Republik Sudan (Arab: جمهورية السودان, rumi: Jumhūriyyat as-Sūdān) ataupun lebih dikenali sebagai Sudan adalah sebuah negara di Afrika timur laut yang merupakan negara terbesar di Afrika dan seringkali dianggap sebahagian Timur Tengah. Sudan bersempadankan dengan Mesir di belah utara, Eritrea dan Habsyah di belah timur, Sudan Selatan di belah selatan, Kenya dan Uganda di belah tenggara, Congo dan Republik Afrika Tengah di belah barat daya, Chad di belah barat dan Libya di belah barat laut.

Republik Sudan
ريڤوبليك سودان
جمهورية السودان
Jumhuriyyah as-Sudan
Bendera Sudan
Jata Sudan
Bendera Jata
Cogan kataAl-Nasr Lana (bahasa Arab: Kemenangan adalah Milik Kita)
Lagu kebangsaanNahnu Jundullah Jundulwatan
("Kami adalah angkatan tentera Tuhan dan Tanah air")
Lokasi Sudan
Ibu negaraKhartoum
Bandar terbesarOmdurman
Bahasa rasmi
Kumpulan etnik
KerajaanLembaga Peralihan Legilatif
• Presiden
Abdel Fattaḥ Abdelraḥman Burhan (عبد الفتاح عبد الرحمن البرهان)
• Naib Presiden
Mohamed Hamdan Dagalo
Kemerdekaan
• Perairan (%)
5%
Penduduk
• Perkiraan 2022
47,958,856 (ke-30)
21.3/km2 (55.2/sq mi) (ke-202)
KDNK (PPP)2022
• Jumlah
USD203.040 bilion[4]
USD4,442[5]
KDNK (nominal)2022
•  Jumlah
USD30.808 bilion[6]
USD674[7]
Gini (2014)positive decrease 34.2[8]
sederhana
HDI (2022) 0.508[9]
rendah · ke-172
Mata wangPaun Sudan
(SDG)
Zon waktu()
• Musim panas (DST)
UTC+3 (tidak ada)
Kod panggilan249
Kod ISO 3166SD
DPT internet.sd

Sudan mempunyai populasi penduduknya dianggarkan 43 juta orang (anggaran 2018) mencakupi keluasan tanah 1,886,068 km kaki persegi (728,215 batu pesegi), merupakan negara ketiga terbesar di benua Afrika dan ketiga terbesar di benua Arab. Sebelum kemerdekaan Sudan Selatan pada 9 Julai 2011, negara Sudan merupakan negara terbesar di nenua Afrika dan benua Arab. Agama rasmi di Sudan ialah Islam dan bahasa rasminya ialah bahasa arab dan bahasa inggeris. Ibu negaranya ialah Khartoum. Sejak Jun 2011, Sudan terpalit dengan perang saudara di Sudan Selatan.

Nama Sudan terbitan kata Arab: سَوْدَاء, rumi: sawdā' bentuk jamak kata sifat أَسْوَدْaswad "hitam"[10] menggambarkan warna kulit penduduk setempat.

Sejarah

sunting
 
Peta Sudan dari 2011 dengan Sudan Selatan bebas

Sejarah Sudan (Arab: تاريخ السودان) merujuk kepada kedua-dua wilayah Republik Sudan, termasuk apa yang menjadi negara merdeka Sudan Selatan pada 2011. Wilayah Sudan secara geografi adalah sebahagian daripada wilayah Afrika yang lebih besar, juga dikenali dengan istilah "Sudan". Istilah ini berasal dari Arab: بلاد السودان bilād as-sūdān, atau "tanah orang kulit hitam",[11][12] dan kadang-kadang digunakan lebih meluas merujuk kepada tali pinggang Sahel di Afrika Barat dan Tengah.

Republik Sudan moden telah dibentuk pada 1956 dan mewarisi sempadannya dari Sudan Inggeris-Mesir, yang ditubuhkan pada 1899. Untuk masa sebelum 1899, penggunaan istilah "Sudan" digunakan terutamanya untuk Sudan Turki dan Negara Mahdis, dan wilayah yang lebih luas dan berubah antara Mesir di Utara dan wilayah di Selatan bersebelahan dengan Uganda moden, Kenya dan Habsyah.

