • Lonjong - Panjang
  • Geruk - Leher
  • plen-tey - Bergurau
  • Pem-bulak - Penipu
  • Berolah - Nakal
  • Sinun - Sana / Situ (nun di sinun =
nun di sana)
  • Sitok - Sini (di sitok = di sini)
  • Sine - Di mana (di sine = di mana)
  • Tapak - Pinggan
  • Cangkir - Cangkir / Cawan
  • Kedak - macam (polah kedak tok juak =
buat macam ni juga)
  • Di-debah - Di bawah
  • Paloi - Bodoh
  • Lawa/Lobo- Sombong
  • Ingga - Menyampah
  • Ngeso - menunjuk-nunjuk
  • Tapok - Bersembunyi
  • Tapuk - dimasukkan
  • Tepuk - memberi makan atau barang dengan banyak
  • Gan-jor - Tinggi Lampai
  • Mancal - nakal
  • Cer-re-dit - Petah berkata-kata
  • Tunok - Bakar
  • Karan - Elektrik / karan
  • Rubit - robek / terkoyak sedikit
  • Sumpong - membotakkan kepala
  • Pejal - Paksa
  • Ngetak - kelim
  • rumpong - Berlubang-sedikit
  • betekang - Sangat kotor
  • Petang-peti - Gelap
  • Anggong - Membawa
  • Tebiut/ter-ber-liyut - Bengkok
  • Gerek - Teman lelaki/Teman Wanita
  • Begerek - Bercinta
  • Kunin - Kuning
  • Camne/Camni- Bagaimana
  • juak-juga
  • Camya - Macam itu
  • ngek - pandai
  • Jeraya - Jalan Raya
  • Kalas - Merah Jambu
  • Gadong - Hijau
  • Eng-kor-dork - Ungu
  • Kacak - Cantik (untuk wanita/gadis dll) / kacak (untuk lelaki/budak lelaki)
  • Jaik - Hodoh/Jahat
  • Manok - Ayam / manuk (arkaik)
  • Pusak - Kucing
  • Asuk - Anjing / asu (kurang digunakan)
  • Pusuk - Ikan Bilis
  • Semangka - Tembikai / semangka
  • Tetak - Ketawa
  • Mauk/Maok - Nak/ Mahu
  • Babo - Nyanyuk
  • Peen-too - Pintu
  • Penjan - Tingkap
  • Sik-Air-ran/X-heran - Tak-hairan/Tidak hhairan
  • Ceridak - Pengotor
  • Endak-maok - Tidak Mahu
  • Muji - Pujian/Puji/Memuji
  • Ngeso - Menunjuk/tunjuk
  • Olahan - Perangai/Sikap Peribadi
  • Agik-maok/Are-girk - Hendak lagi/Mahu lagi



Penggunaan perkataan "kamek" dan "kitak"

Penggunaan perkataan kamek dan kitak ialah ungkapan halus, lembut atau hormat yang umumnya diucapkan oleh anak-anak atau golongan lebih muda terhadap orang yang lebih tua. Perkataan tersebut juga digunakan untuk berbicara sesama ahli keluarga, digunakan terhadap orang yang lebih dikenali dan tidak kurang untuk pasangan kekasih.

  • kamek - saya
  • kitak - awak

Penggunaan Kata PenguatSunting

Penggunaan kata penguat dalam dialek Sarawak tidak jauh lainnya dengan bahasa Melayu Piawai. Contohnya, penggunaan perkataan gik sama maksud dengan perkataan lagi/lah.

  • belaja gik - belajarlah
  • udah gik - sudahlah
  • sik ada gik - tiada lagi
  • agik - lagi

Perkataan indah berfungsi sebagai kata penyudah di akhir ayat dan menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya.

  • sakit indah - sakit pula
  • manas indah - marah pula
  • makan indah - makan pula

Perkataan lok berfungsi untuk menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya dan sebagai kata penyudah di akhir ayat. Sebutan lok perlu panjang bukannya pendek.

  • nunggu lok - tunggu dulu
  • nangga lok - tengok dulu
  • klaka lok - bercakaplah dulu

Perkataan koh, juak, ya dan bah ialah penambahan perkataan untuk menguatkan lagi ekspresi maksud perkataan sebelumnya. Huruf a,oh dan ah dipanjangkan atau ditekan untuk menunjukkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya.

  • aok bah - yalah / baiklah
  • iboh camya bah - janganlah macam tu
  • udah gik ya - sudah lah
  • lamak juak - lama betul
  • nyalah koh - itulah

Perkataan nya mempunyai banyak makna dan juga digunakan untuk menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya. Sebutan nya bergantung kepada keadaan sama ada dalam nada marah atau biasa.

  • nya - dia / betul
  • lamak nya juak nya tok koh - Sudah lama betul dia ini

PenyampaianSunting

Cara penyampaian dialek Sarawak dan bahasa Melayu Piawai agak berlainan. Sebutan dialek Sarawak yang ketara adalah pada huruf r yang ditekankan dengan nada yang berat sepertimana sebutan orang Melayu di utara Semenanjung.

  • mirah - merah
  • geruk - leher

Terdapat juga pertukaran huruf f kepada huruf p menyebabkan sebutan huruf f menjadi p.

  • tepon - telefon
  • paham - faham
  • pikir - fikir

Pertukaran huruf o kepada huruf u menyebabkan sebutan huruf o menjadi u.

  • urang - orang
  • tulak - tolak
  • rusak - rosak

Selain itu, terdapat perkataan yang mengabaikan sama sekali sebutan huruf vokal.

  • krusi - kerusi
  • brani - berani

Dialek Sarawak LamaSunting

Terdapat juga dialek Sarawak Lamak yang digunakan oleh orang-orang tua Sarawak terutamanya di Bahagian Kuching. Dialek Sarawak Lamak jarang digunakan oleh generasi muda pada masa sekarang. Berikut ialah beberapa perkataan dialek Sarawak Lamak:

Perkataan Maksud
Bekukut Bertahan (mengenai

sesuatu benda)

Ngebor Labuh
Belukuk Malang
Nyerindin Naik bulu roma/meremang
Belunyak Berguling atas tilam
Betinjak Pijak
Bekunto Berlawan
Betandak Menari
Bebukut Bergaduh
Besendik Bersebelahan
Nerebes Hampir-hampir di tebing
Loar pontong seluar pendek
Tempa Marah
Buk Buku
Unipom Uniform
Bulu Mansu Bulu Kening
Ladin Pisau
Lang Pintu
Sukut Sisi
Pagu Para
Telok Bilik
Diniari Subuh / dinihari
Pagi awal Awal pagi
Gadong Hijau
Beghal Lapisan
Beshedo Bersolek
Kalas Merah jambu
Ngkodok Ungu
Minak Cuma
Baju Panas Baju T
Baju Telok Belanga Baju Batik
Ngetor Jalan-jalan

Lihat jugaSunting

RujukanSunting

Pautan luarSunting