Perbezaan antara semakan "Lada Sichuan"

10,537 bait ditambah ,  7 bulan lalu
Kembangkan, susun dan terjemahkan rencana dengan lebih banyak.
(Kembangkan, susun dan terjemahkan rencana dengan lebih banyak.)
 
{{About|lada Sichuan atau lada Cina|lada Jepun|sansyo (rempah)}}{{Chinese|c=花椒|l="bunga lada"|w=hua<sup>1</sup>-chiao<sup>1</sup>|p=huājiāo|mi={{IPAc-cmn|h|ua|1|.|j|iao|1}}|j=faa<sup>1</sup>-ziu<sup>1</sup>|y=fāa-jīu|ci={{IPAc-yue|f|aa|1|-|z|iu|1}}|tl=hua-tsiau|kanji=山椒|romaji=sanshō|pic=Sichuan pepper, including husks, seeds and stems.jpg}}
{{About|lada Sichuan atau lada Cina|lada Jepun|sanshō (rempah)}}
'''Lada Sichuan''' ([[Bahasa Cina]]: 花椒; [[pinyin]]: ''huājiāo'') ialah suatu [[rempah]] yang biasa digunakan dalam [[masakan Sichuan]] terutama sekali di wilayah [[Sichuan]]. Ia mempunyai rasa dan aroma yang unik di mana ia bukanlah pedas seperti [[cili]] dan tidaklah serbak seperti [[lada hitam]]. Sebaliknya ia ada sedikit rasa seperti limau dan menghasilkan rasa lidas di dalam mulut akibat [[Hidroksi alfa sansyool|hidroksi-α-sansyool]] dalamnya. Ia digunakan dalam masakan Sichuan seperti mapo tauhu dan periuk panas Congqing dan biasanya dicampurkan dengan cili untuk hasilkan sejenis rasa yang dinamakan dalam bahasa [[Bahasa Mandarin|Mandarin]] sebagai ''málà'' (麻辣; "kebas-pedas").
{{Chinese
|pic=Poivre fond blanc.jpg
|picsize=250px
|c=[[wiktionary:花|花]][[wiktionary:椒|椒]]
|w=hua<sup>1</sup>-chiao<sup>1</sup>
|p=huājiāo}}
[[File:Sechuan pepper.jpg|thumb|right|Segenggam lada Sichuan]]
'''Lada Sichuan''' yang juga dikenali sebagai '' ketumbar Cina'', [[rempah]] yang biasa digunakan dalam [[masakan Cina]], [[masakan Tibet|Tibet]], [[masakan Nepal|Nepal]], dan [[masakan India|India]], berasal dari sekurang-kurangnya dua spesies daripada genus ''[[Zanthoxylum]]'' global, termasuk ''[[Zanthoxylum simulans|Z. simulans]]'' dan ''[[Zanthoxylum bungeanum|Z. bungeanum.]]'' Nama botani berasal daripada [[bahasa Yunani]] ''xanthon xylon''<!--please check romanization--> (ξανθὸν<!--what is the second to last character? It is showing up as an empty box. --><!-- it is &#1F78; "Greek small letter omicron with varia" --> ξύλον), yang bermaksud "kayu perang muda". Ia merujuk kepada kayu sap yang berwarna terang yang dimiliki oleh beberapa spesies. Genus ''Zanthoxylum'' tergolong dalam [[Rutaceae|keluarga rue atau sitrus]], dan, walaupun namanya seperti itu, ia tidak berkaitan dengan kedua-dua [[lada hitam]] ataupun [[cili]].
 
SekamIa ([[perikarp]])diperoleh sekitardaripada biji bolehbeberapa digunakanspesies secarapokok keseluruhan,renek terutamagenus ''Zanthoxylum'' dalam famili Rutaceae (yang juga merangkumi keluarga [[masakan SichuanSitrus|limau]], dan serbukinggu) kisaranseperti halus''[[Z. adalahsimulans]]'' salah satu daripada bahan-bahandan ''[[serbuk limaZ. rempahbungeanum]].'' IaSekam jugasekitar biji boleh digunakan terus dalam [[perubatanmasakan tradisionaldan Cina]].setelah Perikarpdikisar adalahdapat yangdigunakan palinguntuk seringmembuat digunakanserbuk [[pancarempah]], tetapi daun pelbagai spesiesnya juga digunakan di beberapa kawasan di China.<ref name="Hu 2005 page=504">{{Harvnb|Hu|2005|page=504}}</ref> Spesies berkaitan digunakan dalam masakan [[Tibet]], [[Bhutan]], [[Nepal]], [[Thailand]], bangsa Konkani dan Kumaoni di India Timur Laut serta bangsa [[Batak Toba]] di [[Indonesia]]. Ia juga digunakan dalam [[perubatan tradisional Cina]].[[File:Sechuan pepper.jpg|thumb|right|Segenggam lada Sichuan|351x351px]]
 
