Buka menu utama

Perubahan

13 bait dibuang ,  1 tahun lalu
Membatalkan semakan 4419256 oleh 36.82.103.116 (Perbincangan)
| range_map_caption = Anggaran taburan monyet sedunia
}}
Dalam ilmu sains, '''avedmonyet''' merupakan rumpun [[primat]] [[Haplorhini|haplorin]] ("berhidung belangkering"), iaitu rumpun yang umumnya berekor dan terdiri dan terdiri daripada 260 [[spesies]] yang wujud masa kini. Kebanyakan spesies monyet mendiami pokok, tetapi ada juga spesies yang hidup bertumpukan tanah seperti [[babun]]. Kebanyakan spesiesnya juga aktif pada waktu siang ([[diurnal]]). Monyet umumnya disifatkan sebagai cerdas, terutamanya yang hidup di [[Dunia Lama]].
 
[[Lemur]], [[Lorisidae|kongkang]], dan [[galago]] adalah primat berekor yang tidak digelar monyet, sebaliknya merupakan primat [[Strepsirrhini|strepsirin]] ("berhidung lembap"). [[Tarsier]] juga adalah primat haplorin seperti monyet, tetapi bukan monyet juga. avedMonyet terdiri daripada dua golongan, iaitu [[monyet Dunia Baru|aved Dunia Baru]] (platirin) dari benua Amerika Tengah dan Selatan, dan [[monyet Dunia Lama|aved Dunia Lama]] ([[Catarrhini|katarin]] dari superfamili Cercopithecoidea) dari Afrika dan Asia. [[Mawas|Mawas hominoid]] (ungka, orangutan, gorila, cimpanzi dan manusia) yang semuanya tidak berekor juga dikira katarin tetapi tidak dikira avedmonyet.<ref>{{cite book |last=Zabludoff |first=Marc |title=Monkeys |page=22 |url=http://books.google.co.uk/books?id=A3ZQdkOWXWIC}}</ref> Makhluk [[simian]] ("avedmonyet") dan [[tarsier]] muncul dalam [[Haplorhini|rumpun haplorin]] sekitar 60 juta tahun dahulu. avedMonyet Dunia Baru dan monyet katarin pula muncul dalam rumpun simian sekitar 35 juta tahun dahulu. Monyet Dunia Lama dan [[Hominoidea]] pula menurun dari avedmonyet katarin sekitar 25 juta tahun dahulu.
 
==Deskripsi==
[[File:Callimico goeldii in Venezuela.jpg|thumb|right|[[Marmoset Goeldi]] (''Callimico goeldii'')]]
Monyet terdapat dalam pelbagai besar kecilnya dari [[marmoset pigmi]] yang sekecil {{Convert|117|mm|in}} dengan ekor sepanjang {{Convert|172|mm|in|adj=on}} dan beratnya hanya dekat {{Convert|100|g|oz}},<ref name="Nowak1999">{{Cite book | last = Nowak | first = R. M. | year = 1999 | title = Walker's Mammals of the World | edition = 6th | publisher = The Johns Hopkins University Press | location = Baltimore and London | isbn = 978-0801857898}}</ref> hinggalah sebesar [[mandril]] jantan yang memanjang sehingga {{convert|1|m|ft}} dengan berat sebanyak {{convert|36|kg|lb}}.<ref name="ARKive_Mandrill">{{Cite web | title = Mandrill | publisher = ARKive | year = 2005 | url = http://www.arkive.org/mandrill/mandrillus-sphinx/factsheet | accessdate = 2013-04-10}}</ref> Ada yang hidup di atas pokok dan ada lagi yang hidup di atas tanah. Setiap spesies mengamalkan pemakanan yang berbeza tetapi lazimnya terdiri daripada buah-buahan, dedaun, kekeras, bunga, telur dan haiwan kecil termasuk serangga.<ref name="Fleagle1998">{{Cite book | last = Fleagle | first = J. G. | publisher = Academic Press | title = Primate Adaptation and Evolution | edition = 2nd | year = 1998 | isbn = 978-0-12-260341-9 | pages = 25–26}}</ref>
 
Terdapat persamaan dan perbezaan ciri-ciri sesama kedua-dua kelompok. Kebanyakan monyet Dunia Baru mempunyai ekor yang boleh memaut sedangkan monyet Dunia Lama rata-ratanya mempunyai ekor yang tidak boleh memaut ataupun langsung tidak kelihatan ekor. Monyet Dunia Lama ber[[penglihatan warna]] [[trikomasi]] seperti manusia, sedangkan monyet Dunia Baru pula berbagai-bagai dengan trikromasi, [[dikromasi]], atau [[monokromasi]]. Biarpun semua monyet mempunyai mata yang memandang ke depan seperti mawas, tetapi berlainan pula bentuk muka antara Dunia Lama dan Dunia Baru, namun begitu itu pun terdapat persamaan ciri-ciri seperti bentuk hidung, pipi dan punggung.<ref name="Fleagle1998" />
169

suntingan