Buka menu utama

Perubahan

Saiz tidak berubah, 10 tahun lalu
tiada ringkasan suntingan
Pada tahun [[1787]], [[Carl Axel Arrhenius]] menemui galian baharu berdekatan [[Ytterby]] di [[Sweden]] dan menamakannya sebagai "[[gadolinit|ytterbite]]" sempena nama desanya. [[Johan Gadolin]] menjumpai oksida ytrium di dalam sampel Arrhenius pada tahun [[1789]]<ref name="Krogt"/> dan [[Anders Gustaf Ekeberg]] menamakan oksida baharunya, "[[Yttrium(III) oksida|yttria]]". Unsur ytrium diasingkan pertama kalinya pada tahun [[1828]] oleh [[Friedrich Wöhler]].<ref name="LANL"/>
 
Kegunaan utamanya ialah membuat [[fosfor]] seperti warna [[merah]] yang digunakan dalam paparan [[tiub sinar katod]] [[televisyen]] dan [[LED]].<ref name="Cotton" /> Kegunaan lain termasuklah penghasilan [[elektrod]], [[elektrolit]], [[penapis elektron]], [[laser]] dan [[superpengalir]]. Selain itu, ia turut digunakan dalam berbagai-bagai penggunaan perubatan dan sebagai [[unsur surih|surih]] dalam pelbagai bahan bagi mempertingkat sifatnya. Ytrium tidak memiliki peranan biologi yang diketahui tetapi pendedahan kepada sebatian ytrium boleh menyebabkan [[penyakit pernafasan]] pada [[manusia]].<ref name="osha"/>
 
== Sifat ==
=== Ciri-ciri ===
 
Ytrium merupakan [[logam peralihan]] yang lembut, perak logam, berkilat dan teramat jernih dalam [[unsur kumpulan 3|kumpulan 3]]. Sebagaimana yang dikehendaki oleh [[arah aliran berkala]], unsur ini kurang [[keelektronegatifan|elektronegatif]] daripada pendahulunya dalam kumpulankumpulannya, [[skandium]], lebih elektronegatif daripada penggantinya dalam kumpulankumpulannya, [[lantanum]] dan kurang elektronegatif daripada ahli seterusnya pada [[unsur kala 5|kala 5]], [[zirkonium]].<ref name ="Greenwood1997p946"/><ref name="Hammond">[[#Hammond|Hammond]]</ref> Ytrium merupakan unsur [[blok-d]] pertama pada kala kelima.
 
Unsur tulennya agak stabil di dalam udara dalam bentuk yang besar kerana [[kepasifan]] yang membentuk saput oksida pelindung (Y<sub>2</sub>O<sub>3</sub>) pada permukaannya. Saput ini boleh mencapai ketebalan 10 [[mikrometer|µm]] apabila yttrium dipanaskan sehingga 750 °[[Celsius|C]] dalam [[wap air]].<ref name="ECE817"/> Namun begitu, ytrium sangat tidak stabil di dalam udara apabila ia dilumat halus; menggesel atau melarik logam boleh menyebabkan ia menyala dalam udara pada suhu melebihi 400 °C.<ref name="LANL">[[#LANL|Husted 2003]], "yttrium"</ref> [[Ytrium nitrida]] (YN) terbentuk apabila logamnya telah dipanaskan sehingga 1,000 °C di dalam [[nitrogen]].<ref name="ECE817"/>
 
=== Persamaan dengan lantanoid ===
{{further|Unsur nadir bumi}}
 
Persamaan ytrium dengan lantanoid adalah begitu kukuh bahawa unsur ini telah dikumpulkan dengannya sebagai [[unsur nadir bumi]] menurut sejarah<ref name="IUPAC">[[#IUPAC|IUPAC 2005]]</ref> dan sering dijumpai di mana-mana bersama-sama dengannya dalam [[galian nadir bumi]].<ref name="Emsley498">[[#Emsley2001|Emsley 2001]], p. 498</ref>
 
Secara kimianya, keserupaan ytrium dalam unsur berkenaan adalah lebih rapat daripada jirannya dalam jadual berkala, [[skandium]]<ref name="ECE810">[[#Daane1968|Daane 1968]], p. 810</ref> dan sekiranya ciri-ciri fizikalnya diplotkan pada [[nombor atom]], maka ia akan mempunyai nombor ketara 64.5 hingga 67.5, meletakkannya di antara lantanoid [[gadolinium]] dan [[erbium]].<ref name="ECE815">[[#Daane1968|Daane 1968]], p. 815</ref>
 
Ia sering juga jatuh pada julat yang sama bagi tertib tindak balas,<ref name="ECE817"/> laksana [[terbium]] dan [[disprosium]] pada kereaktifan kimianya.<ref name="Cotton" /> Ytrium amat hampir saiznya dengan ion lantanoid berat di dalam larutan, ia berkelakuan seolah-olah ia adalah salah satu daripadanya.<ref name="ECE817"/><ref name="Greenwood1997p945">{{harvnb|Greenwood|1997|p=945}}</ref> Walaupun lantanoid adalah satu barisan lebih jauh ke bawah jadual berkala daripada ytrium , persamaan dalam jejari atom mungkin dianggap berpunca daripada [[pengecutan lantanid]].<ref name="Greenwood1997p1234">{{harvnb|Greenwood|1997|p=1234}}</ref>
 
Salah satu perbezaan ketara antara ytrium dan lantanoid adalah ytrium hampir [[valens (kimia)|trivalen]] secara eksklusif manakala kira-kira separuh lantanoid mempunyai valens selain daripada tiga.<ref name="ECE817">[[#Daane1968|Daane 1968]], p. 817</ref>
 
== Rujukan ==
{{Commons|Yttrium|Ytrium}}
 
{{wiktionary|yttriumytrium}}
 
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Y/index.html WebElements.com – Ytrium]
422

suntingan