Buka menu utama

Perubahan

1,697 bait ditambah ,  1 tahun lalu
k
{{Infobox settlement
| name = Aceh
| other_name = Daerah Istimewa Aceh<br>''Negeri Istimewa Aceh'' <br> "Aceh Special Region"
| translit_lang1 = Other
| translit_lang1_type1 = [[Jawi script|Jawi]]
Aceh memiliki sejarahnya yang tersendiri. Aceh memainkan peranan penting dalam perubahan yang dialami di daerah ini sejak didirikan.
 
[[Marco Polo]] pada tahun [[1292]] semasa dalam pelayaran ke [[Parsi]] dari [[Republik China|China]] telah singgah ke [[Sumatera]]. Beliau mendakwa terdapat enam pelabuhan yang sibuk di bahagian utara pulau tersebut termasuklah perlabuhan [[Perlak, Acheh|Perlak]], [[Samudera]] dan [[Lamuri]].
 
Kerajaan [[Islam]] pertama yang dibina di Aceh adalah [[Kerajaan Perlak]] pada tahun 840 Masihi (225 Hijrah). Sultan pertama [[Kerajaan Perlak]] yang dipilih ialah Saiyid Maulana Abdul-Aziz Syah (kacukan Arab Quraisy dengan puteri Meurah Perlak) dan digelar Sultan [[Alaiddin Saiyid Maulana Abdul-Aziz Syah]]. Kerajaan ini berdiri sekitar 40 tahun selepas Islam tiba di Bandar Perlak yang dibawa oleh saudagar dari Teluk Kambey(Gujarat) pimpinan Nakhoda Khalifah. Kerajaan kemudiannya dikenali sebagai kerajaan Islam pertama di [[Nusantara]].
 
Penguasaan pelabuhan di [[Melaka]] oleh [[Penjajah Portugis|Portugis]] pada tahun [[1511]] telah menyebabkan banyak pedagang Arab dan India memindahkan perdagangan mereka ke Aceh. Kedatangan mereka membawa kekayaan dan kemakmuran kepada Aceh, dan menandakan mulanya penguasaan Aceh dalam biang perdagangan dan politik di utara [[Pulau Sumatera]]. Keadaan ini bertahan hingga ia mencapai kegemilangannya antara tahun 1610 dan 1640.
 
Kejatuhan Aceh bermula sejak kemangkatan [[Sultan Iskandar Tsani]] pada tahun [[1641]] disebabkan oleh penguasaan perdagangan oleh [[United Kingdom|Inggeris]] dan [[Belanda]]. Hal ini juga menyebabkan mereka berlumba-lumba menguasai banyak kawasan di Nusantara untuk kegiatan perdagangan mereka. [[Perjanjian London 1824]] yang ditandatangani pada tahun [[1824]] telah memberi mandat kepada Belanda untuk menguasai segala kawasan British di Sumatera sementara Belanda akan menyerahkan segala kekuasaan perdagangan mereka di [[India]] dan juga berjanji tidak akan bertelingkah dengan British/Inggeris untuk menguasai [[Singapura]].
Belanda mendapati lebih sukar untuk melawan Aceh dari apa yang mereka sangkakan. [[Perang Aceh]], yang berlansung pada tahun [[1873]] hingga [[1942]] (tetapi tidak berlanjut-lanjut), merupakan sebuah peperangan paling lama dihadapi oleh Belanda dan meragut lebih 10,000 orang tentera mereka.
 