Sejarah awal Kerajaan Kush, yang terletak di sepanjang wilayah Nil di utara Sudan, berkait rapat dengan sejarah Mesir kuno, yang mana ia bersekutu secara politik selama beberapa era pemerintahan. Berdasarkan kedekatannya dengan Mesir, Sudan mengambil bahagian dalam sejarah Timur Dekat yang lebih luas, dengan dinasti ke-25 Mesir yang penting dan pengkristianan tiga kerajaan Nubia Nobatia, Makuria dan Alodia pada abad keenam. Hasil daripada Kristianisasi, bahasa Nubia Lama berdiri sebagai bahasa-bahasa Nilo-Sahara tertua yang direkodkan (rekod terawal bertarikh abad kelapan dalam penyesuaian abjad Koptik).

Walaupun Islam sudah ada di pantai Laut Merah Sudan dan wilayah bersebelahan sejak abad ke-7, Lembah Nil tidak mengalami pengislaman sehingga abad ke-14-15, berikutan kemerosotan kerajaan Kristian. Kerajaan-kerajaan ini telah digantikan oleh Kesultanan Sennar pada awal abad ke-16, yang menguasai sebahagian besar Lembah Nil dan Gurun Timur, manakala kerajaan Darfur menguasai bahagian barat Sudan. Dua kerajaan kecil muncul di wilayah selatan, Kerajaan Shilluk tahun 1490, dan Taqali tahun 1750, berhampiran Sudan Selatan zaman moden, tetapi kedua-dua wilayah utara dan selatan telah dirampas oleh Muhammad Ali dari Mesir pada 1820-an. Pemerintahan menindas Muhammad Ali dan pengganti terdekatnya dikreditkan kerana menimbulkan kebencian terhadap pemerintah Turco-Mesir dan British dan membawa kepada penubuhan Negara Mahdis, yang diasaskan oleh Muhammad Ahmad pada 1881.

Sejak kemerdekaan pada tahun 1956, sejarah Sudan telah dicemari oleh konflik dalaman, seperti Perang Saudara Sudan Pertama (1955–1972), Perang Saudara Sudan Kedua (1983–2005), Konflik Darfur (2003–2010), yang memuncak dengan pemisahan Sudan Selatan pada 9 Julai 2011—selepas itu satu lagi perang saudara berlaku di dalamnya (2013-2020).

Geografi

sunting

Koordinat: 15°00′N 30°00′E / 15.000°N 30.000°E / 15.000; 30.000

 
Imej satelit untuk Sudan yang dijanakan oleh data grafik raster yang dibekalkan oleh Koleksi Peta.
 
Lokasi Sudan

Sudan terletak di Timur Laut Afrika. Ia bersempadan dengan Mesir di utara, Laut Merah di timur laut, Eritrea dan Habsyah di timur, Sudan Selatan di selatan, Republik Afrika Tengah di barat daya, Chad di barat dan Libya di barat laut. Sudan ialah negara ketiga terbesar di Afrika, selepas Algeria dan Republik Demokratik Congo. Ia telah menjadi negara terbesar di benua itu sehingga 2011 kemerdekaan Sudan Selatan.

Politik

sunting

Pada masa ini, politik Sudan berlaku dalam rangka kerajaan sementara persekutuan. Sebelum ini, seorang presiden adalah ketua negara, ketua kerajaan, dan ketua komander Angkatan Bersenjata Sudan dalam sistem berbilang parti secara de jure. Kuasa perundangan secara rasmi terletak pada kedua-dua kerajaan dan dalam dua dewan, Dewan Negara (bawah) dan Majlis Negeri-Negeri (lebih tinggi), Badan Perundangan Kebangsaan dwikameral. Badan kehakiman adalah bebas dan diperolehi oleh Mahkamah Perlembagaan.[13] Bagaimanapun, berikutan perang saudara yang membawa maut dan pembunuhan beramai-ramai yang masih berterusan di Darfur, Sudan diiktiraf secara meluas sebagai sebuah negara totalitarian di mana semua kuasa politik yang berkesan dipegang oleh Presiden Omar al-Bashir dan Parti Kongres Kebangsaannya (NCP).[14][15][16][17] Bagaimanapun, al-Bashir dan NCP telah digulingkan dalam rampasan kuasa tentera yang berlaku pada 11 April 2019.[18][19] Pemerintahan Sudan kemudiannya dipimpin oleh Majlis Tentera Peralihan atau TMC.[20][21][22][23] Pada 20 Ogos 2019, TMC membubarkan pemberian kuasanya kepada Majlis Kedaulatan Sudan, yang dirancang untuk mentadbir selama 39 bulan sehingga 2022, dalam proses peralihan kepada demokrasi. Bagaimanapun, Majlis Kedaulatan dan kerajaan Sudan telah dibubarkan pada Oktober 2021.[24]

Ekonomi

sunting

Ekonomi Sudan telah berkembang pesat berikutan peningkatan dalam pengeluaran minyak, harga minyak yang tinggi, dan aliran masuk besar pelaburan langsung asing sehingga separuh kedua tahun 2002. Pertumbuhan KDNK mencatatkan lebih daripada 10% setahun pada 2006 dan 2007. Dari 1997 hingga kini, Sudan mempunyai $30.873 bilion mengikut keluaran dalam negara kasar setakat 2019, dan telah bekerjasama dengan Tabung Kewangan Antarabangsa (IMF) untuk melaksanakan pembaharuan makroekonomi, termasuk apungan terurus bagi kadar pertukaran. Sudan mula mengeksport minyak mentah pada suku terakhir 1999.

