Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia



Malaysia ialah sebuah negara yang terletak di Asia Tenggara. Terdapat 11 buah negeri dan 2 buah wilayah (Sarawak dan Sabah) mewakili Malaysia

11 buah ibu negeri, 2 buah ibu wilayah dan 3 Wilayah Persekutuan terletak di Malaysia, Johor Bahru (Johor), Ipoh (Negeri Perak) Bandaraya Melaka (Negeri Melaka), Seremban (Negeri Sembilan), Georgetown (Pulau Pinang), Kota Kinabalu (Sabah), Alor Setar (Kedah), Shah Alam (Selangor), Kangar (Perlis), Kuching (Sarawak), Kuantan (Pahang), Kuala Terengganu (Terengganu), Kota Bharu (Kelantan), Kuala Lumpur, Bandar Victoria (Labuan) dan Putrajaya.

Am sunting

Negeri-negeri, Wilayah Borneo dan Wilayah Persekutuan Malaysia adalah bahagian pentadbiran utama Malaysia. Malaysia ialah negara persekutuan yang memiliki 13 negeri, 2 Wilayah Borneo dan 3 Wilayah Persekutuan. Johor Kelantan Sabah Perak Kedah Malacca Putrajaya Pahang Perlis Labuan Negeri Sembilan Sarawak Penang Selangor Terengganu Kuala Lumpur

Senarai negeri, wilayah dan Wilayah Persekutuan sunting

11 negeri dan 2 wilayah persekutuan terletak di Semenanjung Tanah Melayu, secara kolektif disebut Semenanjung Malaysia atau Malaysia Barat. 2 wilayah dan 1 wilayah persekutuan terletak di Pulau Borneo, secara kolektif disebut Malaysia Borneo atau Malaysia Timur. Dari 11 negeri, 2 wilayah di Malaysia, 9 adalah monarki.

Tarikh kenegaraan dan penubuhan wilayah persekutuan sunting

Persekutuan Malaysia ditubuhkan pada 16 September 1963 di bawah Perjanjian Malaysia

  • Tarikh Negeri-negeri di Semenanjung Malaysia yang menyertai Persekutuan Tanah Melayu (semasa kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu):
Nama Negeri
Tarikh
  Johor Darul Takzim 31 Ogos 1957; 66 tahun yang lalu (1957-08-31)
  Kedah Darul Aman 31 Ogos 1957; 66 tahun yang lalu (1957-08-31)
  Kelantan Darul Naim 31 Ogos 1957; 66 tahun yang lalu (1957-08-31)
  Melaka Negeri Bersejarah 31 Ogos 1957; 66 tahun yang lalu (1957-08-31)
  Negeri Sembilan Darul Khusus 31 Ogos 1957; 66 tahun yang lalu (1957-08-31)
  Pahang Darul Makmur 31 Ogos 1957; 66 tahun yang lalu (1957-08-31)
  Perak Darul Ridzuan 31 Ogos 1957; 66 tahun yang lalu (1957-08-31)
  Perlis Indera Kayangan 31 Ogos 1957; 66 tahun yang lalu (1957-08-31)
  Pulau Pinang Pulau Mutiara 31 Ogos 1957; 66 tahun yang lalu (1957-08-31)
  Selangor Darul Ehsan 31 Ogos 1957; 66 tahun yang lalu (1957-08-31)
  Terengganu Darul Iman 31 Ogos 1957; 66 tahun yang lalu (1957-08-31)
  • Tarikh Wilayah-wilayah di Borneo Malaysia yang Menyertai kesatuan semasa pembentukan Malaysia:
Nama Wilayah
Tarikh
Tarikh Penting bagi Wilayah
  Sabah Negeri Di Bawah Bayu 16 September 1963; 60 tahun yang lalu (1963-09-16) 31 Ogos 1963; 60 tahun yang lalu (1963-08-31)
  Sarawak Bumi Kenyalang 16 September 1963; 60 tahun yang lalu (1963-09-16) 22 Julai 1963; 60 tahun yang lalu (1963-07-22)
  • Tarikh Penubuhan Wilayah Persekutuan:
Nama Wilayah Persekutuan
Tarikh
  Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur 1 Februari 1974; 50 tahun yang lalu (1974-02-01)
  Wilayah Persekutuan Labuan 16 April 1984; 40 tahun yang lalu (1984-04-16)
  Wilayah Persekutuan Putrajaya 1 Februari 2001; 23 tahun yang lalu (2001-02-01)

Yang di-Pertuan Agong/Raja negeri-negeri Melayu sunting

Nama
Ibu negeri
Bandar diraja
Jumlah penduduk[1]
Keluasan (km²)[2]
Kepadatan penduduk[3]
Awalan
nombor plat

Kod kawasan telefon
Kotaraya terbesar
Singkatan
ISO
FIPS
  Johor Darul Takzim Johor Bahru Bandar Maharani 3,233,434 19,210 168 J 07
06 (Muar & Tangkak)
Johor Bahru JHR MY-01 MY01
  Kedah Darul Aman Alor Setar Anak Bukit 1,890,098 9,500 199 K 04 Sungai Petani KDH MY-02 MY02
  Kelantan Darul Naim Kota Bharu Kubang Kerian 1,459,994 15,099 97 D 09 Kota Bharu KTN MY-03 MY03
  Negeri Sembilan Darul Khusus Seremban Seri Menanti 997,071 6,686 149 N 06 Seremban NSN MY-05 MY05
  Pahang Darul Makmur Kuantan Pekan 1,443,365 36,137 40 C 09
03 (Genting)
05 (Cameron)
Kuantan PHG MY-06 MY06
  Perak Darul Ridzuan Ipoh Kuala Kangsar 2,258,428 21,035 107 A 05 Ipoh PRK MY-08 MY07
  Perlis Indera Kayangan Kangar Arau 227,025 821 277 R 04 Kangar PLS MY-09 MY08
  Selangor Darul Ehsan Shah Alam Klang 5,411,324 8,104 668 B 03 Shah Alam SGR MY-10 MY12
  Terengganu Darul Iman Kuala Terengganu Kuala Terengganu 1,015,776 13,035 78 T 09 Kuala Terengganu TRG MY-11 MY13

Wilayah Persekutuan sunting

Nama
Ibu negeri
Jumlah penduduk[4]
Keluasan (km²)[5]
Kepadatan penduduk[6]
Awalan
nombor plat

Kod kawasan telefon
Kotaraya terbesar
Singkatan
ISO
FIPS
  Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur Kuala Lumpur 1,627,172 243 6696 W (Dahulu)

V (Kini)

03 Lembah Klang KUL MY-14
  Wilayah Persekutuan Labuan Victoria 85,272 91 937 L 087 Victoria LBN MY-15 MY15
  Wilayah Persekutuan Putrajaya Putrajaya 67,964 49 1387 Putrajaya (Dahulu)

F (Kini)

03 PJY MY-16

Yang di-Pertua Negeri sunting

Nama
Ibu negeri
Jumlah penduduk[7]
Keluasan (km²)[8]
Kepadatan penduduk[9]
Awalan
nombor plat

Kod kawasan telefon
Kotaraya terbesar
Singkatan
ISO
FIPS
  Melaka Negeri Bersejarah Bandaraya Melaka 788,706 1,664 474 M 06 Bandar Melaka MLK MY-04 MY04
  Pulau Pinang Pulau Mutiara George Town 1,520,143 1,048 1451 P 04 Georgetown PNG MY-07 MY09
  Sabah Negeri Di Bawah Bayu Kota Kinabalu 3,120,040 73,631 42 S 087-089 Kota Kinabalu SBH MY-12 MY16
  Sarawak Bumi Kenyalang Kuching 2,420,009 124,450 19 Q 081-086 Kuching SWK MY-13 MY11

Negeri (Versi Lain) sunting

Bendera negeri Jata negeri Nama Negeri Ibu Negeri Ibu Negeri DiRaja Penduduk[10][11] Saiz Kawasan Keseluruhan (km2)[12] Awalan plat nombor Kod kawasan telefon Singkatan ISO FIPS HDI[13][14] Wilayah Ketua negeri Ketua kerajaan
 
 
Johor Darul Takzim Johor Bahru Bandar Maharani 3,768,200 19,210 J 07, 06 (Bandar Maharani & Tangkak) JHR MY-01 MY01 0.818 Semenanjung Malaysia (Malaysia Barat) Sultan Menteri Besar
 