[[Gerakan Aceh Merdeka]] (GAM) kian rancak menuntut kemerdekaan Aceh selepas pelucutan Daerah Kegiatan Tentera (Daerah Operasi Militer (DOM)) atau sering dikenali sebagai Kegiatan jaringan Merah (Operasi Jaring Merah) pada 7 Ogos 1998 yang sudah berlangsung selama 10 Tahun sejak 1989. Selain itu, muncul juga tuntutan [[pungutan suara]] sebagai mekanisme rasa kekecewaan rakyat Aceh terhadap pemerintah [[Jakarta]]. Tuntutan itu disuarakan oleh para intelektual muda Aceh yang menyertai Organisasi Sentral Informasi Referendum Aceh (SIRA). SIRA yang didirikan di Banda Aceh pada 4 Februari 1999 berjaya merealisasikan keinginan rakyat Aceh untuk menentukan nasib mereka sendiri. Misalnya satu perhimpunan raksasa yang dianjurkan oleh [[SIRA]] pada 8 November 1999 yang dihadiri oleh 2 Juta rakyat Aceh dari berbagai-bagai kabupaten di Aceh. SIRA yang dipimpin oleh [[Muhammad Nazar]] berjaya menyunting semangat perjuangan rakyat Aceh untuk mendapatkan hak-haknya sebagai sebagai sebuah bangsa.
 
Keinginan rakyat Aceh untuk menentukan nasib mereka sendiri semakin rancak dengan penubuhan berbagai-bagai pertubuhan di Aceh, seperti KARMA, Farmidia, SMUR, FPDRA, SPURA, PERAK, dan [[HANTAM]]dengan mengemukakan pelbagai jenis isu. HANTAM misalnya, dengan mengemukakan isu Antitentera berjaya membuahkan hasil pada tahun 2002 kerana dalam menuntut [[gencatan senjata]] antara RI dan GAM. Selain itu HANTAM juga bertindak memperkenalkan empat bendera, seperti bendera GAM, RI, Referendum dan Bendera PBB. Rusuhanyag berlansung pada 6 Mei 2002 itu berakhir dengan penangkapan semua pengikut HANTAM seperti Taufik Al Mubarak, Muhammmad MTA, Asmara, Askalani, Imam, Habibir, Ihsan, dan beberapa orang lagi. rusuhan itu secara tidak langsung memberikan maksud bahawa campur tangan [[Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu|PBB]] untuk adalah untuk menjadi perantaraan dalam konflik di Aceh tidak dapat dinafikan lagi.
* 1496-1528 [[Sultan Ali Mughayat Syah]]. Ayahanda kepada:
* 1528-1537 [[Sultan Salahuddin]]. Kakanda kepada :
* 1537-1568 [[Alauddin al-Qahhar dari Aceh|Sultan Alauddin al Qahhar]]. Ayahanda kepada:
* 1568-1575 [[Sultan Husain Ali Riayat Syah]]. Ayahanda kepada:
* 1575 [[Sultan Muda]]
* 1575-1576 [[Sultan Sri Alam]]. Anakanda kepada [[Alauddin al-Qahhar dari Aceh|Alauddin al Qahhar]]
* 1576-1577 [[Sultan Zainal Abidin]] 1576-1577. Cucunda kepada [[Alauddin al-Qahhar dari Aceh|Alauddin al Qahhar]]
* 1577-1589 [[Sultan Alauddin Mansur Shah Iskandar Muda|Sultan Alauddin Mansur Syah]] Ibni Almarhum [[Sultan Mansur Syah I]] (Sultan Perak 1549-1577). Kakanda [[Sultan Ahmad Tajuddin Syah]], Sultan [[Perak]],
* 1589-1596 [[Sultan Buyong]]
* 1596-1604 [[Sultan Alauddin Riayat Syah]]. Cucunda (melalui putera) kepada ayahanda saudara kepada [[Sultan Ali Mughayat Syah]] pertama dan ayahanda kepada:
* 1604-1607 [[Sultan Ali Riayat Syah]]
* 1590-27 Desember 1636 [[Sultan Iskandar Muda]] Johan Pahlawan Meukuta Alam. Cucunda (dari puteri) [[Alauddin Riayat Shah III|Alauddin Riayat Syah]]
* 1636-1641 [[Sultan Iskandar Thani]]. Anakanda Sultan [[Pahang]], Ahmad Syah II
* 1641-1675 [[Sri Ratu Safiatuddin Tajul Alam]]. Puteri [[Iskandar Muda Johan Pahlawan Meukuta Alam]] dan janda [[Iskandar Thani Alauddin Mughayat Syah]]
 