== Sejarah ==
Satu lagi spesis ''Zanthoxylum'' berasal dari China, ''[[Zanthoxylum schinifolium|Z. schinifolium]]'', dipanggil 香椒子 (''xiāng jiāo zi'', "lada beraroma") atau 青花椒 (''qīng huā jiāo'', "lada bunga hijau"), digunakan sebagai rempah di [[Hebei]].<ref name="Hu 2005 page=504"/> Satu lagi spesies ''Zanthoxylum'' memberi rempah Afrika ''[[uzazi]]''. Disebabkan semua 250 atau lebih spesies daripada genus yang seolah-olah mempunyai sekurang-kurangnya beberapa bahan kimia aromatik dan kompleks yang memeriahkan makanan, kebanyakan spesies ''Zanthoxylum'' mungkin telah digunakan pada satu-satu masa sebagai rempah.
Lada Sichuan sudah lama wujud dalam masakan dan budaya China. Di zaman [[Dinasti Han|Wangsa Han]], ia dikatakan pernah dicampurkan ke dalam lepa dinding untuk mengharumkan dan menghangatkan balai lada (sebuah balai untuk gundik-gundik raja). Pokok lada tersebut digunakan sebagai simbol kesuburan kerana ia sering berbuah dengan lebat dan di sesetengah kawasan desa di China, rempah istimewa ini uga dilemparkan di atas pengantin baharu di majlis persandingan mereka.<ref name=":0">Farrimond, S. (2018) "Sichuan Pepper". ''The Science of Spice.'' ISBN 978-0-2413-0214-9. h.186–187.</ref>
 
== Nama ==
Walaupun rasa sebenar dan komposisi spesies yang berbeza dari genus ''Zanthoxylum'' adalah berbeza-beza, ciri-ciri ketara yang sama hadir ke tahap yang tertentu dalam kebanyakan jenis. Oleh itu, walaupun istilah "lada Sichuan" dan ''[[sanshō (rempah)|sanshō]]'' masing-masing boleh merujuk secara khusus kepada ''Z. simulans'' dan ''[[Zanthoxylum piperitum|Z. piperitum]]'', kedua-duanya biasa digunakan silih berganti.<ref>Johnson, Elaine. [http://www.thefreelibrary.com/These+Asian+spices+are+lively+secrets.-a013808801 These Asian spices are lively secrets.] [[Sunset (magazine)|''Sunset'']], 1 March 1993.</ref>
[[File:5911-Linxia-County-Xihe-township-drying-pepper.jpg|thumb|Lada Sichuan yang baru saja dituai (dikenali penduduk tempatan sebagai 大红袍花椒, ''dà hóng páo huā jiāo''<ref>[http://www.lx.gansu.gov.cn/E_ReadNews.asp?NewsID=585 临夏县概况] (Linxia County overview)</ref>), dikeringkan di jalan di [[KauntiDaerah Linxia]], [[Gansu]]]]
 
