Perbezaan antara semakan "Imbuhan kata nama (bahasa Melayu)"

k
pasal imbuhan ke- tu, ada yg sebenarnya kata sifat
k (Imbuhan Kata Nama dipindahkan ke Imbuhan kata nama (bahasa Melayu): Tajuk yang lebih tepat.)
k (pasal imbuhan ke- tu, ada yg sebenarnya kata sifat)
Kata Nama menerima empat jenis imbuhan; awalan, akhiran, apitan dan sisipan. Imbuhan awalan ialah imbuhan yang berada di hadapan kata akar, contohnya pe(N), me(N), ter dan sebagainya. Imbuhan akhiran terletak di akhir kata akar dan imbuhan apitan mengapit kata akar. Imbuhan sisipan pula tersisip di tengah perkataan.
 
==Awalan==
== Imbuhan awalan ==
===ke-===
 
Awalan "ke-" boleh membentuk kata bilangan himpunan, kata bilangan tingkat dan kata nama. Huruf akar akan kekal biarpun setelah digabung dengan kata imbuhan ini. Bukan semua perkataan boleh digabungkan dengan awalan "ke-". Kebanyakannya memerlukan akhiran -an untuk membentuk perkataan yang tepat. Awalan "ke-" boleh membawa maksud berikut kepada kata dasar:
=== Awalan ke- ===
 
* penanda orang atau benda dengan memberi tumpuan kepada maksud kata dasar (kata nama): ''kekasih'', ''ketua'', ''kemudi''
Awalan ke- boleh membentuk kata bilangan himpunan, kata bilangan tingkat dan kata nama. Huruf akar akan kekal biarpun setelah digabung dengan kata imbuhan ini. Bukan semua perkataan boleh digabungkan dengan awalan ke-. Kebanyakannya memerlukan akhiran -an untuk membentuk perkataan yang tepat.
 
===pe(n)-===
<table align="center">
<tr><td align="center">'''Kata Akar'''</td><td align="center">'''Kata Terbitan'''</td><td align="center">'''Keterangan'''</td></tr>
<tr><td align="center">kasih</td><td align="center">kekasih</td><td align="left">Penanda orang atau benda dengan memberi tumpuan<br>kepada maksud kata dasar (kata nama)</td></tr>
<tr><td align="center">lima</td><td align="center">kelima</td><td align="left">Membentuk kata bilangan tingkat</td></tr>
<tr><td align="center">tiga</td><td align="center">ketiga</td><td align="left">Membentuk kata bilangan himpunan</td></tr>
<tr><td align="center">tua</td><td align="center">ketua</td><td align="left">Membentuk kata nama</td></tr>
</table>
 
Imbuhan awalan "pe(n)-" menerbitkan kata nama yang memberi maksud tertentu kepada perkataan dasar yang diimbuhkannya, dengan membawa erti-erti berikut:
=== Awalan pe(N)- ===
 
*alatan/perkakas: ''pembakar, pengasah, penukul, penapis''
Awalan pe(N) menerbitkan kata nama, dengan pe(N) boleh wujud dalam bentuk bentuk seperti berikut; pe-, pem-, pen- peng-, dan peny-. Bentuk bentuk imbuhan ini bergantung kepada huruf awal kata akar. Kata akar ini selalunya kata kerja.
*orang yang membuat: ''penulis, pencipta, pentadbir''
*sesuatu yang menyebabkan jadi...: ''pengasih, pemanis, pendingin''
*orang yang selalu atau suka...: ''penidur, pemalas, perokok''
*orang yang mempunyai sifat...:''pemalu, pemurah, pembengis''
*milik sifat seseorang: ''pemuda, pembesar''
*ukuran bagi waktu atau tempat: ''pemeluk, penanak, pelaung''
*hasil atau kesan daripada sesuatu: ''penyakit, pendapat''
 
Awalan "pe(Nn)-" memberiberubah maksudbentuk tertentumengikut kepada[[fonem]] perkataanpertama dasardalam yangkata diimbuhkannya. Contohnyadasar:
 