 
Kedah Darul Aman Alor Setar Anak Bukit 2,185,900 9,500 K 04 KDH MY-02 MY02 0.802 Semenanjung Malaysia (Malaysia Barat) Sultan Menteri Besar
 
 
Kelantan Darul Naim Kota Bharu Kubang Kerian 1,892,200 15,099 D 09 KTN MY-03 MY03 0.772 Semenanjung Malaysia (Malaysia Barat) Sultan Menteri Besar
 
 
Melaka Negeri Bersejarah Bandaraya Melaka 932,700 1,664 M 06 MLK MY-04 MY04 0.828 Semenanjung Malaysia (Malaysia Barat) Yang di-Pertua Negeri (Gabenor) Ketua Menteri
 
 
Negeri Sembilan Darul Khusus Seremban Seri Menanti 1,132,100 6,686 N 06 NSN MY-05 MY05 0.822 Semenanjung Malaysia (Malaysia Barat) Yang di-Pertuan Besar

(Grand Ruler)

Menteri Besar
 
 
Pahang Darul Makmur Kuantan Pekan 1,677,100 36,137 C 09, 03 (Genting Highlands), 05 (Cameron) PHG MY-06 MY06 0.797 Semenanjung Malaysia (Malaysia Barat) Sultan Menteri Besar
 
 
Pulau Pinang Pulau Mutiara George Town 1,777,600 1,048 P 04 PNG MY-07 MY09 0.838 Semenanjung Malaysia (Malaysia Barat) Yang di-Pertua Negeri (Gabenor) Ketua Menteri
 
 
Perak Darul Ridzuan Ipoh Kuala Kangsar 2,514,300 21,035 A 05 PRK MY-08 MY07 0.809 Semenanjung Malaysia (Malaysia Barat) Sultan Menteri Besar
 
 
Perlis Indera Kayangan Kangar Arau 254,600 821 R 04 PLS MY-09 MY08 0.799 Semenanjung Malaysia (Malaysia Barat) Raja Menteri Besar
 
 
Sabah Negeri Di Bawah Bayu Kota Kinabalu 3,904,700 73,631 S 087–089 SBH MY-12 MY16 0.704 Malaysia Timur (Malaysia Borneo) Yang di-Pertua Negeri (Gabenor) Ketua Menteri
 
 
Sarawak Bumi Kenyalang Kuching 2,818,100 124,450 Q 081–086 SWK MY-13 MY11 0.739 Malaysia Timur (Malaysia Borneo) Yang di-Pertua Negeri (Gabenor) Premier
 
 
Selangor Darul Ehsan Shah Alam Klang 6,541,900 8,104 B 03 SGR MY-10 MY12 0.855 Semenanjung Malaysia (Malaysia Barat) Sultan Menteri Besar
 
 
Terengganu Darul Iman Kuala Terengganu Kuala Terengganu 1,250,100 13,035 T 09 TRG MY-11 MY13 0.793 Semenanjung Malaysia (Malaysia Barat) Sultan Menteri Besar

Wilayah Persekutuan (Versi Lain) sunting

Bendera wilayah persekutuan Jata wilayah persekutuan Nama Wilayah Persekutuan Bandar Wilayah Persekutuan Penduduk[15] Saiz Kawasan Keseluruhan (km2)[16] Awalan plat nombor Kod kawasan telefon Singkatan ISO FIPS HDI[17] Wilayah Ketua Wilayah Persekutuan Ketua Kerajaan
 
 
Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur Kuala Lumpur 1,778,400 243 W / V 03 KUL MY-14 0.860 Semenanjung Malaysia (Malaysia Barat) Yang di-Pertuan Agong Datuk Bandar
 
 
Wilayah Persekutuan Labuan Bandar Victoria 99,400 91 L 087 LBN MY-15 MY15 0.778 Malaysia Timur (Malaysia Borneo) Yang di-Pertuan Agong Perbadanan
 
 
Wilayah Persekutuan Putrajaya Putrajaya 105,400 49 F 03 PJY MY-16 0.877 Semenanjung Malaysia (Malaysia Barat) Yang di-Pertuan Agong Perbadanan

Mengikut MA63 sunting

Wilayah dan Wilayah Persekutuan
Nama Negeri, Bahagian dan Wilayah Persekutuan
  Malaysia Timur (Wilayah   Sabah Dibawah Bayu)   Bahagian Kudat,   Bahagian Pantai Barat,   Bahagian Pedalaman,   Bahagian Sandakan dan   Bahagian Tawau.
  Malaysia Timur (Wilayah   Sarawak Bumi Kenyalang) Bahagian Betong,   Bahagian Bintulu, Bahagian Kapit,    Bahagian Kuching, Bahagian Limbang,   Bahagian Miri, Bahagian Mukah, Bahagian Samarahan, Bahagian Sarikei, Bahagian Serian,   Bahagian Sibu dan   Bahagian Sri Aman.
  Semenanjung Malaysia Negeri   Johor Darul Ta'zim, Negeri   Kedah Darul Aman, Negeri   Kelantan Darul Naim, Negeri   Melaka Negeri Bersejarah,   Negeri Sembilan Darul Khusus, Negeri   Pahang Darul Makmur,   Negeri Perak Darul Ridzuan, Negeri   Perlis, Negeri   Pulau Pinang Pulau Mutiara, Negeri   Selangor Darul Ehsan dan Negeri   Terengganu Darul Iman.
   Wilayah Persekutuan Wilayah Persekutuan   Kuala Lumpur, Wilayah Persekutuan   Labuan dan Wilayah Persekutuan   Putrajaya.

Rujukan yang relevan: [18][19]

Saiz Kawasan dan Tarikh Penting sunting

Negara sunting

Bendera Negara Jata Negara
Nama Negara
Saiz Negara
Tarikh Penubuhan Malaysia
Tarikh Penting Lainnya bagi Negara
 
 
Malaysia
* Arab: ماليزيا
* Cina: 马来西亚
* Tamil: மலேசியா
Persekutuan Malaysia
331,497.95 km² [20] /
330,803 km² [21] /
329,847 km²
16 September 1963 (Malaya / Tanah Melayu + Sarawak dan Borneo Utara (kini Sabah) Bergabung dan Membentuk Persekutuan Malaysia [22][23][24][25][26])
  • 31 Ogos 1957 - 16 September 1963 (Kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu [27][28][29])
  • 22 Julai 1963 - 16 September 1963 (Tadbir urus diri kepada Sarawak diberikan / Pemerintahan Sendiri Sarawak [30][31][32][33])
  • 31 Ogos 1963 - 16 September 1963 (Sabah Memperoleh pemerintahan sendiri / Pemerintahan Sendiri Borneo Utara (kini Sabah) [34][35][36][37])

Negeri, Wilayah dan Wilayah Persekutuan sunting

  • Tarikh Negeri Persekutuan Tanah Melayu di Semenanjung Malaysia / Malaysia Barat, Wilayah Sabah dan Sarawak di Borneo Malaysia / Malaysia Timur, yang Menyertai Penubuhan Malaysia dan Penubuhan Wilayah Persekutuan:
  • untuk Sabah dan Sarawak selain awamnya disebut sebagai Negeri, juga boleh disebut sebagai Wilayah-wilayah [38]

    [39]
  • Sabah :

    untuk Sabah selain awamnya disebut sebagai Negeri, Sabah Juga boleh disebut Sebagai Wilayah [40][41]

    [42]
  • Sarawak :

    untuk Sarawak selain awamnya disebut sebagai Negeri, Sarawak Juga boleh disebut Sebagai Wilayah [43][44]

    [45]
Bendera Jata
Nama Negeri, Wilayah dan Wilayah Persekutuan
Saiz Negeri, Wilayah dan Wilayah Persekutuan
Tarikh Menyertai Penubuhan Malaysia + Tarikh Penubuhan Wilayah Persekutuan
Tarikh Penting bagi Negeri, Wilayah dan Wilayah Persekutuan
 
