Perbezaan antara semakan "Monokotiledon"

k
bot mengubah: de:Monokotyledonen; perubahan kosmetik
k (bot menambah: eu:Liliopsida)
k (bot mengubah: de:Monokotyledonen; perubahan kosmetik)
[[ImageFail:Hemerocallis_longituba.jpg|thumb| Bunga ''[[Hemerocallis]]'' yang terdiri daripada tiga bahagian dalam satu pusaran]]
[[ImageFail:Wheat_close-up.JPG|thumb|[[Gandum]], sejenis monokot yang penting dari segi ekonomi]]
 
'''Monokotiledon''' atau '''monokot''' ialah sekumpulan [[tumbuhan berbunga]] yang mendominasi sebahagian besar [[bumi]] ini dengan antara 50,000 hingga 60,000 [[spesies]]; mengikut [http://www.redlist.org/info/tables/table1 IUCN], bilangannya 59,300 spesies. Dari segi [[biomassa]] yang dihasilkan, monokot terdiri daripada kebanyakan tumbuhan [[pertanian]].
 
[[Famili]] yang terbesar dalam kumpulan ini (dan dalam kumpulan tumbuhan berbunga) ialah [[orkid]] (biasa dianggap sebagai famili [[Orchidaceae]], tetapi kekadang diolah pada peringkat susunan) yang mempunyai 20,000 spesies. Famili ini mempunyai bunga yang amat rumit dan menarik yang diadaptasikan untuk [[pendebungaan serangga]] yang amat khusus.
 
Dari segi [[ekonomi]], famili yang paling penting dalam kumpulan ini (dan dalam kumpulan tumbuhan berbunga) ialah rumput-[[rumput]] dalam famili [[Poaceae]] (Gramineae). Famili ini termasuk [[biji-bijian]] benar ([[padi]], [[gandum]], [[jagung]], dll), rumput ternak dan [[buluh]]. Famili rumput-rumput benar ini dievolusi dalam arah yang lain, dan mengkhusus dalam [[pendebungaan angin]]. Rumput-rumput menghasilkan bunga yang lebih kecil yang dikelompokkan dalam kepulan yang amat ketara ([[perbungaan]]). Lagi sebuah famili yang amat penting dari segi ekonomi ialah famili palma [[Arecaceae]] (Palmae).
 
== Nama dan ciri-ciri ==
Nama "monokotiledon" berasal daripada [[nama botani]] tradisi, iaitu ''Monocotyledones'' yang dirinya berasal daripada fakta bahawa kebanyakan ahli dalam kumpulan ini mempunyai satu [[kotiledon]] atau daun embrio dalam biji-bijinya. Ini adalah bertentangan dengan [[dikotiledon]] tradisional yang mempunyai dua kotiledon. Dari sudut pandangan diagnostik, bilangan kotiledon bukan suatu ciri yang mudah atau boleh diharap dengan sepenuhnya untuk membezakan monokotiledon daripada dikotiledon, disebabkan kotiledon hanya wujud pada tempoh yang amat singkat dalam kehidupan tumbuhan.
 
Bagaimanapun, monokot merupakan sebuah kumpulan tersendiri. Salah satu daripada ciri-cirinya yang ketara adalah bahawa bunga monokot mempunyai tiga bahagian atau bilangan angka kandungan tiga. Umpamanya, bunga monokotiledon biasanya mempunyai tiga, enam atau sembilan kelopak bunga. Banyak monokot juga mempunyai daun-daun yang mengandungi vena-vena selari.
 
[[ImageFail:Hypoxis.jpg|thumb|right|300px| ''Hypoxis decumbens'' [[Carolus Linnaeus|L.]] dengan perigon monokot yang tipikal dan vena-vena daun yang selari]]
 
== Morfologi, berbanding dengan dikotiledon (dahulu) ==
Perbezaan antara monokotiledon dan dikotiledon yang disenaraikan secara tradisi adalah seperti berikut:
 
* '''Daun:''': [[Vena]] utama untuk daun monokot adalah selari, sedangkan yang untuk dikot adalah berselirat.
 
[[ImejFail:Onion_slice.jpg|thumb|right|240px|Hiris bawang yang menunjukkan vena-vena selari.]]
 
Perbezaan-perbezaan di atas hanya merupakan suatu gambaran yang umum, dan harus tidak diambil secara literal kerana terdapat banyak kekecualian. Perbezaan-perbezaan yang dikemukakan adalah lebih benar antara monokot dan eudikot, mengikut [[sistem APG II]].
Perbezaan-perbezaan ini tidak tegas dan ketat: sebilangan monokot mempunyai ciri-ciri yang lebih serupa dengan dikot, dan sebaliknya. Ini sebahagian disebabkan bahawa "dikot" merupakan kumpulan [[parafili]] untuk monokot, dan sebilangan dikot mungkin mempunyai perhubungan yang lebih rapat dengan monokot, berbanding dengan dikot. Terdapat banyak cabang asal-usul dikot awal yang mempunyai ciri-ciri "monokot". Ini menunjukkan bahawa ciri-ciri di atas bukannya ciri-ciri yang mentakrifkan monokot. Apabila monokot dibandingkan dengan eudikot, perbezaannya adalah lebih konkrit.
 
== Taksonomi ==
Monokot dianggap merupakan sebuah kumpulan [[monofili]] yang telah wujud awal-awal lagi dalam sejarah [[tumbuhan berbunga]]. Fosil terawal yang dianggap sebagai pertinggalan monokot adalah daripada [[Zaman Batu Kapur]].
 
Setiap sistem yang disebut di atas menggunakan taksonomi dalaman tersendiri untuk kumpulan itu. Monokotiledon adalah termashyur sebagai sebuah kumpulan yang mempunyai sempadan luaran yang amat stabil (kumpulan ini merupakan kumpulan yang jelas dan tegas, sedangkan taksonomi dalamannya amat tidak stabil (secara sejarah, tidak terdapat dua sistem berwibawa yang pernah bersetuju mengenai bagaimana monokotiledon-monokotiledon dikaitkan dengan satu sama lain).
 
== Rujukan ==
* Chase MW, Soltis DE, Soltis PS, Rudall PJ, Fay MF, Hahn WJ, Sullivan S, Joseph J, Molvray M, Kores PJ, Givnish TJ, Sytsma KJ, Pires JC (2000). Higher-level systematics of the monocotyledons: An assessment of current knowledge and a new classification. In: Wilson KL, Morrison DA, eds. ''Monocots: Systematics and Evolution.''. CSIRO, Melbourne. 3-16. ISBN 06430643700-643-06437-0
 
== Pautan luar ==
* [http://tolweb.org/tree?group=Monocotyledons&contgroup=Euangiosperms Projek Web Salasih Hidupan: Monokotiledon]
 
[[Kategori: Taksonomi tumbuhan]]
 
[[Kategori: Taksonomi tumbuhan]]
 
{{Link FA|es}}
[[cy:Monocotyledon]]
[[da:Enkimbladede]]
[[de:EinkeimblättrigeMonokotyledonen]]
[[et:Üheidulehelised]]
[[el:Μονοκοτυλήδονο]]
76,182

suntingan