{|class=wikitable
::*alatan/perkakas: ''pembakar, pengasah, penukul, penapis''
! Bentuk imbuhan !! Fonem pertama<br>kata dasar !! Gugurkan? !! Contoh !! Huraian
::*orang yang membuat: ''penulis, pencipta, pentadbir''
|-align=center
::*sesuatu yang menyebabkan jadi...: ''pengasih, pemanis, pendingin''
!rowspan=2| mem-
::*orang yang selalu atau suka...: ''penidur, pemalas, perokok''
| /b/ || {{no}} || {{nowrap|baris → pembaris}} ||
::*orang yang mempunyai sifat...:''pemalu, pemurah, pembengis''
|-align=center
::*milik sifat seseorang: ''pemuda, pembesar''
| /p/ || {{yes}} || {{nowrap|panah → pemanah}} ||align=left| Kecuali kata pinjaman dan sebilangan kecil kata jati<br>Cth: pempamer
::*ukuran bagi waktu atau tempat: ''pemeluk, penanak, pelaung''
|-align=center
::*hasil atau kesan daripada sesuatu: ''penyakit, pendapat''
!rowspan=2| men-
| /c/<br>/d/<br>/j/<br>/sy/ || {{no}} || {{nowrap|curi → pencuri<br>datang → pendatang<br>jahat → penjahat<br>syarah → pensyarah}} ||
|-align=center
| /t/ || {{yes}} || {{nowrap|tari → penari}} ||align=left| Kecuali kata pinjaman dan sebilangan kecil kata jati<br>Cth: pentadbir
|-align=center
!rowspan=3| meng-
| ([[vokal]]) || {{no}} || {{nowrap|arah → pengarah}} ||
|-align=center
| /g/ || {{no}} || {{nowrap|ganti → pengganti}} ||
|-align=center
| /k/ || {{yes}} || {{nowrap|karat → pengarat}} ||align=left| Kecuali kata pinjaman dan sebilangan kecil kata jati<br>Cth: pengkaji
|-align=center
! meny-
| /s/ || {{yes}} || {{nowrap|sakit → penyakit}} ||align=left| Kecuali sesetengah kata pinjaman dan sebilangan kecil kata jati<br>Cth: penstabil
|-align=center
! me-
| /l/<br>/m/<br>/n/<br>/ng/<br>/ny/<br>/r/<br>/w/<br>/y/ || {{no}} || {{nowrap|lambung → pelampung<br>makan → pemakan<br>nyanyi → penyanyi<br>rasa → perasa<br>wangi → pewangi<br>}} ||
|-align=center
! menge-
| - || {{no}} || {{nowrap|sah → pengesah}} ||align=left| Untuk kata dasar satu suku kata sahaja.
|}
 
Bagi perkataan yang bermula dengan huruf vokal, sebutan perkataan berubah misalnya pengambil (ambil) akan disebut sebagai ''pe-ngam-bil'' dan penguji (uji) disebut ''pe-ngu-ji''. Berbeza dengan huruf yang bermula dengan konsonan (kecuali k, s, t dan p) bunyi perkataan asal akan dikekalkan seperti penggosok disebut ''peng-go-sok''.
==== Varian pe- ====
 
Imbuhan "pe(n)-" berpadan fungsinya dengan imbuhan "[[Imbuhan kata kerja (bahasa Melayu)#me(n)-|me(n)-]]" untuk kata kerja.
Imbuhan ini digunakan untuk kata akar yang bermula dengan huruf '''l''', '''m''', '''w''', '''n''' dan '''r'''.
 
===pe-===
<table align="center">
Imbuhan awalan "pe-" (tanpa pembolehubah (n) dalam "pe(n)-") menerbitkan kata nama memberi maksud tertentu kepada perkataan dasar yang diimbuhkannya. Berbeza dengan imbuhan "pe(n)-", imbuhan "pe-" hanya boleh digunakan untuk manusia, iaitu seperti berikut:
<tr><td align= "left">'''Kata Akar'''</td><td></td><td align="right">'''Kata Terbitan'''</td></tr>
<tr><td align= "left">lawat</td><td></td><td align="right">pelawat</td></tr>
<tr><td align= "left">lari</td><td></td><td align="right">pelari</td></tr>
<tr><td align= "left">makan</td><td></td><td align="right">pemakan</td></tr>
<tr><td align= "left">masak</td><td></td><td align="right">pemasak</td></tr>
<tr><td align= "left">nafi</td><td></td><td align="right">penafi</td></tr>
<tr><td align= "left">rokok</td><td></td><td align="right">perokok</td></tr>
<tr><td align= "left">wangi</td><td></td><td align="right">pewangi</td></tr>
</table>
 
*pelaku tindakan dalam kata dasar: pesaing, peserta
==== Varian pen- ====
*penerima tindakan atau kesan dalam kata dasar: pesalah, pesakit
Imbuhan ini digunakan untuk kata akar yang bermula dengan '''c, d, j''' atau '''t''.
 