Nama botani berasal daripada [[bahasa Yunani]] ''xanthon xylon'' (ξανθὸν ξύλον) yang bermaksud "kayu kuning nyiur".<ref>O'Connell, J. (2015) [https://books.google.com.my/books?id=YPuICgAAQBAJ&pg=PT222&lpg=PT222&dq=xanthon+xylon&source=bl&ots=toBIVJixqA&sig=ACfU3U1aaFr_3sBOwinVF0RCJrJtiPs0yg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi3rODu7dDnAhXEzTgGHYblDGMQ6AEwCXoECA0QAQ#v=onepage&q=xanthon%20xylon&f=false The Book of Spice: From Anise to Zedoary]. ISBN 9781782830887.</ref> Ia merujuk kepada kayu sap yang berwarna terang yang dimiliki oleh beberapa spesies.
Spesies berkaitan digunakan dalam masakan [[Tibet]], [[Bhutan]], [[Nepal]], [[Thailand]], dan juga orang [[orang Konkani|Konkani]] dan [[orang Toba Batak|Toba Batak]]. Di Bhutan, lada ini dikenali sebagai ''thingye'' dan digunakan secara bebas dalam penyediaan sup, bubur, dan ''phaag sha paa'' (hirisan daging babi). Di Nepal, ''timur'' digunakan dalam makanan popular [[Momo (ladu)|''momo'']], ''[[thukpa]]'', [[chow mein]], cili ayam, dan hidangan daging lain. Ia juga digunakan secara meluas dalam jeruk buatan sendiri. Orang mengambil ''timur'' sebagai ubat, dan juga untuk perut atau masalah penghadaman, dalam penyediaan bersama ulas bawang putih dan garam gunung dengan air suam.
 
Lada Sichuan dinamakan sempena nama wilayah China iaitu [[Sichuan]] yang menggunakannya dalam masakan mereka. Nama-nama lain juga termasuklah ketumbar cina, lada cina dan cabai gunung.
==Names==
 
[[File:5911-Linxia-County-Xihe-township-drying-pepper.jpg|thumb|Lada Sichuan yang baru saja dituai (dikenali penduduk tempatan sebagai 大红袍花椒, ''dà hóng páo huā jiāo''<ref>[http://www.lx.gansu.gov.cn/E_ReadNews.asp?NewsID=585 临夏县概况] (Linxia County overview)</ref>), dikeringkan di jalan di [[Kaunti Linxia]], [[Gansu]]]]
Dalam bahasa Cina, ia dikenali sebagai ''huājiāo'' namun ada juga yang memanggilnya ''syānjiāo'' (山椒). Syanjiao digunakan dalam bahasa Jepun dan disebut ''sansyō'' (山椒). Bahasa Korea pula anehnya gunakan ''sancho'' (산초, 山椒) untuk spesies lain (''[[Z. schinifolium]]'') manakala ''Z. piperitum'' dikenali sebagai ''chopi'' (초피).<ref name="graz">{{cite web|url=http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Zant_pip.html|title=Spice Pages: Sichuan Pepper (Zanthoxylum, Szechwan peppercorn, fagara, hua jiao, sansho 山椒, timur, andaliman, tirphal)|first=Gernot|last=Katzer|date=|website=gernot-katzers-spice-pages.com|accessdate=15 Feb 2020}}</ref>
 
Huajiao digunakan untuk satu jenis lada biji dari utara China, ''Z. bungeanum'', dalam kebanyakan kepustakaan ilmiah.<ref name="z&h">{{Harvnb|Zhang|Hartley|2008}}</ref><ref>{{Harvnb|Hu|2005}}, h. 504</ref><ref>{{citation|last=Zhou|first=Jiaju|last2=Xie|first2=Guirong|last3=Yan|first3=Xinjian|title=Encyclopedia of Traditional Chinese Medicines - Molecular Structures|volume=1|publisher=Springer|year=2011|url=https://books.google.com/books?id=PMsXJnUYTFkC&pg=PA209|format=preview|isbn=9783642167355}}, h. 209</ref>Namun, huajiao juga digunakan sebagai nama am untuk semua lada yang datang daripada genus ini. Contohnya ''Z. simulans'' yang dinamakan oleh ahli pakar taksonomi sebagai ''yě huā jiāo'' (野花椒, "lada liar"),<ref name="z&h" /><ref>[[:zh:花椒]] (retrieved from ver. 2011.12.20 11:55){{sps|reason=WP:CIR|date=July 2017}}</ref> tetapi ada yang menamakannya ''chuān jiāo'' (川椒, "lada Sichuan"<ref name="Hu 2005 page=504" />), yang kemudiannya dianggap sebagai lada Sichuan yang sebenar. Walaupun rasa sebenar dan komposisi spesies yang berbeza dari genus ''Zanthoxylum'' adalah berbeza-beza, ciri-ciri ketara yang sama hadir ke tahap yang tertentu dalam kebanyakan jenis. Oleh itu, walaupun istilah "lada Sichuan" dan ''sansyō'' masing-masing boleh merujuk secara khusus kepada ''Z. simulans'' dan ''[[Z. piperitum]]'', kedua-duanya biasa digunakan silih berganti.<ref>Johnson, Elaine. [http://www.thefreelibrary.com/These+Asian+spices+are+lively+secrets.-a013808801 These Asian spices are lively secrets.] [[Sunset (magazine)|''Sunset'']], 1 Mac 1993.</ref> Satu lagi spesis ''Zanthoxylum'' berasal dari China, ''Z. schinifolium'', dipanggil 香椒子 (''xiāng jiāo zi'', "lada beraroma") atau 青花椒 (''qīng huā jiāo'', "lada bunga hijau"), digunakan sebagai rempah di [[Hebei]].<ref name="Hu 2005 page=504" /> Satu lagi spesies ''Zanthoxylum'' memberi rempah Afrika ''uzazi''. Disebabkan semua 250 atau lebih spesies daripada genus yang seolah-olah mempunyai sekurang-kurangnya beberapa bahan kimia aromatik dan kompleks yang memeriahkan makanan, kebanyakan spesies ''Zanthoxylum'' mungkin pernah digunakan sebagai rempah.
 
