Ammonium nitrat

sebatian kimia, komponen baja dan bahan letupan

Ammonium nitrat ialah sebatian kimia dengan formula kimia NH4NO3 yang berwarna putih serta sangat larut dalam air. Sebatian ini terdiri daripada kation ammonium dan anion nitrat.

Ammonium nitrat
Structural formula
Ammonium nitrate crystal structure
Sampel serbuk putih
Nama
Nama IUPAC
Ammonium nitrat
Pengenalpasti
Imej Jmol-3D model
ChemSpider
ECHA InfoCard 100.026.680
Nombor EC
  • 229-347-8
Nombor RTECS
  • BR9050000
UNII
Penomboran UN 0222 – dengan > 0.2% bahan mudah terbakar
1942 – dengan <= 0.2% bahan mudah terbakar
2067 – baja
2426 – cecair
Sifat
NH4NO3
Jisim molar 80.043 g/mol
Rupa bentuk Pepejal putih atau kelabu
Ketumpatan 1.725 g/cm3 (20 °C)
Takat lebur 169.6 °C (337.3 °F; 442.8 K)
Takat didih anggaran 210 °C (410 °F; 483 K) Terurai
Endotermik
118 g/100 ml (0 °C)
150 g/100 ml (20 °C)
297 g/100 ml (40 °C)
410 g/100 ml (60 °C)
576 g/100 ml (80 °C)
1024 g/100 ml (100 °C)[1]
-33.6·10−6 cm3/mol
Struktur
Struktur kristal Trigonal
Data bahan letupan
Kepekaan kejutan Amat rendah
Kepekaan geseran Amat rendah
Detonation velocity 2500 m/s
Bahaya
Bahaya-bahaya utama Bahan letupan, pengoksidaan
Piktogram GHS GHS07: Harmful GHS03: Oxidizing GHS01: Explosive
Perkataan isyarat GHS Danger
H201, H271, H319
P220, P221, P271, P280, P264, P372
NFPA 704 (berlian api)
Dos maut (LD) atau kepekatan dos maut (LC)
LD50 (median dos)
2085–5300 mg/kg (tikus, oral)[2]
Sebatian berkaitan
Anion lain
Ammonium nitrit
Kation lain
Natrium nitrat
Kalium nitrat
Hidroksilammonium nitrat
Sebatian berkaitan
Ammonium perklorat
Kecuali jika dinyatakan sebaliknya, data diberikan untuk bahan-bahan dalam keadaan piawainya (pada 25 °C [77 °F], 100 kPa).
 ☑Y pengesahan (apa yang perlu☑Y/X mark.svgN?)
Rujukan kotak info

Sebatian ini biasanya digunakan dalam bidang pertanian sebagai baja nitrogen.[4] Tambahan pula, sebatian ini juga digunakan sebagai bahan letupan dalam bidang pelombongan dan pembinaan awam.

PenghasilanSunting

Ammonium nitrat dihasilkan dalam industri melalui tindak balas asid dan bes, yakni antara ammonia dan asid nitrik.[5]

 

Tindak balasSunting

Ammonium nitrat bertindak balas dengan hidroksida logam untuk menghasilkan ammonia dan nitrat logam alkali. Dalam persamaan di bawah, M mewakili logam alkali seperti natrium dan kalium.

 

Ammonium nitrat akan terurai menjadi nitrus oksida dan air apabila dipanaskan.

 

Walau bagaimanapun, dalam letupan atau pembakaran pantas, ammonium nitrat akan terurai menjadi gas nitrogen, gas oksigen dan air.

 

KeselamatanSunting

BencanaSunting

Ammonium nitrat terurai menjadi nitrus oksida dan wap air apabila dipanaskan, tetapi boleh terurai secara letupan. Sifat ammonium oksida sebagai pengoksida boleh memarakkan letupan dengan mudah, menjadikan ammonium nitrat memiliki risiko kebakaran yang besar.

Letupan kecil yang melibatkan ammonium hidroksida adalah agak lazim, tetapi beberapa bencana besar pernah direkodkan seperti:

  • bencana Texas City pada 16 April 1947 yang berlaku akibat letupan lebih kurang 2,086 tan metrik sebatian ini;[6]
  • letupan di Tianjin, China pada 12 Ogos 2015 yang melibatkan kira-kira 800 tan sebatian ammonium nitrat; jumlah kematian rasmi ialah 173 orang dengan kira-kira 800 orang kematian;[7][8]
  • letupan di Pelabuhan Beirut, Lubnan pada 4 Ogos 2020 yang berpunca daripada kira-kira 2,750 tan ammonium nitrat yang disimpan di gudang pelabuhan itu.[9]

Sesetengah daripada letupan ini direkodkan sebagai salah satu letupan bukan nuklear terbesar yang pernah dicatat.

RujukanSunting

  1. ^ Pradyot Patnaik. Handbook of Inorganic Chemicals. McGraw-Hill, 2002, ISBN 0-07-049439-8
  2. ^ Martel, B.; Cassidy, K. (2004). Chemical Risk Analysis: A Practical Handbook. Butterworth–Heinemann. m/s. 362. ISBN 1-903996-65-1.
  3. ^ "Archived copy". Diarkib daripada yang asal pada 2015-02-17. Dicapai pada 2015-03-13.
  4. ^ Karl-Heinz Zapp "Ammonium Compounds" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry 2012, Wiley-VCH, Weinheim. DOI:10.1002/14356007.a02_243
  5. ^ "Archived copy" (PDF). Diarkib daripada yang asal (PDF) pada 2012-01-23. Dicapai pada 2008-11-11.
  6. ^ "Texas City, Texas Disaster" (dalam bahasa Inggeris). Fire Prevention and Engineering Bureau of Texas. 29 April 1947. Dicapai pada 8 Ogos 2020.
  7. ^ "Tianjin explosion: China sets final death toll at 173, ending search for survivors". The Guardian (dalam bahasa Inggeris). Associated Press. 12 September 2015. Dicapai pada 8 Ogos 2020.
  8. ^ "155位"8–12"事故遇难者身份公开". Sohu. 2 September 2015. Diarkib daripada yang asal pada 14 September 2015. Dicapai pada 2 September 2015.
  9. ^ Gadzo, Mersiha (4 Ogos 2020). "Dozens killed, thousands wounded in Beirut blast: Live updates" [Berdozen-dozen terbunuh, beribu-ribu tercedera dalam letupan Beirut: Kemas kini langsung]. Al Jazeera (dalam bahasa Inggeris). Diarkib daripada yang asal pada 4 Ogos 2020. Dicapai pada 4 Ogos 2020.

Pautan luarSunting