Perbezaan antara semakan "Nam tiến"

576 bait ditambah ,  2 tahun lalu
k
tiada ringkasan suntingan
(Dicipta dengan menterjemah laman "Nam tiến")
 
k
 
<!-- [[Fail:Tiến trình Nam tiến của người Việt.png|thumb|Tiến trình Nam tiến của dân tộc Việt]] -->
[[Fail:Việt_Nam_thời_Minh_Mạng.png|thumb|Keluasan wilayah terbesar Vietnam pada tahun 1829 (di bawah pemerintahan Raja Minh Mạng), ditekapkan di atas peta politik moden]]
[[Fail:Nam_Tien.PNG|kiri|thumb|366x366px|Peta Vietnam yang menunjukkan penjajahan ke selatan (''nam tien'', 1069-1834).]]
'''Nam tien''' ({{IPA-vi|''nam tǐən|lang}}'' dalam Bahasa Viet, ''nanjin'' 南進 dalam bahasa Cina Mandarin, atau "'''penjajahan ke selatan'''" atau "'''kemaraan ke selatan'''") merujuk kepada peluasan wilayah [[Vietnam]] ke selatan dari abad ke-11 sehingga ke pertengahan abad ke-18. Wilayah Vietnam secara beransur-ansur diperluaskan sehingga ke Selatan daripada keluasan asalnya di Delta Sungai Merah. Dalam jangka masa kira-kira 700 tahun, wilayah Vietnam diperluaskan tiga kali ganda sehingga terbentuknya wilayah Vietnam yang memanjang pada hari ini.<ref><div>Dung Yang Anh, ''Le Nam tien dans les textes Vietnamiens'', di P. B. Lafont; Les frontieres du Vietnam; Edisi l'Harmattan, Paris tahun 1989</div></ref>
 
Arah peluasan jajahan ke selatan ini boleh dijelaskan secara faktor geografi dan demografi. Di timur terletaknya [[Laut China Selatan|Laut Cina Selatan]], di barat terletaknya Pergunungan Kekanda Truong Son, di utara terletaknya China, dan kekuasaan orang Vietnam yang tertolakditolak ke selatan yang berjajaran di kawasan pantai. Pada abad ke-11 hingga abad ke-14 telah menyaksikan perolehan dan kehilangan kesan daripada pertempuran merebut batasan wilayah yang sentiasa berubah tangan antara orang [[Orang Cham|ChamsCham]] dan orang Vietnam. Pada abad ke-15 hingga abad ke-17 pula menyaksikan rentetan daripada kegagalan penaklukan kerajaan Ming (1407-1420), nasib telah menyebelahi orang Vietnam yang bangkit dan mengalahkan negeri-negeri tidak berpusat kerajaan [[Campa|Champa]] dan seterusnya memaksa orang [[ChamsOrang Cham|Cham]] menyerahkan lebih banyak wilayah mereka. Sehingga abad ke-17 dan abad ke-19, orang Vietnam telah menerokamenceroboh sehingga sampai ke Delta Mekong. Ketuanan Nguyen [[Huế|Hue]] melalui hubungan diplomasi dan rampasan secara paksa wilayah-wilayah di bahagian selatan [[Kemboja]] akhirnya melengkapkan "Kemaraan ke Selatan".
 
== Sejarah ==
Penduduk asal di tanah tinggi pusat adalah suku kaum Degar (Orang Montagnard). Orang Vietnam telah menawan dan merampas kawasan tersebut semasa "kemaraan ke selatan" (Nam tien).
 
Wilayah [[Orang Cham|Cham]] pula telah dirampas oleh Ketuanan Nguyen.<ref name="BridgmanWillaims1847">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SgEMAAAAYAAJ&pg=PA584&lpg=PA584#v=onepage&q&f=false|title=The Chinese Repository|last=Elijah Coleman Bridgman|last2=Samuel Wells Willaims|publisher=proprietors.|year=1847|pages=584–}}</ref> Wilayah-wilayah dan daerah-daerah yang pada asalnya dikawal oleh orang [[Kemboja]] telah dirampas oleh Vo Vuong.<ref name="Coedes2015">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8JphCQAAQBAJ&pg=PT175&dq=vo+vuong&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiTiJfv8rrNAhUIfVIKHT0QCrUQ6AEIJjAB#v=onepage&q=vo%20vuong&f=false|title=The Making of South East Asia (RLE Modern East and South East Asia)|last=George Coedes|date=15 MayMei 2015|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-45094-8|pages=175–}}</ref><ref name="CoedesCœdès1966">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qgrAFlAC4-QC&pg=PA213&dq=vo+vuong&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiTiJfv8rrNAhUIfVIKHT0QCrUQ6AEILDAC#v=onepage&q=vo%20vuong&f=false|title=The Making of South East Asia|last=G. Coedes|last2=George Cœdès|publisher=University of California Press|year=1966|isbn=978-0-520-05061-7|pages=213–}}</ref>
 