 
Johor
* Arab: جوهور
* Cina: 柔佛
* Tamil: ஜோகூர்
Johor Darul Takzim
19,984 km² 16 September 1963 (Bersekutu sebagai sebahagian daripada Malaysia [46][47][48][49][50])
  • 1528 (Kesultanan Johor)
  • 1885 (Perjanjian Anglo – Johor)
  • 14 April 1895 (Perlembagaan Negeri Johor)
  • 1914 (Protektorat British)
  • 31 Januari 1942 (Pendudukan Jepun)
  • 1948 (Kemasukan ke Persekutuan Tanah Melayu)
  • 31 Ogos 1957 (Kemerdekaan sebagai sebahagian daripada Persekutuan Tanah Melayu / Kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu [51][52][53])
 
 
Kedah
* Arab: قدح
* Cina: 吉打
* Tamil: கெடா
Kedah Darul Aman
9,447 km² 16 September 1963 (Bersekutu sebagai sebahagian daripada Malaysia [54][55][56][57][58])
  • 1909 (Penguasaan British)
  • 1942 (Pendudukan Jepun)
  • 1948 (Kemasukan ke Persekutuan Tanah Melayu)
  • 31 Ogos 1957 (Kemerdekaan sebagai sebahagian daripada Persekutuan Tanah Melayu / Kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu [59][60][61])
 
 
Kelantan
* Arab: كيلانتان
* Cina: 吉兰丹
* Tamil: கெளந்தன்
Kelantan Darul Naim
15,100 km² 16 September 1963 (Bersekutu sebagai sebahagian daripada Malaysia [62][63][64][65][66])
  • 1603 (Di Bawah Kawalan Pattani [67])
  • November 1786 (Di Bawah Kawalan Siam [68])
  • 1800 (Kesultanan Kelantan)
  • 1909 (Di Bawah Kawalan British)
  • 8 Disember 1941 (Pendudukan Jepun)
  • 1 Februari 1948 (Kemasukan ke Persekutuan Tanah Melayu [69])
  • 31 Ogos 1957 (Kemerdekaan sebagai sebahagian daripada Persekutuan Tanah Melayu / Kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu [70][71][72])
 
 
Melaka
* Arab: ملقا
* Cina: 马六甲
* Tamil: மலாக்கா
Melaka Negeri Bersejarah
1,650 km² 16 September 1963 (Bersekutu sebagai sebahagian daripada Malaysia [73][74][75][76][77])
  • 1401 - 1500 (Kesultanan Melaka)
  • 24 Ogos 1511 (Dibawah Kawalan Portugis [78][79])
  • 14 Januari 1641 (Dibawah Kawalan Belanda [80])
  • 17 Mac 1824 (Dibawah Kawalan British [81])
  • 11 Januari 1942 (Pendudukan Jepun [82][83])
  • 1 April 1946 (Kemasukan ke Malayan Union [84])
  • 1 Februari 1948 (Kemasukan ke Persekutuan Tanah Melayu [85])
  • 31 Ogos 1957 (Kemerdekaan sebagai sebahagian daripada Persekutuan Tanah Melayu / Kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu [86][87][88])
 
 
Negeri Sembilan
* Arab: نيجري سمبيلان
* Cina: 森美兰州
* Tamil: நெகிரி செம்பிலன்
Negeri Sembilan Darul Khusus
6,686 km² 16 September 1963 (Bersekutu sebagai sebahagian daripada Malaysia [89][90][91][92][93])
  • 1895 (Gabungan menjadi Negeri-Negeri Melayu Bersekutu)
  • 1942 (Pendudukan Jepun)
  • 1948 (Kemasukan ke Persekutuan Tanah Melayu)
  • 31 Ogos 1957 (Kemerdekaan sebagai sebahagian daripada Persekutuan Tanah Melayu / Kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu [94][95][96])
 
 
Pahang
* Arab: باهانج
* Cina: 彭亨
* Tamil: பஹாங்
Pahang Darul Makmur
35,964 km² 16 September 1963 (Bersekutu sebagai sebahagian daripada Malaysia [97][98][99][100][101])
  • 1881 (Kesultanan Moden)
  • 1895 (Gabungan menjadi Negeri-Negeri Melayu Bersekutu)
  • 1942 (Pendudukan Jepun)
  • 1 Februari 1948 (Kemasukan ke Persekutuan Tanah Melayu)
  • 31 Ogos 1957 (Kemerdekaan sebagai sebahagian daripada Persekutuan Tanah Melayu / Kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu [102][103][104])
 
 
Negeri Perak
* Arab: ولاية بيراك
* Cina: 霹雳州
* Tamil: பேராக் மாநிலம்
Perak Darul Ridzuan
21,006 km² 16 September 1963 (Bersekutu sebagai sebahagian daripada Malaysia [105][106][107][108][109])
  • 1874 (Perjanjian Pangkor)
  • 1895 (Gabungan menjadi Negeri-Negeri Melayu Bersekutu)
  • 1942 (Pendudukan Jepun)
  • 1948 (Kemasukan ke Persekutuan Tanah Melayu)
  • 31 Ogos 1957 (Kemerdekaan sebagai sebahagian daripada Persekutuan Tanah Melayu / Kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu [110][111][112])
 
 
Perlis
* Arab: بيرليس
* Cina: 玻璃市
* Tamil: பெர்லிஸ்
810 km² 16 September 1963 (Bersekutu sebagai sebahagian daripada Malaysia [113][114][115][116][117])
  • 1653 (Penubuhan Kota Sena sebagai ibu negeri Kedah)
  • 1839 (Vassal negeri Siam diperintah oleh Raja Long Krok [118])
  • 20 April 1843 (Kerajaan terbentuk ketika Syed Hussain dilantik sebagai Raja oleh Siam [119])
  • 1 Februari 1948 (Kemasukan ke Persekutuan Tanah Melayu)
  • 31 Ogos 1957 (Kemerdekaan sebagai sebahagian daripada Persekutuan Tanah Melayu / Kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu [120][121][122])
 
 
Pulau Pinang
* Arab: بينانج
* Cina: 槟城
* Tamil: பினாங்கு
Pulau Pinang Pulau Mutiara
1,046.3 km² 16 September 1963 (Bersekutu sebagai sebahagian daripada Malaysia [123][124][125][126][127])
  • 11 Ogos 1786 (Diasaskan oleh Syarikat Hindia Timur British)
  • 1 April 1867 - 1 April 1946 (petempatan selat)
  • 19 Disember 1941 (Pendudukan Jepun)
  • 3 September 1945 (Malayan Union)
  • 31 Ogos 1957 (Kemerdekaan sebagai sebahagian daripada Persekutuan Tanah Melayu / Kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu [128][129][130])
 
 
Sabah
* Arab: صباح
* Cina: 沙巴
* Tamil: சபா
Sabah Negeri Di Bawah Bayu
73,904 km² 16 September 1963 (Bersekutu sebagai sebahagian daripada Malaysia [131][132][133][134][135][136][137][138])
  • 1401 - 1500 (Ditubuhkan di bawah Empayar Brunei)
  • 1882 (British Borneo Utara)
  • 1942 (Pendudukan Jepun)
  • 15 Julai 1946 (Tanah jajahan mahkota Britain)
  • 31 Ogos 1963 (Memperoleh pemerintahan sendiri / Pemerintahan Sendiri Borneo Utara (kini Sabah) [139][140][141][142])
 
 
Sarawak
* Arab: ساراواك
* Cina: 砂拉越
* Tamil: சரவாக்
Sarawak Bumi Kenyalang
124,450 km² 16 September 1963 (Bersekutu sebagai sebahagian daripada Malaysia [143][144][145][146][147][148][149][150])
  • 1841 (Raj Sarawak)
  • 1942 (Pendudukan Jepun)
  • 1 Julai 1946 (Jajahan mahkota)
  • 22 Julai 1963 (Tadbir urus diri diberikan / Pemerintahan Sendiri Sarawak [151][152][153][154])
 
 
Selangor
* Arab: سيلانجور
* Cina: 雪兰莪
* Tamil: சிலாங்கூர்
Selangor Darul Ehsan
8,104 km² 16 September 1963 (Bersekutu sebagai sebahagian daripada Malaysia [155][156][157][158][159])
  • 1895 (Gabungan menjadi Negeri-Negeri Melayu Bersekutu)
  • 1942 (Pendudukan Jepun)
  • 1948 (Kemasukan ke Persekutuan Tanah Melayu)
  • 31 Ogos 1957 (Kemerdekaan sebagai sebahagian daripada Persekutuan Tanah Melayu / Kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu [160][161][162])
 