Benua India menggunakan beberapa aneka lada Sichuan. Dalam bahasa Konkani, ia dikenali sebagai ''tepal'' atau ''tirpal.''<ref>{{cite web|url=http://www.aayisrecipes.com/2006/06/02/mistress-of-spices-teppal-or-tirphal/|title=Mistress of Spices – Teppal or Tirphal|author=|date=3 Jun 2006|website=aayisrecipes.com|accessdate=15 Feb 2020}}</ref> Dalam bahasa Nepal, ''Z. alatum'' dikenali sebagai ''timur'' (टिमुर) atau ''timbur'' manakala dalam [[bahasa Tibet]] ia dikenali sebagai ''yer ma'' (གཡེར་མ)<ref name="graz" /> dan di Bhutan pula ''thingye''.{{Citation needed|date=February 2010}} Di provinsi [[Sumatera Utara]] di [[Danau Toba]], ''Z. acanthopodium'' dalam bahasa [[Batak Toba]] dikenali sebagai andaliman<ref name="graz" /> manakala dalam Batak Karo ia dipanggil tuba.<sup>[''[[wikipedia:Sumber petikan|petikan diperlukan]]'']</sup> Di negara berbahasa Inggeris, ia dikenali sebagai "Szechwan pepper", "Chinese pepper", "Japanese pepper", "aniseed pepper", "sprice pepper", "Chinese prickly-ash", "fagara", "sansho", "Nepal pepper", "Indonesian lemon pepper" dan banyak lagi. Satu spesies yang [[endemik]] di Amerika Syarikat bernama ''Z. americanum'' ada dijual sebagai perubatan tradisional yang digunakan oleh bangsa [[Cherokee]].<ref>{{citation|last=Garrett|first=J. T.|title=The Cherokee herbal: native plant medicine from the four directions|publisher=Inner Traditions / Bear|year=2003|url=https://books.google.com/books?id=OE_dlKnYkd4C&pg=PA184|format=preview|isbn=9781879181960}}, h. 184</ref> Di negeri Kachin, [[Myanmar]], bangsa Jinghpaw menggunakannya dalam masakan tradisional. Ia dipanggil ''ma chyang''. Daun pokok lada Sichuan digunakan untuk membuat sup.<sup>[''[[wikipedia:Sumber petikan|petikan diperlukan]]'']</sup> Di wilayah [[Khyber Pakhtunkhwa]] di Pakistan, ia dikenali sebagai ''dambara'' dan biasanya digunakan dalam masakan gerai.
 