== Agama ==
Majoriti penduduk di Aceh memeluk agama [[Islam]]. Selain itu provinsi Aceh memiliki keistimemawaan dibandingkan dengan provinsi yang lain, kerana provinsi ini menjadi modal untuk Indonesia dan syariat Islam diperlakukan kepada sebahagian besar warganya yang menganut agama Islam. Pihak berkuasa Aceh memperkenalkan undang-undang Syariah pada 2001 yang mewajibkan wanita bertudung. Berpuluh-puluh wanita berusia antara 15 hingga 40 tahun kerana bertudung atau tidak memakai pakaian ketat – bukti kesungguhan wilayah itu mempraktikkan undang-undang [[Syariat Islam|Syariah]].<ref>[http://www.mail-archive.com/harakahdaily@yahoogroups.com/msg02471.html 89 wanita ditahan tak tutup aurat, (B Harian, 22.09.2005)]</ref>, <ref>[http://groups.yahoo.com/neo/groups/harakahdaily/conversations/topics/6270 89 wanita ditahan tak tutup aurat.]</ref>
 
== Bahasa ==
Bahasa yang digunakan adalah [[Bahasa Aceh]] dan [[Bahasa Indonesia]], walaupun banyak yang menggunakan bahasa Aceh dalam pergaulan sehari-hari, namun tidak bererti bahwa corak dan ragam [[bahasa Aceh]] yang digunakan sama. Tidak saja dari segi dialek yang mungkin berlaku bagi bahasa di daerah lain; bahasa Aceh bisa berbeza dalam pemakaiannya, bahkan untuk kata-kata yang bermakna sama. Kemungkinan besar hal ini disebabkan banyakya percampuran bahasa, terutama di daerah pesisir, dengan bahasa daerah lainnya atau juga kerana kelestarian bahasa aslinya
 
== Geografi ==
Aceh memiliki wilayah seluas 57,365.57 km persegi, yang terdiri atas kawasan hutan lindung 26,440.81 km persegi, kawasan hutan budidaya 30,924.76 km persegi dan ekosistem [[Gunung Leuser]] seluas 17,900 km persegi, dengan puncak tertinggi pada 4,446 m diatas permukaan laut.
 
* Sempadan utara dengan [[Laut Andaman]]
* Sempadan timur dengan [[Selat Melaka]]
* Sempadan selatan dengan Wilayah [[Sumatera Utara]]
* Sempadan barat dengan [[Lautan Hindi]].
* Daerah Melingkupi : 119 Pulau, 35 Gunung, 73 Sungai
* Kabupaten : 18
* Bandar : 5
* Jumlah Kecamatan : 228
* [[Mukim]] : 642
* Kelurahan : 111
* [[Gampong]] (Desa) : 5.947
 
Ibu kota dan bandar terbesar di Aceh ialah [[Banda Aceh]]. Bandar besar lain ialah seperti [[Sabang]], [[Lhokseumawe]],[[Kota Subulussalam]] dan [[Langsa|Langsa.]]
 
Aceh merupakan kawasan yang paling teruk dilanda [[gempa bumi 26 Disember 2004]]. Beberapa tempat di persisiran pantai dilaporkan musnah sama sekali. Malah Banda Aceh turut hampir musnah dilanda [[tsunami]].
 