 
Terengganu
* Arab: تيرينجانو
* Cina: 登嘉楼
* Tamil: தெரெங்கானு
Terengganu Darul Iman
12,955 km² 16 September 1963 (Bersekutu sebagai sebahagian daripada Malaysia [163][164][165][166][167])
  • 1909 (Di Bawah Kawalan British)
  • 1942 (Pendudukan Jepun)
  • 1948 (Kemasukan ke Persekutuan Tanah Melayu)
  • 31 Ogos 1957 (Kemerdekaan sebagai sebahagian daripada Persekutuan Tanah Melayu / Kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu [168][169][170])
 
 
Kuala Lumpur
* Arab: كوالا لمبور
* Cina: 吉隆坡
* Tamil: கோலா லம்பூர்
Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur
243.65 km² 1 Februari 1974 (Dipindahkan dari Selangor ke bidang kuasa persekutuan)
  • 1857 (Penubuhan Bandar [171])
  • 1 Februari 1972 (Mendapat Status bandar)
 
 
Labuan
* Arab: لابوان
* Cina: 纳闽
* Tamil: லாபுவான்
Wilayah Persekutuan Labuan
91 km² 16 April 1984 (Dipindahkan dari Sabah ke bidang kuasa persekutuan)
  • 16 April 1984 (Dipindahkan dari Sabah ke bidang kuasa persekutuan)
 
 
Putrajaya
* Arab: بوتراجايا
* Cina: 布城
* Tamil: புத்ராஜெய
Wilayah Persekutuan Putrajaya
49 km² 1 Februari 2001 (Dipindahkan dari Selangor ke bidang kuasa persekutuan)
  • 1921 (Kali Pertama Dihuni)
  • 19 Oktober 1995 (Bandar terancang ditubuhkan)

Pemulihan status Sabah dan Sarawak sunting

2019 sunting

Bersempena dengan perayaan Hari Malaysia pada tahun 2018 di bawah pemerintahan Pakatan Harapan (PH) yang baharu, Perdana Menteri Mahathir Mohamad telah berjanji untuk memulihkan status Sabah dan Sarawak di Persekutuan Malaysia yang sesuai dengan Perjanjian Malaysia, dengan mengubah "status mereka dari hanya sebuah negeri menjadi rakan setara negeri-negeri Tanah Melayu".[172][173] Walaupun status kedua-dua entiti tersebut ditentukan dengan jelas dalam Artikel I, Perjanjian Malaysia 1963 sebagai 'negeri' yang akan disatukan dengan negeri-negeri yang ada di Persekutuan Tanah Melayu.[174] Namun, melalui proses pindaan, rang undang-undang tersebut gagal disahkan berikutan kegagalan untuk mendapatkan sokongan majoriti dua pertiga (148 undi) di Parlimen dengan hanya 138 yang setuju dengan langkah tersebut sementara 59 menolak dari pengundian.[175][176][177] Walaupun begitu, kerajaan persekutuan Malaysia bersetuju untuk mengkaji semula perjanjian tahun 1963 untuk memperbaiki pelanggaran perjanjian dengan "Jawatankuasa Kabinet Khas Untuk Mengkaji Perjanjian Malaysia" dan mengarahkan Pasukan Petugas Khas (Taskforce MA63) untuk menyiapkan laporan akhir mengenai perjanjian 1963 sebelum Tarikh 31 Ogos 2019.[178][179]

2021 sunting

Majlis Khas Mengenai Perjanjian Malaysia 1963 (MKMA63) telah bersetuju dengan cadangan pindaan membabitkan Perkara 1(2) serta Perkara 160(2) Perlembagaan Persekutuan yang akan mengembalikan status Sabah dan Sarawak sebagai rakan sekutu Semenanjung.[180][181]

2023 sunting

Premier Sarawak Tan Sri Abang Johari Tun Openg dan Perdana Menteri Malaysia Datuk Seri Anwar Ibrahim, telah bekerja sama dalam menyelesaikan sebahagian besar perkara yang ada dalam Perjanjian Malaysia 1963, seperti pada memberikan tempat untuk Sarawak dan juga Sabah dalam Lembaga Hasil Dalam Negeri dan beliau juga Berkata

Abang Johari berkata keputusan Anwar untuk bersetuju dengan wakil Sarawak dalam Lembaga Hasil Dalam Negeri adalah contoh hak Sarawak diperoleh semula.

[182][183][184], dan Ketua Menteri Sabah Datuk Seri Hajiji Noor, juga bekerja sama dengan Anwar Ibrahim, dalam menyelesaikan sebahagian besar perkara yang ada dalam Perjanjian Malaysia 1963, seperti pada Dewan undangan negeri meluluskan dua rang undang-undang - Rang Undang-undang Negeri untuk bekalan gas, dan Suruhanjaya Tenaga Sabah, yang dimana beliau ada berkata

Beliau berkata kelulusan rang undang-undang ini akan membantu Sabah menjana lebih banyak hasil dan merupakan usaha untuk menuntut semula hak di bawah Perjanjian Malaysia 1963 (MA63).

[185][186], Sarawak dan juga Sabah, juga percaya, bahawa Kerajaan Persekutuan, memiliki kemahuan dan hasrat, untuk menyelesaikan perkara perkara yang ada di dalam MA63 [187][188], dan juga adanya peningkatan Gerak Khas Tahunan kepada Sarawak dan Sabah [189].

Tadbir urus sunting

 
Malaysia dan Bendera negeri di Putra Square, Putrajaya
 
sebuah Bangunan yang dimiliki oleh Dewan Undangan Negeri Sarawak

Sembilan negeri Melayu diketuai oleh seorang Raja turun-temurun selaku ketua negeri diiringi seorang Menteri Besar eksekutif sebagai ketua kerajaan yang bertanggungjawab politik. Raja-raja Johor, Kedah, Kelantan, Pahang, Perak, Selangor dan Terengganu bergelar Sultan. Ketua negeri terpilih Negeri Sembilan memegang satu-satunya gelaran Melayu Yang di-Pertuan Besar, manakala Raja Perlis sekadar bergelar Raja. Yang di-Pertuan Agong selaku ketua negara persekutuan dipilih (sebenarnya dikitarkan) di kalangan sembilan raja untuk sepenggal lima tahun. Bekas penempatan dan jajahan mahkota British iaitu Pulau Pinang, Melaka, Sabah dan Sarawak, setiap satunya diketuai seorang Gabenor pada nama lantikan persekutuan, iaitu Yang di-Pertua Negeri, diiringi Ketua Menteri sebagai ketua kerajaan eksekutif.

Setiap negeri bersistem perundangan ekadewan iaitu Dewan Undangan Negeri (DUN). Ahli-ahli DUN diundi dari kawasan pengundian satu ahli yang ditetapkan berasaskan kependudukan. Ketua Menteri lantikan Ketua Negeri biasanya merupakan pemimpin parti majoriti peringkat negeri. Satu penggal di DUN adalah lima tahun, melainkan perhimpunan dibubarkan awal oleh ketua negeri atas nasihat Ketua Menteri. Biasanya, DUN di Semenanjung Malaysia dibubarkan sempena pembubaran parlimen persekutuan, agar pilihan raya negeri diadakan serentak dengan pilihan raya parlimen. Namun demikian, ketua negeri memegang kuasa budi bicara bagi membubarkan DUN.

Setiap negeri menghantar dua wakil ke Dewan Negara, iaitu dewan pertuanan parlimen persekutuan.

Sebagai sebuah negara persekutuan, kerja tadbir urus Malaysia diagih-agihkan antara kerajaan persekutuan dan negeri. Tanggungjawab tertentu kerajaan-kerajaan persekutuan dan negeri disenaraikan dalam Jadual Kesembilan Perlembagaan Malaysia. Secara teori, mana-mana perihal yang tidak ditentukan dalam Jadual Kesembilan boleh digubal undang-undang di peringkat negeri. Namun, pakar undang-undang mengibaratkan hal sebegini sebagai (pauper's bequest) skop perihal yang begitu luas dalam Jadual Kesembilan. Mahkamah secara amnya mengutamakan tafsiran luas mengenai isi kandungan Jadual Kesembilan, maka mengurangkan bilangan hal-hal yang mungkin belum diliputi. Jadual Kesembilan jelas menyenaraikan hal-hal berikut yang boleh digubal oleh undang-undang negeri: pegangan tanah, agama Islam dan kerajaan tempatan.[190] Sabah dan Sarawak mempunyai kuasa tambahan sebagai sebahagian terma-terma penyertaan Malaysia, seperti kawalan imigrasi.