==Masakan==
[[File:Hydroxy-alpha-Sanshool.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hydroxy-alpha-Sanshool.png|thumb|[[Hidroksi alfa sansyool]]]]
[[File:Sichuan_pepper_oil.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sichuan_pepper_oil.jpg|thumb|Minyak lada Sichuan (''máyóu'')]]
Kulit (sekam) pada biji lada Sichuan sendiri tidak mengeluarkan sebarang rasa. Apabila dipanaskan di dalam kuali sebatian kimia dalam lada tersebut dapat bebas dan kemudiannya diperhaluskan dan digunakan sebagai penambah rasa. Akan tetapi, jika terlalu lama dipanaskan molekul limonena akan lolos dengan mudah dan menutup bau yang lebih malis dengan pirazinanya yang kuat.<ref name=":0" />
 
Lada Sichuan tidak berasa pedas atau semerbak seperti [[cili]] cabai atau lada. Ia mempunyai rasa sedikit seperti lemon dan menghasilkan rasa lidas atau sedikit kebas pada mulut (disebabkan kandungan [[hidroksi alfa sansyool]] 3% dalamnya) yang digunakan untuk menyediakan indung lidah kepada rempah-rempah yang lebih pedas. Menurut Harold McGee dalam buku beliau ''On Food and Cooking'', ia bukanlah pedas semata-mata: "ia menghasilkan sensasi aneh, kebas, kesemut-semutan yang boleh dibandingkan dengan air berkarbonat atau lidah terkena karan rendah daripada bateri voltan sembilan. Sansyool mengaktifkan beberapa jenis hujung saraf secara serentak yang mencetuskan kesensitifan sentuhan dan dingin pada saraf yang biasanya tidak sensitif dan mungkin oleh itu menyebabkan kekeliruan pada neuron."<ref name="McGee2007">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bKVCtH4AjwgC&pg=PA429|title=On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen|last=McGee|first=Harold|publisher=Scribner|year=2007|isbn=978-1-4165-5637-4|location=New York|page=429}}</ref>
 
Resipi biasanya suruh tukang masak yang ingin menggunakannya untuk memanaskannya dalam kuali kemudian menumbuknya sebelum ditambahkan ke dalam makanan. Hanya sekamnya sahaja yang digunakan. Bijinya yang berwarna hitam dan amat keras seperti pasir tidak elok dibuat makan, namun ia bukanlah tidak boleh dimakan. Rempah ini ditambah pada akhir masakan dan seringkali digunakan bersama [[bunga lawang]] dan [[halia]]. Ia bersifat alkali dan menyebabkan mulut rasa kebas apabila dimakan dalam kuantiti yang banyak.
 
Lada Sichuan juga digunakan dalam bentuk minyak ([[Bahasa Cina]]: 花椒油, dipasarkan sebagai "minyak lada Sichuan" atau "minyak huajiao"). Minyak ini digunakan dalam masakan [[goreng kilas]] seperti [[kuetiau]] tanpa memerlukan rempah pedas. Mi atau kuetiau dimasak dengan sayur-sayuran, minyak halia dan [[gula perang]] kemudian cuka beras dan minyak lada Sichuan ditambah selepas selesai dimasak.
 
''Hua jiao yan'' ({{zh|s=花椒盐|t=花椒鹽|p=huājiāoyán}}) ialah campuran garam dan lada Sichuan yang telah dipanaskan sehingga perang dalam kuali. Ia digunakan sebagai penambah rasa untuk masakan ayam, itik dan khinzir. Biji lada Sichuan juga boleh ditumis untuk dibuat minyak pedas.
 
Dalam masakan Batak, andaliman (''Z. acanthopodium'', segenus dengan lada Sichuan) ditumbuk atau dikisar dengan cili dan rempah untuk membuat sambal tinombur. Ia dihidangkan di samping daging khinzir panggang, [[Ikan Kap|ikan kap]] dan banyak lagi. Di rantau [[Tapanuli]], orang Batak menggunakan andaliman untuk menyedapkan suatu hidangan ikan bernama arsik.
 
Disebabkan kesukaran untuk menanam rempah di pergunungan [[Himalaya]], lada Sichuan adalah antara rempah yang paling penting dalam masakan Nepal, India Timur Laut, Tibet dan Bhutan. Salah satu masakan ini dipanggil momo, sejenis ladu berintikan sayur, keju atau daging yak, kerbau atau khinzir cencang, ditambahkan perasa dengan lada Sichuan, bawang, halia dan dihidangkan dengan kuah tomato dan lada Sichuan. Mi Nepal dikukus dan dikeringkan kemudian dihidangkan dengan sos lada Sichuan pedas.
 