== Penduduk ==
Penduduk Aceh merupakan keturunan berbagai-bagai suku kaum dan bangsa. Bentuk fizikal mereka menunjukkan ciri-ciri orang [[Nusantara]], Cina, Eropah dan India. Leluhur orang Aceh dikatakan telah datang dari [[Malaysia|Semenanjung Malaysia]], [[Cham]], [[Cochin China]] dan [[Kemboja]]. Kumpulan-kumpulan etnik yang terdapat di Aceh adalah [[orang Aceh]] yang terdapat di merata Aceh, [[Gayo|orang Gayo]] di Aceh Tengah, sebahagian Aceh Timur, Bener Meriah dan Gayo Lues, [[OrangAlas|orang Alas]] di Aceh Tenggara, [[orang Tamiang]] di [[Aceh Tamiang|Aceh Tamian]]<nowiki/>g, [[Aneuk Jamee]] di Aceh Selatan dan [[Aceh Barat Daya]], [[orang Kluet]] di [[Aceh Selatan]] dan [[orang Simeulue]] di [[Simeulue|Pulau Simeulue]]. Aceh juga mempunyai bilangan keturunan Arab yang tinggi. Ada juga sebuah suku Aceh yang berkacukan orang Eropah yang terdapat di [[Kecamatan Jaya]], Aceh Jaya. Mereka dipercayai adalah dari keturunan orang yang bekerja sebagai askar dan lain-lain dari Empayar Uthmaniyah yang dihantar oleh Sultan [[Empayar Uthmaniyah]] dalam abad 1600'an dalam 19 kapal.
 
== Gabenor ==
* 1955-1956 [[Abdul Razak]]
* 1957-1964 [[Prof Dr Ali Hasyimi]]
* 1964-1966 [[Nyak Adam Kamil]]
* 1966-1967 [[H Hasbi Wahidi]]
* 1967-1978 [[A Muzakir Walad]]
* 30 Disember 2005-8 Februari 2007 [[Mustafa Abubakar]] Pejabat Gabenor.
* 8 Februari 2007- Sekarang [[Irwandi Yusuf|Drg. Irwandi Yusuf]] Gabenor terpilih dari jalur bebas pasca MOU Helsinski
* 25 June 2012 – 25 June 2017 [[Dr. Zaini Abdullah]]
* 5 Julai 2017 - sekarang, [[Irwandi Yusuf]]
 
== Kabupaten dan Bandaraya ==
! Nama !! Ibu kota !! Ditubuhkan || [[Statut]] !! Luas (km²)
|-
| [[Aceh Besar|Kabupaten Aceh Besar]] || [[Janthoi, Kota Jantho, Aceh Besar|Jantho]] || 1956 || UU 24/1956 ||
|-
| [[Aceh Besar|Kabupaten Aceh Barat]] || [[Meulaboh]] || 1956 || UU 24/1956 || {{formatnum: 2927.95}}
|-
| [[Aceh Barat Daya|Kabupaten Aceh Barat Daya]] || [[Blangpidie, Aceh Barat Daya|Blangpidie]] || 2002 || UU 4/2002 || {{formatnum: 1490.60}}
|-
| [[Aceh Jaya|Kabupaten Aceh Jaya]] || [[Calang]] || 2002 || UU 4/2002 || {{formatnum: 3812.99}}
|-
| [[Aceh Selatan|Kabupaten Aceh Selatan]] || [[Tapak Tuan, Aceh Selatan|Tapaktuan]] || 1956 || UU 24/1956 || {{formatnum: 4946}}
|-
| [[Aceh Singkil|Kabupaten Aceh Singkil]] || [[Singkil, IndonesiaAceh Singkil|Singkil]] || 1999 || UU 14/1999 || {{formatnum: 2185}}
|-
| [[Aceh Tamiang|Kabupaten Aceh Tamiang]] || [[Karang Baru, Aceh Tamiang|Karang Baru]] || 2002 || UU 4/2002 || {{formatnum: 1956.72}}
|-
| [[Aceh Tengah|Kabupaten Aceh Tengah]] || [[Takengon Barat, Laut Tawar, Aceh Tengah|Takengon]] || 1956 || UU 24/1956 || {{formatnum: 4318.39}}
|-
| [[Aceh Tenggara|Kabupaten Aceh Tenggara]] || [[Kutacane Lama, Babussalam, Aceh Tenggara|Kutacane]] || 1974 || UU 7/1974 || {{formatnum: 4231.41}}
|-
| [[Aceh Timur|Kabupaten Aceh Timur]] || [[LangsaIdi Rayeuk, Aceh Timur|Idi]] || 1956 || UU 24/1956 || {{formatnum: 6286.01}}
|-
| [[Aceh Utara|Kabupaten Aceh Utara]] || [[LhokseumaweLhoksukon, Aceh Utara|Lhoksukon]] || 1956 || UU 24/1956 || {{formatnum: 3477.92}}
|-
| [[Bener Meriah|Kabupaten Bener Meriah]] || [[Simpang Tiga Redelong]] || 2003 || UU 41/2003 || {{formatnum: 1454.09}}
| [[Bireuen|Kabupaten Bireuen]] || [[Bireuen]] || 1999 || UU 48/1999 || {{formatnum: 1901.21}}
|-
| [[Gayo Lues|Kabupaten Gayo Lues]] || [[Blang Kejeren, Gayo Lues|Blangkejeren]] || 2002 || UU 4/2002 || {{formatnum: 5719.58}}
|-
| [[Nagan Raya|Kabupaten Nagan Raya]] || [[Suka Makmue]] || 2002 || UU 4/2002 || {{formatnum: 3363.72}}
|-
| [[Pidie|Kabupaten Pidie]] || [[Kota Sigli, Pidie|Sigli]] || 1956 || UU 24/1956 || {{formatnum: 3086.95}}
|-
| [[Pidie Jaya|Kabupaten Pidie Jaya]] || [[Meureudu, Pidie Jaya|Meureudu]] || 2007 || UU 7/2007 || {{formatnum: 1073.6}}
|-
| [[Simeulue|Kabupaten Simeulue]] || [[Sinabang]] || 1999 || UU 48/1999 || {{formatnum: 2125.12}}
| Bandaraya [[Sabang]] || ** || || ||
|-
| Bandaraya [[Kota Subulussalam|Subulussalam]] || ** || 2007 || UU 8/2007 || {{formatnum: 1391}}
|}
<div style="font-size:x-small;">
Notes:
# (*) adalah bandaraya dan juga ibu kota provinsi dan (**) adalah bandaraya.
# UU adalah kependekan daripada [[Undang-Undang Indonesia|Undang-Undang Dasar Negara Republik Indonesia]].
</div>
 
