Perbezaan antara semakan "Ghana"

122 bait ditambah ,  9 tahun lalu
tiada ringkasan suntingan
k (r2.7.3) (bot menambah: ki:Ghana mengubah: ak:Ghana)
|}
 
'''Ghana''', secara rasminya dipanggil '''Republik Ghana''', adalah sebuah negara di [[Afrika Barat]]. Ia menyempadanibersempadan dengan [[Côte d'Ivoire]] di barat, [[Burkina Faso]] di utara, [[Togo]] di timur, dan [[Lautan Atlantik]] di selatan. [[Accra]] merupakan ibu negara dan bandar rayanya yang terbesar. Jumlah penduduknya pada 2005 ialah 21,029,853.
 
Sebelum zaman penjajahan, Ghana diduduki oleh beberapa kemaharajaan kuno, termasuk kemaharajaan pedalaman di [[Ashanti]] dan pelbagai negara-negara [[Fante]] di sepanjang pantai. Perdagangan dengan negara-negara [[Eropah]] berkembang maju selepas hubungan dengan pihak [[Portugis]] pada abad ke-15. [[England]] mengasaskan [[Gold Coast]], sebuah [[tanah jajahan]], pada 1874.
 
Ghana merupakan negara kulit hitam [[Afrika]] yang pertama untuk mencapai kemerdekaan daripada pemerintahan penjajah. Sebaik sahaja negara ini mencapai kemerdekaan daripada [[United Kingdom]] pada 1957, nama Ghana dipilih sebagai rujukan kepada [[Empayar Ghana]] yang merupakan asal kerajaan kunonya.
 
== Sejarah ==
Republik Ghana dinamakan sempena Empayar Ghana zaman pertengahan di Afrika Barat. Nama sebenar empayar ini adalah Ouagadouogu. Ghana merupakan gelaran raja-raja yang memerintah kerajaan berkenaan. Ia telah dikawal oleh Sundiata dalampada 1240 M, dan telah diserapkan ke dalam [[empayar Mali]] yang lebih besar. (Empayar Mali telah mencapai kemuncak kejayaan di bawah Mansa Musa di sekitar 1307.)
 
[[Fail:Ghana Map.jpg|left|thumb|220px|Peta Ghana]]
Secara geografi, Ghana lama terletak kira-kira 500 batu dari utara Ghana kini, dan menduduki kawasan antara [[Sungai Senegal]] dan [[Nigeria]]. Sesetengah penduduk Ghana moden turun dari nenek moyang yang berhubungan dengan Ghana zaman pertengahan. Ini boleh dijejaki hingga ke orang-orang [[Mande]] dan [[Voltaic]] di Ghana Utara—MamprussiUtara— [[Mamprussi]], [[Dagomba]] dan [[Gonja]]. Bukti anekdot mengaitkan kaum Akan dengan Empayar ini. Bukti tersebut terletak pada nama-nama seperti Danso yang dikongsi kaum Akan di Ghana zaman sekarang danddan kaum Mandika di [[Senegal]]/[[Gambia]] yang kuat pertaliannya dengan Empayar ini. Ghana juga merupakan tapak [[Empayar Ashanti]] yang mungkin sekali negeri kulit hitam yang paling maju dalam sejarah Afrika sub-[[Sahara]]. Adalah dikatakan bahawa pada zaman kemuncaknya, Raja [[Ashanti]] mampu mengerah 500,000 orang askar.
 
Sehingga Mac 1957, Ghana dikenali di merata dunia sebagai 'Pantai Emas'. Orang [[Portugis]] yang tiba di Ghana pada abad ke-15 menemui banyak [[emas]] di antara sungai-sungai Ankobra dan Volta lalu menamakan tempat itu Mina, iaitu bererti "lombong". Pantai Emas kemudiannya diterima oelh penjajah Inggeris. Pihak [[Perancis]] yang tertarik dengan barang hiasan yang dipakai penduduk pesisiran, menamakan kawasan di barat Ghana sebagai "[[Cote d'Ivoire]]," atauyang bermaksud 'Pantai Gading'.
 