[[Kemboja]] sentiasa diserang oleh Ketuanan Nguyen Vietnam. Sekitar seribu orang penjajah Vietnam telah dibunuh pada tahun 1667 di Kemboja oleh bala tentera tempatan yang terdiri daripada gabungan pasukan orang Cina dan orang Kemboja. Penceroboh orang Vietnam yang telah mula menduduki kawasan Delta Mekong yang sebelum ini dihuni oleh orang [[Orang Khmer|Khmer]], sebagai tindak balas pencerobohan ini, orang Kemboja mensasarkan orang Vietnam bagi membalas dendam.<ref name="Kiernan2008">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=R5p7cRyK748C&pg=PA158#v=onepage&q&f=false|title=Blood and Soil: Modern Genocide 1500-2000|last=Ben Kiernan|publisher=Melbourne Univ. Publishing|year=2008|isbn=978-0-522-85477-0|pages=158–}}</ref> Orang Kemboja telah mengadu kepada perutusan Eropah Katolik berkenaan dengan penganiayaan orang Vietnam terhadap penganut Katolik yang seterusnya telah menyebabkan kewajaran serangan balas ke atas penjajah Vietnam.<ref name="Kiernan2008 2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=R5p7cRyK748C&pg=PA160#v=onepage&q&f=false|title=Blood and Soil: Modern Genocide 1500-2000|last=Ben Kiernan|publisher=Melbourne Univ. Publishing|year=2008|isbn=978-0-522-85477-0|pages=160–}}</ref>
 
Raja Vietnam Minh Mang telah mengakhiri penaklukan terakhir ke atas Kerajaan [[Campa|Champa]] setelah perperangan Cham–Vietnam yang berabad lamanya. Pemimpin Muslim [[Orang Cham|Cham]] bernama Katip Suma yang mendapat pendidikan di negeri [[Kelantan]] telah kembali ke [[Campa|Champa]] bagi mengisytiharkan perang [[jihad]] ke atas orang Vietnam selepas Raja Minh Mang menduduki [[Champa]].<ref name="Hubert2012">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3oMqrqSp1W4C&pg=PA25|title=The Art of Champa|last=Jean-François Hubert|date=8 MayMei 2012|publisher=Parkstone International|isbn=978-1-78042-964-9|pages=25–}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://chamunesco.com/index.php?option=com_content&view=article&id=110:the-raja-praong-ritual-a-memory-of-the-sea-in-cham-malay-relations&catid=45:van-hoa&Itemid=120|title=The Raja Praong Ritual: A Memory of the Sea in Cham- Malay Relations|website=Cham Unesco|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206042152/http://chamunesco.com/index.php?option=com_content&view=article&id=110:the-raja-praong-ritual-a-memory-of-the-sea-in-cham-malay-relations&catid=45:van-hoa&Itemid=120|archive-date=6 FebruaryFebruari 2015|dead-url=yes|access-date=25 JuneJun 2015}}</ref><ref><div> (DiekstrakDipetik dari Truong Van Mon, "Raja Praong Ritual: Memori lautLaut dalam Hubungan Cham - Melayu Hubungan", dalam MemoriIngatan Dan Pengetahuan Laut Asia Selatan, Institut Sains Lautan dan Bumi Sains, Universiti Malaya, Monograf Siri 3, pp, 97-111. Antarabangsa Seminar MaritimAntarabangsa Budaya Maritim dan Geopolitik & Bengkel didalam BajauMuzik Lautdan MusikTarian danBajau MenariLaut", Institut Sains Lautan dan Bumi Sains dan Fakulti Seni dan Ilmu Sosial, Universiti Malaya, 23-24/2008) </div></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chamtoday.com/index.php/history-l-ch-s/78-the-uprisings-of-katip-sumat-and-ja-thak-wa-1833-1835|title=The Uprisings of Katip Sumat and Ja Thak Wa (1833-1835)|last=Dharma|first=Po|website=Cham Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626122653/http://www.chamtoday.com/index.php/history-l-ch-s/78-the-uprisings-of-katip-sumat-and-ja-thak-wa-1833-1835|archive-date=26 JuneJun 2015|dead-url=yes|access-date=25 JuneJun 2015}}</ref> Orang Vietnam telah menyeksa orang Muslim [[Orang Cham|Cham]] dengan memaksa mereka memakan cicak dan daging babi manakala bagi orang Hindu [[Orang Cham|Cham]] pula mereka telah diseksa dengan dipaksa untuk memakan daging lembu tanpa kerelaan hati mereka bagi menghukum mereka supaya mengamalkan cara hidup budaya orang Vietnam.<ref name="Wook2004">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=foZAdRgB-nwC&pg=PA141#v=onepage&q&f=false|title=Southern Vietnam Under the Reign of Minh Mạng (1820-1841): Central Policies and Local Response|last=Choi Byung Wook|publisher=SEAP Publications|year=2004|isbn=978-0-87727-138-3|pages=141–}}</ref>
 