Parlimen Malaysia dibenarkan menggubal undang-undang tanah, agama Islam dan kerajaan tempatan untuk memastikan keseragaman undang-undang antara semua negeri, ataupun atas permintaan DUN berkenaan. Undang-undang yang dipersoalkan juga mesti diluluskan oleh DUN, kecuali bagi perihal berkenaan undang-undang tanah tertentu. Perihal bukan Islam yang berada dalam skop negeri boleh juga digubal undang-undang di peringkat persektuan untuk tujuan mematuhi kewajipan perjanjian Malaysia.[191]

Pemerintahan (versi lain) sunting

Pemerintahan negeri dibahagikan antara kerajaan pusat dan kerajaan negeri, sementara wilayah persekutuan secara langsung ditadbir oleh kerajaan persekutuan.[192] Tanggungjawab khusus kerajaan pusat dan negeri disenaraikan dalam Jadual Kesembilan Perlembagaan Malaysia. Secara teorinya, setiap perkara yang tidak dinyatakan dalam Jadual Kesembilan dapat diundangkan oleh masing-masing negara. Walau bagaimanapun, para sarjana undang-undang pada awamnya menganggap ini sebagai "pewarisan orang miskin" kerana ruang lingkup besar pada perkara yang disenaraikan dalam Jadual Kesembilan. mahkamah sendiri secara amnya memilih penafsiran yang luas mengenai bahasa Jadual Kesembilan, sehingga menghadkan jumlah kemungkinan subjek yang tidak dilindungi. Jadual Kesembilan secara khusus menyenaraikan perkara-perkara berikut sebagai perkara yang hanya dapat diundangkan oleh negara: penguasaan tanah, agama Islam, dan pemerintah daerah.[193][194]

Sembilan negeri semenanjung, berdasarkan sejarah kerajaan Melayu, dikenali sebagai negeri-negeri Melayu. Setiap negeri Melayu mempunyai pemerintah turun-temurun sebagai ketua negara dan seorang eksekutif Ketua Menteri atau "Menteri Besar" sebagai ketua kerajaan yang bertanggungjawab secara politik. Raja-raja di negeri Johor, Kedah, Kelantan, Pahang, Negeri Perak, Selangor dan Terengganu diberi gelaran dan digayakan sebagai Sultan. penguasa elektif di Negeri Sembilan memegang gelaran Yang di-Pertuan Besar, sedangkan penguasa di Perlis diberi gelaran Raja. Ketua negara persekutuan, Yang di-Pertuan Agong (biasanya disebut sebagai King dalam bahasa Inggeris) terpilih (de facto diputar) antara sembilan pemerintah untuk menjalani penggal 5 tahun.[195][196] Bekas penempatan dan jajahan mahkota British di negeri Pulau Pinang dan negeri Melaka (kedua-dua semenanjung) serta wilayah Sabah dan wilayah Sarawak (kedua-duanya di Borneo) masing-masing mempunyai Gabenor bergelar yang (digayakan sebagai Yang di-Pertua Negeri) yang dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong dan Ketua Menteri eksekutif atau Ketua Menteri.

Sabah dan Sarawak mempunyai kuasa tambahan terhadap kawalan imigresen mereka sebagai sebahagian daripada Perjanjian 20 Perkara Sabah dan Perjanjian 18 Perkara Sarawak yang disusun oleh masing-masing negeri, ketika mereka, bersama-sama dengan Persekutuan Tanah Melayu dan Singapura, membentuk persekutuan Malaysia. Mereka mempunyai polisi dan kawalan imigresen yang berasingan dan status tempat tinggal yang unik.[197] Pasport diperlukan walaupun bagi warga Semenanjung untuk perjalanan antara wilayah di Malaysia Borneo dan negeri di Semenanjung Malaysia, atau antara kedua-dua wilayah dalam Malaysia Borneo, namun mereka yang melakukan lawatan sosial / perniagaan sehingga tiga bulan dibenarkan untuk menunjukkan MyKad atau sijil kelahiran dan dapatkan borang cetakan khas sebagai ganti pasport.

Setiap negeri memiliki badan perundangan unicameral yang disebut Dewan Undangan Negeri (DUN). Anggota DUN dipilih dari kawasan pilihan raya tunggal berdasarkan jumlah penduduk. Pemimpin negeri dengan parti majoriti di DUN biasanya dilantik sebagai Ketua Menteri oleh Raja atau Gabenor. Jangka masa anggota DUN ialah lima tahun kecuali jika dewan dibubarkan lebih awal oleh Raja atau Gabenor atas nasihat Ketua Menteri. Biasanya, DUN negeri-negeri di Semenanjung Malaysia dibubarkan bersamaan dengan pembubaran parlimen persekutuan, agar pilihan raya negeri berjalan serentak dengan pilihan raya parlimen. Walau bagaimanapun, Raja dan Gabenor mempunyai kuasa budi bicara dalam menolak persetujuan untuk membubarkan DUN. Setiap negeri menghantar dua senator yang dipilih oleh DUN ke Dewan Negara (Senat), majelis tinggi parlimen persekutuan.

Parlimen Malaysia dibenarkan untuk membuat perundangan mengenai masalah tanah, agama Islam dan pemerintah daerah untuk menetapkan undang-undang yang seragam antara negeri-negeri yang berlainan, atau atas permintaan dewan undangan negeri yang bersangkutan. Undang-undang yang dimaksud juga harus disahkan oleh DUN juga, kecuali dalam hal-hal yang berkaitan dengan undang-undang tanah tertentu. Isu-isu bukan Islam yang berada di bawah bidang kuasa negeri juga boleh diundangkan di peringkat persekutuan untuk tujuan mematuhi kewajiban perjanjian Malaysia.[198] Setiap negeri kemudian dibahagikan kepada Daerah, yang kemudian dibahagikan kepada Mukim. Di daerah Sabah dan Sarawak dikelompokkan ke dalam "Bahagian".[199]

3 wilayah persekutuan dibentuk untuk tujuan yang berbeza: Kuala Lumpur ialah ibu negara, Putrajaya ialah pusat pentadbiran kerajaan persekutuan, dan Labuan berfungsi sebagai pusat kewangan luar pesisir. Kuala Lumpur dan Putrajaya diserahkan dari Negeri Selangor, sementara Labuan diserahkan dari Negeri (sekarang Wilayah) Sabah. Wilayah-wilayah persekutuan tersebut berada di bawah bidang kuasa Kementerian Wilayah Persekutuan, dan Parlimen Malaysia membuat perundangan mengenai semua perkara yang berkaitan dengan wilayah persekutuan tersebut. Setiap wilayah persekutuan memilih perwakilan dari konstituensi anggota tunggal yang diambil berdasarkan populasi ke Dewan Rakyat (Dewan Perwakilan) di Parlimen. Yang di-Pertuan Agong melantik senator untuk mewakili wilayah-wilayah persekutuan di Dewan Negara; Kuala Lumpur mempunyai dua senator, sementara Putrajaya dan Labuan masing-masing mempunyai satu senator.

Kerajaan tempatan untuk wilayah persekutuan tersebut berbeza-beza: Kuala Lumpur ditadbir oleh Dewan Bandaraya Kuala Lumpur (Dewan Bandaraya Kuala Lumpur; DBKL), diketuai oleh seorang datuk bandar yang dilantik, sementara itu Putrajaya ditadbir oleh Perbadanan Putrajaya (Perbadanan Putrajaya) dan Labuan ditadbir oleh Perbadanan Labuan (Perbadanan Labuan); setiap syarikat diketuai oleh seorang ketua.

