Wazir (Brunei)

golongan pembesar diraja Brunei

Wazir merupakan salah satu golongan pembesar diraja di Brunei, yang mana kedudukannya adalah tertinggi dalam susunan pembesar diraja selepas Sultan. Dalam sejarah Brunei, khususnya dalam era sebelum kedatangan dan seterusnya di bawah naungan British, wazir telah berperanan sebagai individu kanan Sultan dalam pentadbiran kerajaan ketika itu.

Wazir terdiri daripada seorang Kepala Wazir, iaitu Perdana Wazir, sebagai ketua wazir, dan empat orang Wazir Empat di bawahnya, iaitu Bendahara, Di-Gadong, Pemancha dan Temenggong.

SejarahSunting

Kedudukan wazir telah wujud di Brunei sebagai jawatan tertinggi dalam pentadbiran kerajaan Sultan sejak beberapa kurun. Pada zaman pemerintahan Sultan-Sultan Brunei terawal, wazir hanya terdiri daripada Bendahara dan Temenggong.[1][2] Pemancha dan Di-Gadong mula diperkenalkan pada zaman pemerintahan Sultan Muhammad Hasan di penghujung abad ke-16 Masihi.[1][2] Perdana Wazir adalah secara relatif diperkenalkan baru-baru ini, iaitu pada zaman pemerintahan Sultan Brunei sekarang, Sultan Hassanal Bolkiah.[2]

TerasulSunting

Rencana utama: Terasul

GelaranSunting

Pada asasnya gelaran bagi Kepala Wazir adalah 'Perdana Wazir' dan bagi Wazir Empat 'Bendahara', 'Di-Gadong', 'Pemancha' dan 'Temenggong'. Walau bagaimanapun, memandangkan wazir-wazir biasanya dipilih daripada golongan Pengiran, khususnya kerabat diraja dan Pengiran Bertaras, gelaran tersebut sentiasa didahului oleh 'Pengiran'. Juga, gelaran wazir telah dipanjangkan dengan ditambah beberapa perkataan selepas gelaran asas. Oleh itu, gelaran penuh wazir-wazir adalah seperti berikut:[3][4][5]

  • Kepala Wazir:
    • Pengiran Perdana Wazir Sahibul Himmah Wal-Waqar
  • Wazir Empat:
    • Pengiran Bendahara Seri Maharaja Permaisura
    • Pengiran Di-Gadong Sahibul Mal
    • Pengiran Pemancha Sahibul Rae' Wal-Mashuarah
    • Pengiran Temenggong Sahibul Bahar

Rujukan kehormatSunting

Individu yang dipilih menjadi wazir mempunyai rujukan hormat tertentu yang mana dalam hal surat-menyurat ianya mendahului gelaran dan nama wazir tersebut. Rujukan kehormat bagi wazir ditentukan sama ada ianya terdiri daripada putera Sultan yang gahara atau tidak. Bagi wazir putera Sultan gahara, ianya adalah 'Duli Yang Teramat Mulia Paduka Seri', manakala selain daripada itu, ianya dirujuk dengan 'Yang Teramat Mulia Seri Paduka', iaitu tidak memasukkan 'Duli' dan menukar 'Paduka Seri' menjadi 'Seri Paduka'.[3]

PengurniaanSunting

Mengikut Bab 2 (1) Pemasyhuran Mengangkat dan Melantik Pemangku Raja 1959, wazir hanya dipilih daripada golongan kerabat Diraja Bertaras, iaitu mana-mana putera kerabat diraja yang gahara.[6] Perlantikan seseorang menjadi wazir serta pengurniaan gelaran yang berkaitan dilaksanakan dalam suatu upacara yang dipanggil 'mengarak'.[2]

Pada masa ini, hanya tiga sahaja kedudukan wazir yang sedang diisi, iaitu Perdana Wazir, Bendahara, Di-Gadong dan Temenggong. Mereka terdiri daripada kerabat diraja Brunei, iaitu khususnya saudara lelaki dan sepupu lelaki Sultan Hassanal Bolkiah sendiri.

Wazir Penyandang Nama penuh dengan terasul
Perdana Wazir Pengiran Muda Mohamed Bolkiah Duli Yang Teramat Mulia Paduka Seri Pengiran Perdana Wazir Sahibul Himmah Wal-Waqar Pengiran Muda Mohamed Bolkiah ibni Al-Marhum Sultan Haji Omar 'Ali Saifuddien Sa'adul Khairi Waddien[7]
Bendahara Pengiran Muda Sufri Bolkiah Duli Yang Teramat Mulia Paduka Seri Pengiran Bendahara Seri Maharaja Permaisura Pengiran Muda Haji Sufri Bolkiah ibni Al-Marhum Sultan Haji Omar 'Ali Saifuddien Sa'adul Khairi Waddien[7]
Di-Gadong Pengiran Muda Jefri Bolkiah Duli Yang Teramat Mulia Paduka Seri Pengiran Di-Gadong Sahibul Mal Pengiran Muda Haji Jefri Bolkiah ibni Al-Marhum Sultan Haji Omar 'Ali Saifuddien Sa'adul Khairi Waddien[7]
Pemancha (kosong) -
Temenggong Pengiran Tengku Haji Fauzee Effendie Jacobs Duli Yang Teramat Mulia Paduka Seri Pengiran Temenggong Sahibul Bahar Pengiran Tengku Haji Fauzee Effendie Jacobs ibni Pehin Orang Kaya Di-Gadong Diraja Laila Tuanku Haji Abdool Aziz

Lihat jugaSunting

RujukanSunting

  1. ^ a b Al-Sufri, Mohd. Jamil (1997). Tarsilah Brunei: Zaman Kegemilangan dan Kemasyhuran. Bandar Seri Begawan: Pusat Sejarah Brunei. m/s. 109.
  2. ^ a b c d Al-Sufri, Mohd. Jamil (2002). Adat Istiadat Diraja Brunei. Bandar Seri Begawan: Jabatan Adat Istiadat Negara. m/s. 19. ISBN 9991734228.
  3. ^ a b Al-Sufri, Mohd. Jamil (2002). Adat Istiadat Diraja Brunei. Bandar Seri Begawan: Jabatan Adat Istiadat Negara. halaman 10–11. ISBN 9991734228.
  4. ^ Melayu Islam Beraja Menengah II. Jabatan Perkembangan Kurikulum. 1998. m/s. 185. ISBN 9991722394.
  5. ^ "Wazirs and Cheterias". www.bruneiresources.com (dalam bahasa Inggeris). 2012-05-28. Dicapai pada 2018-01-27.
  6. ^ Al-Sufri, Mohd. Jamil (2002). Adat Istiadat Diraja Brunei. Bandar Seri Begawan: Jabatan Adat Istiadat Negara. m/s. 14. ISBN 9991734228.
  7. ^ a b c "Wazir dan Cheteria" (PDF). www.adat-istiadat.gov.bn. Dicapai pada 2018-01-27.