Minh Mang juga telah mengisytiharkan kecinaan ke atas etnik minoriti seperti orang [[Kemboja]], menuntut warisan [[Konfusianisme]], menuntut [[Dinasti Han|Dinasti China, Han]] sebagai warisan orang Vietnam dan menggunakan panggilan [[Orang Han|puak Han]] 漢人 (Hán nhân) bagi menggelar [[orang [[Vietnam]].<ref name="Owen2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=py5Xh0-pw18C&pg=PA115&dq=minh+mang+han&hl=en&sa=X&ei=cOZSUqPkLcbgyQHVzYD4AQ&ved=0CEcQ6AEwAw#v=onepage&q=minh%20mang%20han&f=false|title=The Emergence Of Modern Southeast Asia: A New History|last=Norman G. Owen|publisher=University of Hawaii Press|year=2005|isbn=978-0-8248-2890-5|pages=115–}}</ref> Minh Mang pernah bertitah yang berbunyi "Kami mengharapkan supaya perangai kegasaran mereka akan dilenyapkan secara halus tanpa mereka sedar agar kehidupan mereka akan dijangkiti dengan kebudayaan Han [Cina-Vietnam]."<ref name="Moses2008">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RBgoNN4MG-YC&pg=PA209&dq=minh+mang+han&hl=en&sa=X&ei=cOZSUqPkLcbgyQHVzYD4AQ&ved=0CDwQ6AEwAQ#v=onepage&q=minh%20mang%20han&f=false|title=Empire, Colony, Genocide: Conquest, Occupation, and Subaltern Resistance in World History|last=A. Dirk Moses|date=1 JanuaryJanuari 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-452-4|pages=209–|archive-url=https://books.google.com/books?id=cbSWBAAAQBAJ&pg=PA209&dq=minh+mang+han&hl=en&sa=X&ei=cOZSUqPkLcbgyQHVzYD4AQ&ved=0CDwQ6AEwAQ#v=onepage&q=minh%20mang%20han&f=false|archive-date=2008}}</ref> PolisiDasar penghapusan etnik ini ditujukan kepada orang [[Orang Khmer|Khmer]] dan suku kaum bukit.<ref name="PeerenboomPetersen2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2j6GNiMMc1oC&pg=PA474&dq=kinh+people+of+capital&hl=en&sa=X&ei=g7xJUs2iMoO48wSzq4GYBg&ved=0CDwQ6AEwAQ#v=onepage&q=kinh%20people%20of%20capital&f=false|title=Human Rights in Asia: A Comparative Legal Study of Twelve Asian Jurisdictions, France and the USA|last=Randall Peerenboom|last2=Carole J. Petersen|last3=Albert H.Y. Chen|date=27 September 2006|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-23881-1|pages=474–}}</ref> Ketuanan Nguyen, Tuan Nguyen Phuc Chu telah menggelar orang Vietnam sebagai "orang Han" pada tahun 1712 bagi membezakan penceroboh Vietnam dengan orang [[Orang Cham|orang Cham]].<ref>https://web.archive.org/web/20040617071243/http://kyotoreview.cseas.kyoto-u.ac.jp/issue/issue4/article_353.html</ref> Ketuanan Nguyen juga telah mewujudkan đồn điền selepas tahun 1790. Perkataan yang tertulis dikatakan berbunyi "Hán di hữu hạn" 漢夷有限 ("''di antara orang Vietnam dan orang gasar hendaklah diwujudkan batasan yang jelas''") hasil nukilan Raja Gia Long (Nguyễn Phúc Ánh) apabila membezakan orang [[Orang Khmer|Khmer]] dan orang Vietnam.<ref name="Wook2004 2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=foZAdRgB-nwC&pg=PA34#v=onepage&q&f=false|title=Southern Vietnam Under the Reign of Minh Mạng (1820-1841): Central Policies and Local Response|last=Choi Byung Wook|publisher=SEAP Publications|year=2004|isbn=978-0-87727-138-3|pages=34–}}</ref> Minh Mang juga telah mengeluarkan dasar pembudaayaan paksa yang ditujukan kepada suku bangsa yang bukan orang Vietnam.<ref name="Wook2004 3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=foZAdRgB-nwC&pg=PA136#v=onepage&q&f=false|title=Southern Vietnam Under the Reign of Minh Mạng (1820-1841): Central Policies and Local Response|last=Choi Byung Wook|publisher=SEAP Publications|year=2004|isbn=978-0-87727-138-3|pages=136–}}</ref> Di Vietnam semasa pemerintahan Nguyen sekitar tahun 1800an, Thanh nhân 清人 atau Đường nhân 唐人 merupakan gelaran yang digunakan oleh orang Vietnam untuk memanggil orang berbangsa etnik Cina manakala orang Vietnam pula menggelar kalangan mereka sebagai Hán dân 漢民 dan Hán nhân 漢人.<ref name="Wook2004 4">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=foZAdRgB-nwC&pg=PA137#v=onepage&q&f=false|title=Southern Vietnam Under the Reign of Minh Mạng (1820-1841): Central Policies and Local Response|last=Choi Byung Wook|publisher=SEAP Publications|year=2004|isbn=978-0-87727-138-3|pages=137–}}</ref>
<!-- [[Tập tin:Tranh gốm Bến Dược (cropped).jpg|thumb|300px|Sebahagian lukisan di atas seramik di dinding Kuil Ben Duoc menggambarkan penceroboh Vietnam mara ke selatan yang mengkiaskan puak-puak orang tempatan sebagai binatang buas seperti harimau yang perlu dibunuh dan dihapuskan]] -->
 