Sabah dan Sarawak sunting

Wilayah-wilayah (sebelum ini Negeri-negeri) Sabah dan Sarawak bergabung dengan negeri-negeri yang ada pada Persekutuan Tanah Melayu dan Singapura, mengikut Perjanjian Malaysia pada tahun 1963 untuk membentuk sebuah negara yang merdeka iaitu Malaysia.[200] Perwakilan dari Sabah dan Sarawak menuntut tahap autonomi yang lebih tinggi sebagai sebahagian daripada tawar-menawar yang termasuk dalam Perjanjian 20 Perkara Sabah dan Perjanjian 18 Perkara Sarawak masing-masing. Telah juga dinyatakan bahawa Sabah dan Sarawak mempunyai status yang sama dengan Tanah Melayu secara keseluruhan, namun Perlembagaan Malaysia telah menyenaraikan kedua-dua entiti ini sebagai hanya 2 dari 13 negeri Malaysia,[201] mencadangkan status yang setara dengan negeri-negeri di Tanah Melayu. walau bagaimanapun Sabah dan Sarawak masih mempunyai tahap autonomi yang lebih tinggi berbanding dengan negeri-negeri di semenanjung pada kawasan, seperti imigresen, beberapa kawalan terhadap hasil negeri dan kuasa perundangan terhadap tanah dan pemerintah tempatan.[202]

Galeri peta Malaysia sunting

Wilayah-wilayah berkaitan sunting

Singapura dan Brunei sunting

Singapura adalah sebuah negara dalam Malaysia dari pembentukan Malaysia pada Tarikh 16 September 1963 sehingga Dikeluarkan dari Persekutuan pada Tarikh 9 Ogos 1965. Semasa Singapura di Malaysia, Singapura memiliki otonomi di bidang pendidikan dan buruh dan merupakan negeri terkecil di Malaysia berdasarkan saiz keluasan daratan.[203]

Brunei dijemput untuk bergabung dengan Persekutuan tetapi memutuskan untuk tidak bergabung pada akhirnya kerana beberapa isu, seperti status Sultan Brunei di Malaysia, pembahagian minyak Brunei (Royalti) , dan tekanan dari kumpulan pembangkang yang membuat Pemberontakan Brunei.

Lihat juga sunting

Lihat Juga Ini sunting

Catatan sunting

  1.   Kod MY10 tidak digunakan dalam FIPS 10-4 tetapi pernah digunakan untuk FIPS 10-3[204] (for Sabah)
  2.   Wilayah bernama bahasa rasmi dalam kedua-dua senarai kod FIPS 10-4 dan ISO 3166-2:MY[205]
  3.   Wilayah Persekutuan bertakrif wilayah Kuala Lumpur dan Putrajaya. Digunakan oleh FIPS sahaja