[[Fail:FortsSekondi.JPG|left|thumb|220px|Kubu Inggeris dan Belanda yang berjiranan di Sekondi]]
Pada tahun 1481, Raja João II dari [[Portugal]] menugaskan [[Diogo d'Azambuja]] untuk membina [[Kastil Elmina]] yang lengkap pada tahun berikutnya. Tujuan mereka adalah untuk berdagang [[emas]], [[gading]] gajah dan [[hamba]], lalu menyatukan kuasa mereka yang berkembang di rantau ini. Mereka turut disertai pihak [[Belanda]] pada tahun 1598, di mana Belanda mendirikan kubu di [[Komenda]] dan [[Kormantsi]]. Pada tahun 1637 Belanda menawan [[Kastil Elmina]] dari Portugis dan [[Axim]] pada tahun 1642 (Kubu St Anthony). Pedagang Eropah lain turut serta menjelang pertengahan abad ke-17, terutamanya bangsa Inggeris, [[Denmark]] dan [[Sweden]]. Di sepanjang garis pantai Ghana didirikan 30 buah kubu dan kastil oleh saudagar Belanda, British dan Denmark. Pantai Emas menjadi tumpuan terbesar seni bina ketenteraan Eropah di luar Eropah. Menjelang akhir abad ke-19 hanya pihak Belanda dan British yang masih menetap di situ dan setelah Belanda mengundur pada tahun 1874, Britain menjadikan Pantai Emas sebagai naungan.
 
Di kebanyakan kawasan tengah Afrika sub-Sahara, zmaanzaman sebelum tahun [[500]] menyaksikan peluasan pertanian. Pertanian bermula di kawasan paling di selatan gurun Sahara, lalu terbinanya perkampungan. Menjelang akhir zaman klasik, kerajaan serantau yang lebih besar didirikan di Afrika Barat, salah satunya ialah [[Negeri Ghana]] yang terletak di utara negara Ghana zaman sekarang. Setelah tumbangnya pada awal abad ke-13, kaum [[Akan]] pindah ke selatan lalu mendirikan beberapa negeri termasuklah empayar Akan agung pertama bernama [[negeri Bono|Bono]] yang kini dikenali sebagai rantau [[Brong Ahafo]] di Ghana. Negeri-negeri Akan yang menyusul seperti persekutuan [[Ashanti]] dan negerui-negeri [[Fante]] dipercayai timbul dari petempatan Bono asal di Bono Manso. Kebanyakan kawasannya disatukan di bawah [[Empayar Ashanti]] hingga abad ke-16. Kerajaan [[Ashanti]] bermula sebagai satu rangkaian yang longgar lalu beransur-ansur menajdi kerajaan berpusay dengan birokrasi yang maju berpusat di [[Kumasi]].
 
Hubungan terawal antara orang-orang Ghana, kaum Fante di kawasan pantai dan pihak Eropah terjalin pada tahun [[1482]]. Pihak [[Portugal|Portugis]] mula-mulanya mendarat di [[Elmina]], sebuah bandar pesisir yang diduduki negeri [[Fanti]] pada tahun 1482. Sepanjang beberapa abad seterusnya kuasa-kuasa British, Portugis, dan Scandinavia menguasai beberapa tempat di kawasan itu, dan akhirnya British mendominasi. Negeri-negeri ini menjalinkan pelbagai perikatan dengan kuasa-kuasa penjajah dan dengan satu sama lain, lalu tercetusnya [[Perang Ashanti-Fante]] 1806, dan juga pergelutan [[Empayar Ashanti]] menentang British. Gerakan menuju berakhirnya penjajahan serantau bermula pada tahun 1946, maka perlembagaan pertama kawasan itu diisytiharkan pada tahun 1951.
16,835

suntingan