Sentimen kebencian anti-Vietnam yang melampau disebabkan oleh penaklukan Vietnam sebelum ini ke atas tanah Kemboja di Delta Sungai Mekong yang telah menjadi sebahagian daripada wilayah Vietnam moden pada masa sekarang dan ratusan tahun serangan demi serangan pencerobohan dan penaklukan Vietnam, termasuklah penerokaan haram di Kemboja dan penjajahan Kemboja oleh tentera Vietnam telah menanam perasaan benci yang menebal anti-orang Vietnam dan negara Vietnam yang melampau di Kemboja, yang akhirnya menjurus kepada sentimen bersemangat pro-China dalam kalangan pihak kerajaan dan pembangkang Kemboja, termasuklah di Laut Cina Selatan. Perkara ini telah menyebabkan orang Amerika yang tidak menyedari akan hal ini menjadi bingung dan hairan dengan kecenderungan pro-China di Kemboja.<ref>{{Cite news|url=https://foreignpolicy.com/2017/01/05/cambodia-wants-china-as-its-neighborhood-bully/|title=Cambodia Wants China as Its Neighborhood Bully|last=Greer|first=Tanner|date=JanuaryJanuari 5, 2017|access-date=|work=Foreign Policy|location=}}</ref>
 
== Baca juga ==
 
* Sejarah peperangan Cham–Vietnam
* [[Campa|Champa]]
== Rujukan ==
<references group=""></references>
[[Kategori:Evolusi persepadanan]]
[[Kategori:Perkataan dan frasa Vietnam]]
[[Kategori:Sejarah Vietnam]]
[[Kategori:Evolusi persepadanan]]
72

suntingan