== Tokoh asal Aceh ==
* [[Sultan Iskandar Muda]]
* [[Hamzah Fansuri]]
* [[Nuruddin al-Raniri]]
* [[Abdul Rauf ibn Ali al-Fansuri]] atau lebih kesohor dengan nama [[Syiah Kuala]]
* [[Ismail al-Asyi]]
* [[Tun Sri Lanang]]
* [[P.Ramlee]]
* [[Tan Sri Sanusi Junid]]<ref>http://sanusijunid.blogspot.co.id/2010/01/kuasa-bahasa.html</ref>
* [[Tengku Adnan Tengku Mansor|Dato' Tengku Adnan Tengku Mansor]]
* [[Hasan di Tiro|Teungku Hasan di Tiro]]
* [[Ani Arope|Tan Sri Ani Arope]]
* [[Kamaruzzaman Shariff|Tan Sri Kamaruzzaman Shariff]]
* [[Sheikh Salim Sheikh Muhammad Al Mahros]]
* [[Jins Shamsuddin|Tan Sri Jins Shamsuddin]]
* [[Ismail Hussein|Tan Sri Profesor Emeritus Dato' Pendita Ismail Hussein]]
* [[Badruddin Bin Amiruldin|Dato' Paduka Haji Badruddin Bin Amiruldin]] <ref>http://notarfs.blogspot.co.id/2010/01/tokoh-malaysia-keturunan-aceh_12.html</ref>
* [[Abdullah Hussin]]
* [[Teuku Nyak Arif]]
* [[Teuku Muhammad Hasan]]
* [[Teuku Zacky]]
* [[Teuku Zacky Azwar]]
* [[Teuku Ryan]]
* [[Cut Nyak Dhien]]
* [[Cut Keke]]
* [[Cut Nyak Meutia]]
* [[Cut Meyriska]]
* [[Cut Tari]]
* [[Cut Memey]]
* [[Teungku Di Ujung]]
 
== Pautan luar ==
3

suntingan