Rujukan sunting

  1. ^ "Laporan Kiraan Permulaan 2010". Jabatan Perangkaan Malaysia. m/s. iv. Dicapai pada 2011-01-24.
  2. ^ "Laporan Kiraan Permulaan 2010". Jabatan Perangkaan Malaysia. m/s. 27. Dicapai pada 2011-01-24.
  3. ^ "Laporan Kiraan Permulaan 2010". Jabatan Perangkaan Malaysia. m/s. 27. Dicapai pada 2011-01-24.
  4. ^ "Laporan Kiraan Permulaan 2010". Jabatan Perangkaan Malaysia. m/s. iv. Dicapai pada 2011-01-24.
  5. ^ "Laporan Kiraan Permulaan 2010". Jabatan Perangkaan Malaysia. m/s. 27. Dicapai pada 2011-01-24.
  6. ^ "Laporan Kiraan Permulaan 2010". Jabatan Perangkaan Malaysia. m/s. 27. Dicapai pada 2011-01-24.
  7. ^ "Laporan Kiraan Permulaan 2010". Jabatan Perangkaan Malaysia. m/s. iv. Dicapai pada 2011-01-24.
  8. ^ "Laporan Kiraan Permulaan 2010". Jabatan Perangkaan Malaysia. m/s. 27. Dicapai pada 2011-01-24.
  9. ^ "Laporan Kiraan Permulaan 2010". Jabatan Perangkaan Malaysia. m/s. 27. Dicapai pada 2011-01-24.
  10. ^ name="pmr.penerangan.gov.my"
  11. ^ "Population of States from Ministry of Statistics". Ministry of Statistics , Malaysia. 2019. Dicapai pada 4 December 2019.
  12. ^ "Laporan Kiraan Permulaan 2010". Jabatan Perangkaan Malaysia. m/s. 27. Diarkibkan daripada yang asal pada 27 Disember 2010. Dicapai pada 24 Januari 2011.
  13. ^ name="HDI"
  14. ^ "Subnational Human Development Index (2.1) [Malaysia]". Global Data Lab of Institute for Management Research, Radboud University. Dicapai pada 1 November 2020.
  15. ^ name="pmr.penerangan.gov.my"
  16. ^ name="2010 stats"
  17. ^ name="HDI"
  18. ^ BERNAMA (13 Januari 2023). "Sabah, Sarawak kini berstatus wilayah, bukan lagi negeri - Ahmad Zahid". www.astroawani.com. Astro Awani. Dicapai pada 19 Mei 2024. Kedudukan Sabah dan Sarawak dalam Malaysia bukan lagi berstatus negeri, sebaliknya, wilayah, kata Timbalan Perdana Menteri, Datuk Seri Ahmad Zahid Hamidi.
    Beliau yang juga Menteri Kemajuan Desa dan Wilayah berkata, pemindahan ibu kota Indonesia ke Kalimantan Timur menjadikan kedudukan wilayah Sabah dan Sarawak menjadi lebih strategik untuk dibangunkan sebagai kawasan pertumbuhan baharu.
    (dalam bahasa Bahasa Melayu)
  19. ^ Shafik Ahmad (20 Januari 2023). "Negeri atau wilayah tidak jejas status Sabah, Sarawak dalam Malaysia". www.astroawani.com. Astro Awani. Dicapai pada 19 Mei 2024. Pewartaan istilah wilayah bagi Sabah dan Sarawak akan dipersembahkan kepada Majlis Raja-Raja Melayu untuk mendapatkan pandangan sewajarnya sebelum ia dikemukakan kepada jemaah menteri dan kabinet.
    Menjelaskan perkara itu, Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim berkata ia berdasarkan prinsip Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) semasa pembentukan Malaysia melibatkan tiga entiti utama, Persekutuan Tanah Melayu, Sabah dan Sarawak.
    "Apa dia prinsip MA63 yang termeterai semasa penubuhan Malaysia antara Semenanjung Tanah Melayu, Sabah dan Sarawak", itulah istilah teknikal kedudukan negeri dan wilayah.
    (dalam bahasa Bahasa Melayu)
  20. ^ https://ms.wikipedia.org/wiki/Malaysia
  21. ^ https://www.britannica.com/place/Malaysia
  22. ^ name="am001"
  23. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. Julai 1963. Dicapai pada 2010-07-29. Unknown parameter |dead-url= ignored (bantuan)
  24. ^ "salinan arkib". Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-12-03. Dicapai pada 2021-08-31.
  25. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  26. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  27. ^ https://web.archive.org/web/20180818084219/http://www.arkib.gov.my/en/web/guest/pengisytiharan-kemerdekaan-tanah-melayu
  28. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  29. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  30. ^ name="tna"
  31. ^ "The National Archives DO 169/254 (Constitutional issues in respect of North Borneo and Sarawak on joining the federation)". The National Archives. 1961–1963. Dicapai pada 23 April 2015.CS1 maint: date format (link)
  32. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  33. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  34. ^ name="tna"
  35. ^ "The National Archives DO 169/254 (Constitutional issues in respect of North Borneo and Sarawak on joining the federation)". The National Archives. 1961–1963. Dicapai pada 23 April 2015.CS1 maint: date format (link)
  36. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  37. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  38. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/terma-wilayah-permulaan-terbaik-untuk-kembalikan-semangat-ma63-fadillah-292662
  39. ^ https://www.malaysianow.com/wacana/2021/04/11/makna-di-sebalik-istilah-wilayah-sarawak-dan-sabah/
  40. ^ https://www.bharian.com.my/berita/nasional/2021/04/806836/sabah-tetap-mahu-tuntutan-ma63-ditunaikan
  41. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/terma-wilayah-permulaan-terbaik-untuk-kembalikan-semangat-ma63-fadillah-292662
  42. ^ https://www.malaysianow.com/wacana/2021/04/11/makna-di-sebalik-istilah-wilayah-sarawak-dan-sabah/
  43. ^ https://www.sinarharian.com.my/article/131504/BERITA/Nasional/[DIKEMASKINI]-MA63-Semua-tuntutan-Sarawak-dinilai-secara-adil
  44. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/terma-wilayah-permulaan-terbaik-untuk-kembalikan-semangat-ma63-fadillah-292662
  45. ^ https://www.malaysianow.com/wacana/2021/04/11/makna-di-sebalik-istilah-wilayah-sarawak-dan-sabah/
  46. ^ name="am001"
  47. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. Julai 1963. Dicapai pada 2010-07-29. Unknown parameter |dead-url= ignored (bantuan)
  48. ^ "salinan arkib". Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-12-03. Dicapai pada 2021-08-31.
  49. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  50. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  51. ^ https://web.archive.org/web/20180818084219/http://www.arkib.gov.my/en/web/guest/pengisytiharan-kemerdekaan-tanah-melayu
  52. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  53. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  54. ^ name="am001"
  55. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. Julai 1963. Dicapai pada 2010-07-29. Unknown parameter |dead-url= ignored (bantuan)
  56. ^ "salinan arkib". Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-12-03. Dicapai pada 2021-08-31.
  57. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  58. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  59. ^ https://web.archive.org/web/20180818084219/http://www.arkib.gov.my/en/web/guest/pengisytiharan-kemerdekaan-tanah-melayu
  60. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  61. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  62. ^ name="am001"
  63. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. Julai 1963. Dicapai pada 2010-07-29. Unknown parameter |dead-url= ignored (bantuan)
  64. ^ "salinan arkib". Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-12-03. Dicapai pada 2021-08-31.
  65. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  66. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  67. ^ http://studentsrepo.um.edu.my/835/5/BAB_2.pdf
  68. ^ http://studentsrepo.um.edu.my/835/5/BAB_2.pdf
  69. ^ http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/72e9ebe6-7a0f-4512-aa48-3da99d598525
  70. ^ https://web.archive.org/web/20180818084219/http://www.arkib.gov.my/en/web/guest/pengisytiharan-kemerdekaan-tanah-melayu
  71. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  72. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  73. ^ name="am001"
  74. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. Julai 1963. Dicapai pada 2010-07-29. Unknown parameter |dead-url= ignored (bantuan)
  75. ^ "salinan arkib". Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-12-03. Dicapai pada 2021-08-31.
  76. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  77. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  78. ^ name="Headrick2010"
  79. ^ . m/s. 63. Text "harvp" ignored (bantuan); Text "Headrick" ignored (bantuan); Text "2010" ignored (bantuan); Missing or empty |title= (bantuan)
  80. ^ https://web.archive.org/web/20180815091128/http://hids.arkib.gov.my/peristiwa/-/asset_publisher/WAhqbCYR9ww2/content/melaka-jatuh-ke-tangan-belanda/pop_up?_101_INSTANCE_WAhqbCYR9ww2_viewMode=print
  81. ^ http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/5005d886-9c27-421e-a22d-44fb5965350c
  82. ^ http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_2013-07-19_162143.html
  83. ^ http://studentsrepo.um.edu.my/428/2/BAB1.pdf
  84. ^ https://web.archive.org/web/20180815131618/http://hids.arkib.gov.my/peristiwa/-/asset_publisher/WAhqbCYR9ww2/content/penubuhan-malayan-union/pop_up?_101_INSTANCE_WAhqbCYR9ww2_viewMode=print
  85. ^ http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/72e9ebe6-7a0f-4512-aa48-3da99d598525
  86. ^ https://web.archive.org/web/20180818084219/http://www.arkib.gov.my/en/web/guest/pengisytiharan-kemerdekaan-tanah-melayu
  87. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  88. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  89. ^ name="am001"
  90. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. Julai 1963. Dicapai pada 2010-07-29. Unknown parameter |dead-url= ignored (bantuan)
  91. ^ "salinan arkib". Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-12-03. Dicapai pada 2021-08-31.
  92. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  93. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  94. ^ https://web.archive.org/web/20180818084219/http://www.arkib.gov.my/en/web/guest/pengisytiharan-kemerdekaan-tanah-melayu
  95. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  96. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  97. ^ name="am001"
  98. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. Julai 1963. Dicapai pada 2010-07-29. Unknown parameter |dead-url= ignored (bantuan)
  99. ^ "salinan arkib". Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-12-03. Dicapai pada 2021-08-31.
  100. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  101. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  102. ^ https://web.archive.org/web/20180818084219/http://www.arkib.gov.my/en/web/guest/pengisytiharan-kemerdekaan-tanah-melayu
  103. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  104. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  105. ^ name="am001"
  106. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. Julai 1963. Dicapai pada 2010-07-29. Unknown parameter |dead-url= ignored (bantuan)
  107. ^ "salinan arkib". Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-12-03. Dicapai pada 2021-08-31.
  108. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  109. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  110. ^ https://web.archive.org/web/20180818084219/http://www.arkib.gov.my/en/web/guest/pengisytiharan-kemerdekaan-tanah-melayu
  111. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  112. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  113. ^ name="am001"
  114. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. Julai 1963. Dicapai pada 2010-07-29. Unknown parameter |dead-url= ignored (bantuan)