===per-===
<table align="center">
Imbuhan awalan "per-" digunakan untuk mengimbuhkan kata dasar yang sering dijadikan kata kerja dengan berimbuhkan awalan "[[Imbuhan kata kerja (bahasa Melayu)#ber-|ber-]]".
<tr><td align= "left">'''Kata Akar'''</td><td></td><td align="right">'''Kata Terbitan'''</td></tr>
<tr><td align= "left">curi</td><td></td><td align="right">pencuri</td></tr>
<tr><td align= "left">cuci</td><td></td><td align="right">pencuci</td></tr>
<tr><td align= "left">dengar</td><td></td><td align="right">pendengar</td></tr>
<tr><td align= "left">duduk</td><td></td><td align="right">penduduk</td></tr>
<tr><td align= "left">jual</td><td></td><td align="right">penjual</td></tr>
<tr><td align= "left">jemput</td><td></td><td align="right">penjemput</td></tr>
<tr><td align= "left">tipu</td><td></td><td align="right">penipu</td></tr>
<tr><td align= "left">tari</td><td></td><td align="right">penari</td></tr>
<tr><td align= "left">tukar</td><td></td><td align="right">penukar</td></tr>
<tr><td align= "left">tulis</td><td></td><td align="right">penulis</td></tr>
</table>
 
==Akhiran==
Bagi perkataan yang bermula dengan c, d dan j, kata akarnya kekal tetapi bagi perkataan yang bermula dengan t, huruf pertamanya akan hilang setelah bergabung dengan imbuhan pen-.
===-an===
Imbuhan akhiran "-an" menerbitkan kata nama yang memberi maksud tertentu kepada perkataan dasar yang diimbuhkannya, dengan membawa erti-erti berikut.
*benda, bahan yang dilakukan kata dasar: ''kiriman, makanan''
*hasil perbuatan kata dasar: ''tulisan, bungkusan''
*tempat yang disifatkan kata dasar: ''ruangan''
*benda kata dasar yang besar atau luas: ''lautan''
 
==Apitan==
==== Varian pem- ====
===ke-…-an===
Imbuhan apitan "ke-…-an" menerbitkan kata nama yang memberi maksud tertentu kepada perkataan dasar yang diimbuhkannya, dengan membawa erti-erti berikut:
 
*hasil perbuatan kata dasar: ''keberanian, kepercayaan''
Imbuhan ini digunakan untuk kata akar yang bermula dengan huruf '''b''', '''f''' dan '''p''
*keadaan yang disifatkan kata dasar: ''keindahan, keselesaan''
 
===pe(n)-…-an===
<table align="center">
Imbuhan apitan "pe(n)-…-an" menerbitkan kata nama yang memberi maksud tertentu kepada perkataan dasar yang diimbuhkannya, dengan membawa erti-erti berikut:
<tr><td align= "left">'''Kata Akar'''</td><td></td><td align="right">'''Kata Terbitan'''</td></tr>
<tr><td align= "left">baca</td><td></td><td align="right">pembaca</td></tr>
<tr><td align= "left">beri</td><td></td><td align="right">pemberi</td></tr>
<tr><td align= "left">buat</td><td></td><td align="right">pembuat</td></tr>
<tr><td align= "left">bantu</td><td></td><td align="right">pembantu</td></tr>
<tr><td align= "left">beli</td><td></td><td align="right">pembeli</td></tr>
<tr><td align= "left">pakai</td><td></td><td align="right">pemakai</td></tr>
<tr><td align= "left">pukul</td><td></td><td align="right">pemukul</td></tr>
<tr><td align= "left">pasang</td><td></td><td align="right">pemasang</td></tr>
<tr><td align= "left">punggah</td><td></td><td align="right">pemungah</td></tr>
<tr><td align= "left">pungut</td><td></td><td align="right">pemungut</td></tr>
<tr><td align= "left">fitnah</td><td></td><td align="right">pemfitnah</td></tr>
</table>
 
*perbuatan: ''pemeriksaan'', ''pemilihan''
Perkataan yang bermula dengan huruf b dan f akan menggunakan huruf akar, tetapi bagi perkataan bermula dengan huruf p, huruf pertama kata akar tersebut akan digugurkan.
*hasil perbuatan: ''pembangunan'', ''pelaburan''
 
Imbuhan "pe(n)-…-an" berpadan fungsinya dengan imbuhan "[[Imbuhan kata kerja (bahasa Melayu)#me(n)-|me(n)-]]" untuk kata kerja.
==== Varian peny- ====
 
===per-…-an===
Imbuhan ini digunakan untuk kata akar yang bermula dengan huruf '''s''', dengan huruf pertama perkataan tersebut digugurkan.
Imbuhan apitan "per-…-an" menerbitkan kata nama yang memberi maksud tertentu kepada perkataan dasar yang diimbuhkannya, dengan membawa erti-erti berikut:
 
*perbuatan: ''pertandingan'', ''pergeseran''
<table align="center">
*tempat: ''perumahan'', ''perkuburan''
<tr><td align= "left">'''Kata Akar'''</td><td></td><td align="right">'''Kata Terbitan'''</td></tr>
<tr><td align= "left">sokong</td><td></td><td align="right">penyokong</td></tr>
<tr><td align= "left">sembah</td><td></td><td align="right">penyembah</td></tr>
<tr><td align= "left">sapu</td><td></td><td align="right">penyapu</td></tr>
<tr><td align= "left">saring</td><td></td><td align="right">penyaring</td></tr>
</table>
 