Pengeluaran pertanian kekal penting, kerana ia menggunakan 80% tenaga kerja dan menyumbang satu pertiga daripada KDNK. Konflik Darfur, selepas dua dekad perang dalam Perang Saudara Sudan Kedua (1983-2005) di selatan, kekurangan infrastruktur asas di kawasan yang luas, dan pergantungan sebahagian besar penduduk pada pertanian sara diri memastikan banyak penduduk akan kekal pada atau di bawah garis kemiskinan selama bertahun-tahun. Masalahnya kekal, walaupun peningkatan pesat dalam purata pendapatan per kapita. Pada Januari 2007, kerajaan memperkenalkan paun Sudan baharu, pada kadar pertukaran awal AS$1 = £S.2. Sudan masih merupakan negara paling kurang maju menurut Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu.

Demografi

sunting

Demografi Sudan termasuk orang Sudan (Arab: سودانيون) dan ciri-ciri mereka, Sudan, termasuk kepadatan penduduk, etnik, tahap pendidikan, kesihatan, status ekonomi, pertalian agama dan aspek lain penduduk.

 
Penduduk, kadar kesuburan dan kadar pembiakan bersih, anggaran Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu

Dalam bancian Sudan 1993, populasi dikira 30 juta. Tiada bancian menyeluruh telah dijalankan sejak masa itu disebabkan oleh Perang Saudara Sudan Kedua. Anggaran Sudan, termasuk penduduk Sudan Selatan, adalah antara 37 juta (PBB) hingga 45 juta (CIA). Sejak pemisahan Sudan Selatan pada Julai 2011, penduduk Sudan semasa dianggarkan kira-kira 40 juta.[25] Populasi metropolitan Khartoum (termasuk Khartoum, Omdurman, dan Khartoum Utara) berkembang pesat dan berjulat antara enam hingga tujuh juta, termasuk kira-kira dua juta orang yang dipindahkan dari zon perang selatan, serta kawasan yang dilanda kemarau di barat dan timur.

Agama di Sudan (anggaran 2020)[26]

  Islam (90.7%)
  Kristian (5.4%)
  Agama tradisional Afrika (2.9%)
  Lain-lain / Tiada (1.0%)
 
Ritual sufi di Omdurman
 
Katedral St. Matthew di Khartoum

Dominan agama di Sudan ialah Islam yang dianuti oleh sekitar 90.7% penduduk negara itu. Kristian ialah kepercayaan minoriti terbesar di negara yang menyumbang kira-kira 5.4% daripada populasi.[27] Sebilangan besar penduduk penganut kepercayaan tradisional juga hadir.

Kerajaan Nubia purba pada zaman moden Sudan adalah kubu Kristian Koptik, tetapi semakin terancam oleh perkembangan Islam dari abad ke-7 dan seterusnya, dengan kerajaan paling selatan ini, Alodia, bertahan sehingga 1504.[28][29][30] Walau bagaimanapun, orang asli Kristian Koptik Nubia terus membentuk sebahagian besar penduduk kawasan itu sehingga abad kesembilan belas, apabila hampir semua daripada mereka telah memeluk Islam secara paksa di bawah Negara Mahdist.[31] Agama Kristian telah diperkenalkan semula ke negara ini melalui mubaligh Eropah pada awal abad ke-20.[32]

Kebudayaan

sunting

Kebudayaan Sudan menggabungkan tingkah laku, amalan dan kepercayaan kira-kira 578 kumpulan etnik, berkomunikasi dalam pelbagai dialek dan bahasa yang berbeza, di rantau mikrokosmik Afrika, dengan keterlaluan geografi yang berbeza-beza dari padang pasir berpasir ke hutan tropika. Bukti terkini menunjukkan bahawa walaupun kebanyakan rakyat negara itu mengenal pasti dengan kuat kedua-dua Sudan dan agama mereka, identiti supranasional Arab dan Afrika lebih bersifat polarisasi dan dipertikaikan.[33]