  115. ^ "salinan arkib". Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-12-03. Dicapai pada 2021-08-31.
  116. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  117. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  118. ^ https://perlisroyalty.perlis.gov.my/index.php/ms/sejarah/kewujudan-perlis
  119. ^ https://perlisroyalty.perlis.gov.my/index.php/ms/sejarah/institusi-beraja
  120. ^ https://web.archive.org/web/20180818084219/http://www.arkib.gov.my/en/web/guest/pengisytiharan-kemerdekaan-tanah-melayu
  121. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  122. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  123. ^ name="am001"
  124. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. Julai 1963. Dicapai pada 2010-07-29. Unknown parameter |dead-url= ignored (bantuan)
  125. ^ "salinan arkib". Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-12-03. Dicapai pada 2021-08-31.
  126. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  127. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  128. ^ https://web.archive.org/web/20180818084219/http://www.arkib.gov.my/en/web/guest/pengisytiharan-kemerdekaan-tanah-melayu
  129. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  130. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  131. ^ name="am001"
  132. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. Julai 1963. Dicapai pada 2010-07-29. Unknown parameter |dead-url= ignored (bantuan)
  133. ^ "salinan arkib". Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-12-03. Dicapai pada 2021-08-31.
  134. ^ https://web.archive.org/web/20121114081253/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1963/35/pdfs/ukpga_19630035_en.pdf
  135. ^ name="Agreement relating to Malaysia"
  136. ^ the Governments of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, Federation of Malaya, North Borneo, Sarawak and Singapore (1963). Agreement relating to Malaysia between United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, Federation of Malaya, North Borneo, Sarawak and Singapore. m/s. 1. Unknown parameter |wslink= ignored (bantuan)
  137. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  138. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  139. ^ name="tna"
  140. ^ "The National Archives DO 169/254 (Constitutional issues in respect of North Borneo and Sarawak on joining the federation)". The National Archives. 1961–1963. Dicapai pada 23 April 2015.CS1 maint: date format (link)
  141. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  142. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  143. ^ name="am001"
  144. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. Julai 1963. Dicapai pada 2010-07-29. Unknown parameter |dead-url= ignored (bantuan)
  145. ^ "salinan arkib". Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-12-03. Dicapai pada 2021-08-31.
  146. ^ https://web.archive.org/web/20121114081253/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1963/35/pdfs/ukpga_19630035_en.pdf
  147. ^ name="Agreement relating to Malaysia"
  148. ^ Governments of United Kingdom of Great Britain; Northern Ireland, Federation of Malaya, North Borneo, Sarawak & Singapore (1963). Agreement relating to Malaysia between United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, Federation of Malaya, North Borneo, Sarawak and Singapore. m/s. 1. Unknown parameter |wslink= ignored (bantuan)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  149. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  150. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  151. ^ name="tna"
  152. ^ "The National Archives DO 169/254 (Constitutional issues in respect of North Borneo and Sarawak on joining the federation)". The National Archives. 1961–1963. Dicapai pada 23 April 2015.CS1 maint: date format (link)
  153. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  154. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  155. ^ name="am001"
  156. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. Julai 1963. Dicapai pada 2010-07-29. Unknown parameter |dead-url= ignored (bantuan)
  157. ^ "salinan arkib". Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-12-03. Dicapai pada 2021-08-31.
  158. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  159. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  160. ^ https://web.archive.org/web/20180818084219/http://www.arkib.gov.my/en/web/guest/pengisytiharan-kemerdekaan-tanah-melayu
  161. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  162. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  163. ^ name="am001"
  164. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. Julai 1963. Dicapai pada 2010-07-29. Unknown parameter |dead-url= ignored (bantuan)
  165. ^ "salinan arkib". Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-12-03. Dicapai pada 2021-08-31.
  166. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  167. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  168. ^ https://web.archive.org/web/20180818084219/http://www.arkib.gov.my/en/web/guest/pengisytiharan-kemerdekaan-tanah-melayu
  169. ^ https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kenapa-perlu-membezakan-semangat-31-ogos-dan-16-september-317829
  170. ^ https://satuberita.my/index.php/2021/08/31/buta-sejarah-atau-ingin-cetus-sentimen-anti-persekutuan/
  171. ^ http://www.britishpathe.com/video/malaya-celebrates
  172. ^ Stephanie Lee; Fatimah Zainal (16 September 2018). "Sabah, Sarawak to be restored as equal partners forming Malaysia, says Dr M". The Star. Dicapai pada 17 September 2018.
  173. ^ "Sabah, Sarawak to be restored as equal partners forming Malaysia, not just component states, says PM Mahathir". The Star/Asia News Network. The Straits Times. 16 September 2018. Diarkibkan daripada yang asal pada 17 September 2018. Dicapai pada 17 September 2018.
  174. ^ "Malaysia Agreement" (PDF). United Nations Treaty Collection. 1963. Dicapai pada 18 April 2019.
  175. ^ Adam Aziz (9 April 2019). "No two-thirds majority for Bill to make Sabah, Sarawak equal partners". The Edge Markets. Diarkibkan daripada yang asal pada 10 April 2019. Dicapai pada 10 April 2019.
  176. ^ Yiswaree Palansamy (9 April 2019). "Pakatan's Federal Constitution amendment on Sabah, Sarawak foiled". The Malay Mail. Diarkibkan daripada yang asal pada 10 April 2019. Dicapai pada 10 April 2019.
  177. ^ "Status of Sabah, Sarawak stays". Bernama. Daily Express. 10 April 2019. Diarkibkan daripada yang asal pada 10 April 2019. Dicapai pada 10 April 2019.
  178. ^ "MA63: Seven issues resolved, 14 need further discussion, says PM's Office". Bernama. The Malay Mail. 19 August 2019. Diarkibkan daripada yang asal pada 19 August 2019. Dicapai pada 22 August 2019.
  179. ^ "Seven MA63 issues resolved". Bernama. Daily Express. 20 August 2019. Diarkibkan daripada yang asal pada 20 August 2019. Dicapai pada 22 August 2019.
  180. ^ https://www.sinarharian.com.my/article/167762/BERITA/Nasional/Majlis-MA63-setuju-pindaan-status-Sabah-Sarawak-sebagai-rakan-sekutu
  181. ^ Pindaan Perlembagaan berkaitan MA63 diluluskan
  182. ^ "Abang Johari thanks Anwar-led federal govt for willing to cooperate with Sarawak in MA63 matters". www.malaymail.com (dalam bahasa Inggeris). Malay Mail (Malaysia). 26 Januari 2023. Dicapai pada 27 Januari 2023. Premier Datuk Patinggi Tan Sri Abang Johari Openg has expressed gratitude to the present federal government under the leadership of Prime Minister Datuk Seri Anwar Ibrahim for their willingness to cooperate with Sarawak in matters relating to the Malaysia Agreement 1963 (MA63).
  183. ^ PM Anwar Resolving MA63
  184. ^ JUDE TOYAT (26 Januari 2023). "Abg Jo thanks Anwar-led federal govt for willing to cooperate with Sarawak in MA63 matters". www.theborneopost.com (dalam bahasa Inggeris). The Borneo Post (Malaysia). Dicapai pada 27 Januari 2023. Premier Datuk Patinggi Tan Sri Abang Johari Tun Openg has expressed gratitude to the present federal government under the leadership of Prime Minister Datuk Seri Anwar Ibrahim for their willingness to cooperate with Sarawak in matters relating to the Malaysia Agreement 1963 (MA63).
  185. ^ STEPHANIE LEE (10 Januari 2023). "Hajiji: New State Bills for gas supply, state energy commission will help drum up revenue for Sabah". www.thestar.com.my (dalam bahasa Inggeris). The Star (Malaysia). Dicapai pada 27 Januari 2023. Chief Minister Datuk Seri Hajiji Noor tabled the bill before 43 state assemblymen in the special sitting held.
  186. ^ Isu MA63 lulus di fasa Perbincangan, dan kini dalam Fasa Pelaksanaan
  187. ^ Izwan Abdullah (20 Januari 2023). "Sabah yakin kepemimpinan PM selesai isu tertunggak MA63". www.bharian.com.my. Berita Harian (Malaysia). Dicapai pada 27 Januari 2023. "Kita berharap dapat bekerjasama dengan Kerajaan Persekutuan bagi memastikan semua tuntutan kita diselesaikan sepenuhnya," katanya dalam satu kenyataan selepas menghadiri mesyuarat Majlis Tindakan Pelaksanaan MA63 (MTPMA63) di Kuching, Sarawak, hari ini.(dalam bahasa Bahasa Melayu)
  188. ^ Malay Mail (25 Januari 2023). "Sarawak premier confident PM Anwar will resolve MA63 issues". www.theborneopost.com (dalam bahasa Inggeris). The Borneo Post (Malaysia). Dicapai pada 27 Januari 2023. Sarawak Premier Tan Sri Abang Johari Openg today said that he is confident Prime Minister Datuk Seri Anwar Ibrahim will do his best to fulfill matters relating to the Malaysia Agreement 1963 (MA63) as requested by Sarawak and Sabah.
  189. ^ COWEN LINCH (20 Januari 2023). "Geran khas tahunan kepada Sarawak, Sabah dinaikkan". www.utusan.com.my. Utusan Malaysia (Malaysia). Dicapai pada 27 Januari 2023. Pada peringkat awal, katanya, Kerajaan Persekutuan akan meningkatkan pemberian kepada RM300 juta untuk Sarawak dan RM260 juta untuk Sabah.(dalam bahasa Bahasa Melayu)
  190. ^ Wu, Min Aun & Hickling, R. H. (2003). Hickling's Malaysian Public Law, pp. 64–65. Petaling Jaya: Pearson Malaysia. ISBN 983-74-2518-0.
  191. ^ Wu & Hickling, pp. 65–66.
  192. ^ "Federal Territories and State Governments". Malaysia.gov.my. Diarkibkan daripada yang asal pada 11 Mei 2011. Dicapai pada 21 September 2010.
  193. ^ name="public law"
  194. ^ Wu, Min Aun & Hickling, R. H. (2003). Hickling's Malaysian Public Law, pp. 64–66. Petaling Jaya: Pearson Malaysia. ISBN 983-74-2518-0.
  195. ^ name="state.gov"
  196. ^ "Malaysia". State.gov. 14 July 2010. Dicapai pada 14 September 2010.
  197. ^ "NRD: 'H' indicates holder is a Sabahan | Daily Express Newspaper Online, Sabah, Malaysia". Dailyexpress.com.my. 5 Jun 2010. Diarkibkan daripada yang asal pada 21 Jun 2011. Dicapai pada 14 September 2010.
  198. ^ name="public law"
  199. ^ "Malaysia Districts". Statoids.com. Dicapai pada 3 November 2010.
  200. ^ Shad Saleem Faruqi (8 September 2010). "From Malaya to Malaysia". The Star (Malaysia). Diarkibkan daripada yang asal pada 19 February 2013. Dicapai pada 25 April 2012.
  201. ^ name="thestar"
  202. ^ name="thestar"
  203. ^ "Government Gazette". State of Singapore. Extraordinary. (G.N. 55). (1962, August 17). Singapore: [s.n.], p. 1093. (Call No.: RCLOS 959.57 SGG). Retrieved August 27, 2016.
  204. ^ USAid Geocode
  205. ^ MaxMind GeoIP

Pautan luar sunting