Dalam masakan Korea, ada dua spesies lada ''Zanthoxylum'' digunakan: ''Z. piperitum'' dan ''Z. schinifolium''. Lada ini diperhaluskan dan diletakkan di samping sup ikan seperti chueotang atau maeuntang.<ref name="graz" />
 
== Fitokimia ==
Antara sebatian aromatik penting daripada beraneka spesies ''Zanthoxylum'' ialah seperti berikut:
 
* ''[[Zanthoxylum fagara]]'' (Tengah & Selatan Afrika, Amerika Selatan) &#x2014; [[alkaloid]], kumarin (''Phytochemistry'', ''27''(12), 3933-3935. 1988)
* ''[[Zanthoxylum simulans]]'' (Taiwan) &#x2014; Mostly beta-mircena, limonena, 1,8-sineol, Z-beta-osimena (''J. Agri. & Food Chem.'' 1996. ''44'', 1096)
* ''[[Zanthoxylum armatum]]'' (Nepal) &#x2014; linalool (50%), limonena, metil sinamat, sineol
* ''[[Zanthoxylum rhetsa]]'' (India) &#x2014; Sabinena, limonena, pinena, para-simena, terpinena, 4-terpineol, alfa-terpineol. (''Zeitschrift für Lebensmitteluntersuchung und-Forschung A'', ''206''(3), 228-229. 1998)
* ''[[Zanthoxylum piperitum]]'' (Jepun [daun]) &#x2014; sitronelal, sitronelol, Z-3-heksenal (''Bioscience, biotechnology, and biochemistry'', ''61''(3), 491-494. 1997)
* ''[[Zanthoxylum acanthopodium]]'' (Indonesia) &#x2014; sitronelal, limonena<ref>{{cite journal|last=Wijaya|first=CH|author2=I Triyanti|author3=A Apriyantono|year=2002|title=Identification of Volatile Compounds and Key Aroma Compounds of Andaliman Fruit (Zanthoxylum acanthopodium DC)|journal=Food Science and Biotechnology|volume=11|pages=680–683|number=6}}</ref>
 
== Rujukan ==
{{reflist}}
 
=== SumberBibliografi ===
*Amaro-Luis, J. M., Fronczek, F. R., Massanet, G. M., Pando, E., Rodríguez-Luis, F., Watkins, S. F., & Zubía, E. (1988). Meridinol, a lignan from Zanthoxylum fagara. ''Phytochemistry'', ''27''(12), 3933-3935. [[doi:10.1016/0031-9422(88)83048-6|doi.org/10.1016/0031-9422(88)83048-6]]
*Farrimond, S. (2018) "Sichuan Pepper". ''The Science of Spice.'' ISBN 978-0-2413-0214-9. h.186–187.
*{{citation|last=Hu|first=Shiu-ying|title=Food plants of China|volume=1|publisher=Chinese University Press|year=2005|url=http://books.google.co.jp/books?id=2OiYydyrsygC&pg=PA504|format=preview}}
*Jirovetz, L., Buchbauer, G., Shafi, M. P., & Saidutty, A. (1998). Analysis of the aroma compounds of the essential oil of seeds of the spice plant Zanthoxylum rhetsa from southern India. ''Zeitschrift für Lebensmitteluntersuchung und-Forschung A'', ''206''(3), 228-229.
*Kojima, H., Kato, A., Kubota, K., & Kobayashi, A. (1997). Aroma compounds in the leaves of Japanese pepper (Zanthoxylum piperium DC) and their formation from glycosides. ''Bioscience, biotechnology, and biochemistry'', ''61''(3), 491-494.
*{{citation|last=Zhou|first=Jiaju|last2=Xie|first2=Guirong|last3=Yan|first3=Xinjian|title=Encyclopedia of Traditional Chinese Medicines - Molecular Structures|volume=1|publisher=Springer|year=2011|url=http://books.google.co.jp/books?id=PMsXJnUYTFkC&pg=PA209|format=preview}}
*{{citation|last=Zhang|first=Dianxiang|last2=Hartley |first2=Thomas G.|author2-link=Thomas G. Hartley|title=1. Zanthoxylum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 270. 1753. |journal=Flora of China|volume=11|pages=53–66|year=2008|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=135262}} [http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF11/Zanthoxylum.pdf PDF]
341

suntingan