Senarai Presiden / Ketua Negara Sudan sejak 1956 hingga sekarang

sunting

Era Republik Sudan (1956–1969)

sunting
No. Nama Tempoh Hayat Dilantik Tempoh menjabat Parti politik
Tarikh mula Terikh tamat Tempoh berkhidmat
1 Lembaga Kerajaan Peralihan
  1. Abdel Fattah Muhammad al-Maghrabi
  2. Muhammad Ahmad Yasin
  3. Ahmad Muhammad Salih
  4. Muhammad Othman al-Dardiri
  5. Siricio Iro Wani.
  1 Januari 1956 17 November 1958 2 tahun, 320 hari
2 Ibrahim Abboud   1900–1983 17 November 1958 16 November 1964
(Letak jawatan ekoran tekanan protes)
5 tahun, 365 hari Kudeta
Sirr Al-Khatim Al-Khalifa
Pemangku Presiden
  1919–2006 16 November 1964 3 Disember 1964 17 hari Parti Umma Kebangsaan Sudan
3 Jawatankuasa Kerajaan Peralihan pertama
  1. Abdel Halim Muhammad
  2. Tijani al-Mahi
  3. Mubarak Shaddad
  4. Ibrahim Yusuf Sulayman
  5. Luigi Adwok Bong Gicomeho
  3 Disember 1964 10 Jun 1965 189 hari
4 Jawatankuasa Kerajaan Peralihan kedua
  1. Ismail al-Azhari
  2. Abdullah al-Fadil al-Mahdi
  3. Luigi Adwok Bong Gicomeho
  4. Abdel Halim Muhammad
  5. Khidr Hamad.
  10 Jun 1965 8 Julai 1965 28 hari
5 Ismail al-Azhari   1900–1969 8 Julai 1965 25 Mei 1969
Letak jawatan ekoran Kudeta pada 1969.
3 tahun, 321 hari Parti Kesatuan Demokratik Sudan

Era Republik Demokratik Sudan (1969–1985)

sunting
6 Gaafar Nimeiry   1930–2009 1971
1977
1983
25 Mei 1969 6 April 1985
Letak jawatan ekoran Coup d'état Sudan 1985.
15 tahun, 316 hari Kudeta /
Kesatuan Sosialis Sudan
7 Abdel Rahman Swar al-Dahab   1934–2018 6 April 1985 10 Oktober 1985[34] 187 hari Kudeta

Republik Sudan (1985–kini)

sunting
(7) Abdel Rahman Swar al-Dahab   1934–2018 10 Oktober 1985 6 Mei 1986 208 hari Kudeta
8 Ahmed al-Mirghani   1941–2008 6 Mei 1986 30 Jun 1989
Letak jawatan ekoran Coup d'état Sudan 1989.
3 tahun, 55 hari Parti Kesatuan Demokratik Sudan
9 Omar al-Bashir   1944– 1996
2000
2010
2015
30 Jun 1989 11 April 2019
Letak jawatan ekoran coup d'état Sudan 2019.
29 tahun, 285 hari Kudeta /
Parti Kongres Kebangsaan (Sudan)
10 Ahmed Awad Ibn Auf   1957– 11 April 2019 12 April 2019 1 hari Kudeta /
Parti Kongres Kebangsaan (Sudan)
11 Abdel Fattah al-Burhan   1960– 12 April 2019 20 Ogos 2019 130 hari Kudeta
12 Lembaga Kerajaaan Peralihan
  1. Pengerusi: Abdel Fattah al-Burhan
  2. Mohamed Hamdan Dagalo
  3. Yasser al-Atta
  4. Shams al-Din Khabbashi
  5. Salah Abdel Khaliq
  6. Aisha Musa el-Said
  7. Siddiq Tawer
  8. Mohamed al-Faki
  9. Hassan Sheikh Idris
  10. Mohammed Hassan al-Ta'ishi
  11. Raja Nicola.
  21 Ogos 2019 Kini 4 tahun, 329 hari Barisan Kebebasan dan Perubahan Sudan & Lembaga Peralihan Legislatif Sudan

Mantan Presiden yang masih hidup

sunting
  1. Umar Hasan Ahmad al-Bashir
  2. Ahmed Awad Ibn Auf
  3. Abdel Fattah al-Burhan