Imbuhan "pe(n)-…-an" berpadan fungsinya dengan imbuhan "[[Imbuhan kata kerja (bahasa Melayu)#ber-|ber-]]" untuk kata kerja.
==== Varian peng- ====
 
Imbuhan ini digunakan untuk huruf '''a''', '''g''', '''h''', '''i''', dan '''u'''. Bagi perkataan yang bermula dengan huruf k, huruf pertama kata akar tersebut akan digugurkan.
 
<table align="center">
<tr><td align= "left">'''Kata Akar'''</td><td></td><td align="right">'''Kata Terbitan'''</td></tr>
<tr><td align= "left">ambil</td><td></td><td align="right">pengambil</td></tr>
<tr><td align= "left">ajar</td><td></td><td align="right">pengajar</td></tr>
<tr><td align= "left">gosok</td><td></td><td align="right">penggosok</td></tr>
<tr><td align= "left">goreng</td><td></td><td align="right">penggoreng</td></tr>
<tr><td align= "left">hantar</td><td></td><td align="right">penghantar</td></tr>
<tr><td align= "left">hisap</td><td></td><td align="right">penghisap</td></tr>
<tr><td align= "left">ikut</td><td></td><td align="right">pengikut</td></tr>
<tr><td align= "left">isi</td><td></td><td align="right">pengisi</td></tr>
<tr><td align= "left">ulang</td><td></td><td align="right">pengulang</td></tr>
<tr><td align= "left">uji</td><td></td><td align="right">penguji</td></tr>
</table>
 
==== Varian penge- ====
 
Imbuhan ini digunakan untuk perkataan yang terdiri daripada satu suku kata. Kata dasar dikekalkan tanpa mengira huruf pertama.
 
<table align="center">
<tr><td align= "left">'''Kata Akar'''</td><td></td><td align="right">'''Kata Terbitan'''</td></tr>
<tr><td align= "left">cat</td><td></td><td align="right">pengecat</td></tr>
<tr><td align= "left">bom</td><td></td><td align="right">pengebom</td></tr>
<tr><td align= "left">tin</td><td></td><td align="right">pengetin</td></tr>
<tr><td align= "left">sah</td><td></td><td align="right">pengesah</td></tr>
</table>
 
 
 
==== Kesamaran: Imbuhan untuk k ====
 
Imbuhan untuk huruf k berubah mengikut perkataan tersebut. Perkataan yang bermula dengan '''k''' boleh diimbuhkan untuk pe-, peng- atau penge. Berikut merupakan contoh contoh kata terbitan:
 
<table align= "center">
<tr><td align= "left">'''Kata Akar'''</td><td align="center">'''Jenis Imbuhan'''</td><td align="right">'''Kata Terbitan'''</td></tr>
<tr><td align= "left">kerja</td><td>pe-</td><td align="right">pekerja</td></tr>
<tr><td align= "left">kenal</td><td>peng-</td><td align="right">pengenal</td></tr>
<tr><td align= "left">karang</td><td>peng-</td><td align="right">pengarang</td></tr>
<tr><td align= "left">khayal</td><td>peng-</td><td align="right">pengkhayal</td></tr>
<tr><td align= "left">kritik</td><td>peng-</td><td align="right">pengkritik</td></tr>
<tr><td align= "left">keluar</td><td>penge-</td><td align="right">pengeluar</td></tr>
<tr><td align= "left">kesan</td><td>penge-</td><td align="right">pengesan</td></tr>
</table>
 
Jika diperhatikan, perkataan yang mempunyai dua huruf konsonan di awal perkataan seperti kritik dan khayal akan mengekalkan kata dasarnya dan menggunakan imbuhan peng-.
 
Bagi perkataan yang bermula dengan huruf vokal, sebutan perkataan berubah misalnya pengambil (ambil) akan disebut sebagai ''pe-ngam-bil'' dan penguji (uji) disebut ''pe-ngu-ji''. Berbeza dengan huruf yang bermula dengan konsonan (kecuali k, s, t dan p) bunyi perkataan asal akan dikekalkan seperti penggosok disebut ''peng-go-sok''.
 
==Sisipan==
Sesetengah kata dasar boleh diubah atau diperkuat maknanya dengan dibubuh imbuhan sisipan "-el-", "-em-", "-er-" dan "-in-". Contoh: ''tapak → telapak''; ''kuning'' → ''kemuning''.
 
[[Kategori: Imbuhan dalam bahasa Melayu]]
16,023

suntingan