Lihat juga

sunting

Rujukan

sunting
  1. ^ "People and Society CIA world factbook". 10 Mei 2022.
  2. ^ "الجهاز المركزي للتعبئة العامة والإحصاء" (PDF).
  3. ^ "Sudanese Fulani in Sudan".
  4. ^ "Sudan". International Monetary Fund.
  5. ^ "Sudan". International Monetary Fund.
  6. ^ "Sudan". International Monetary Fund.
  7. ^ "Sudan". International Monetary Fund.
  8. ^ "Gini Index". World Bank. Dicapai pada 16 Jun 2021.
  9. ^ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). United Nations Development Programme. 15 Disember 2020. m/s. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. Dicapai pada 16 Disember 2020.
  10. ^ Abd. Rauf Dato' Haji Hassan; Abdul Halim Salleh; Khairul Amin Mohd Zain (2005). Kamus Bahasa Melayu-Bahasa Arab Bahasa Arab-Bahasa Melayu. Shah Alam: Oxford Fajar. m/s. 191. ISBN 967-65-7321-3.
  11. ^ Encyclopædia Britannica. "Sudan" Diarkibkan 29 Oktober 2013 di Wayback Machine.
  12. ^ Department of Arts of Africa, Oceania, and the Americas. Trade and the Spread of Islam in Africa Diarkibkan 17 Mei 2013 di Wayback Machine. In Heilbrunn Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000 – (Oktober 2001).
  13. ^ "Africa :: Sudan — The World Factbook - Central Intelligence Agency". www.cia.gov. Dicapai pada 3 Oktober 2019.
  14. ^ Adam, Ahmed H. "What next for Sudan after Bashir's nomination for a third term?". www.aljazeera.com. Dicapai pada 3 Oktober 2019.
  15. ^ Gallab, Abdúllahi A. (2001). "The Insecure Rendezvous Between Islam and Totalitarianism: The Failure of the Islamist State in the Sudan". Arab Studies Quarterly. 23 (2): 87–108. JSTOR 41858375.
  16. ^ Olivia Warham, Special for. "President al-Bashir feels heat from 'Sudanese Spring'". CNN. Dicapai pada 3 Oktober 2019.
  17. ^ Refugees, United Nations High Commissioner for. "Refworld | Human Rights Watch World Report 1994 - Sudan". Refworld. Dicapai pada 3 Oktober 2019.
  18. ^ "Sudan's military removes al-Bashir: All the latest updates". www.aljazeera.com. Dicapai pada 3 Oktober 2019.
  19. ^ "| Time". Diarkibkan daripada yang asal pada 12 April 2019. Dicapai pada 3 Oktober 2019.
  20. ^ Abdelaziz, Khalid (13 April 2019). "Head of Sudan's military council steps down, a day after Bashir toppled". Reuters (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 9 Mei 2019.
  21. ^ "Sudan's defense minister, who ousted nation's longtime leader, resigns just one day after takeover - The Washington Post". The Washington Post. Dicapai pada 3 Oktober 2019.
  22. ^ "Sudan coup leader resigns, protesters celebrate 'triumph'". 12 April 2019.
  23. ^ "Sudan replaces military leader linked to genocide, rejects extraditing ex-president | CBC News".
  24. ^ "Sudan's Burhan declares state of emergency, dissolves government". Reuters. 25 Oktober 2021. Dicapai pada 25 Oktober 2021.
  25. ^ "World Population Prospects: The 2017 Revision". ESA.UN.org (data tersuai diperlukan melalui tapak sesawang). Jabatan Hal Ehwal Ekonomi dan Sosial Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, Bahagian Populasi. Dicapai pada 10 September 2017.
  26. ^ "Religions in Sudan | PEW-GRF". Pew-Telmpleton: Global Religious Futures Project. Pew Research Center. Dicapai pada 26 Julai 2020.
  27. ^ "Religions in Sudan | PEW-GRF". www.globalreligiousfutures.org. Dicapai pada 26 Julai 2020.
  28. ^ "Sudan ends 30 years of Islamic law by separating religion, state".
  29. ^ "Sudan separates religion from state ending 30 years of Islamic rule". 7 September 2020.
  30. ^ "Islamic world at decisive point in history: Will it take the path of Emirates or Turkey?". 6 September 2020.
  31. ^ Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - Sudan : Copts, 2008, available at: http://www.unhcr.org/refworld/docid/49749ca6c.html Diarkibkan 17 Oktober 2012 di Wayback Machine [dicapai pada 21 Disember 2010]
  32. ^ "Sudan scraps apostasy law and alcohol ban for non-Muslims". BBC News. 12 Julai 2020.
  33. ^ "Hamilton, A. and Hudson, J. (2014) Bribery and Identity: Evidence from Sudan. Bath Economic Research Papers, No 21/14" (PDF). Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 2 Mei 2014. Dicapai pada 30 April 2014.
  34. ^ [1]

Pautan luar

sunting