Cabang dan mazhab Islam

Selepas kewafatan Nabi Muhammad SAW, muncul beberapa aliran yang berpunca daripada perbezaan dari segi pemikiran, pandangan hukum dan pengamalan sesebuah ibadah[1], walau bagaimanapun ia tidak sampai mempengaruhi kepercayaan (akidah) perbezaan dari segi aliran pemikiran, tradisi dan fiqh, namun tidak akidah.

Al-Quran memerintahkan umat Islam supaya "taat kepada Allah, taat kepada Rasul (Nabi Muhammad), orang-orang yang berkuasa dari kalangan Muslim", menekankan kepentingan mematuhi suruhan Allah di dalam al-Quran, dan mengikuti semua ajaran Nabi, dan mereka yang dipertanggungjawabkan sebagai pemimpin;[4:59] melabelkan mereka yang bersetuju sebagai Muslim[22:78] dan sebahagian daripada "sebaik-baik umat yang dilahirkan".[3:110] Bagaimanapun, ada hadis yang menyebut akan terdapat 73 golongan seperti yang diriwayatkan dalam riwayat Imam Tirmidzi dan Abu Daud,[2][3]

Rajah mengenai cabang dan mazhab dalam Islam.

Mazhab dalam Islam boleh dikategorikan kepada tiga topik utama iaitu pegangan (akidah), perundangan (fiqah) yang mempengaruhi cara sesebuah amalan dilaksanakan, dan kesufian (tasawuf) yang melibatkan penyucian hati. Setiap topik mempunyai cabang tertentu sebagaimana yang telah diseragamkan menerusi Risalah Amman[4].

Faktor pembentukan mazhabSunting

Terdapat dua faktor berlakunya perpecahan iaitu punca dalaman dan punca luaran[5].

Punca dalamanSunting

Kewujudan mazhab asasnya berpunca daripada perbezaan pandangan dalam memilih pengganti Nabi Muhammad SAW sebagai pemimpin umat Islam. Terdapat empat pandangan dalam pemilihan Khalifah ketika itu, iaitu

  1. Khalifah dipilih dan dipersetujui oleh rakyat tanpa mengira sama ada kabilah itu berpengaruh ataupun tidak. Ia sebagaimana dicadangkan oleh kumpulan Ansar. Pandangan ini menjadi asas kepada pemikiran Muktazilah.
  2. Khalifah dipilih daripada kalangan keluarga Nabi Muhammad SAW. Ini sebagaimana dicadangkan oleh beberapa kerabat Baginda (ahlul Bait). Pandangan ini menjadi asas kepada lahirnya aliran Syiah.
  3. Khalifah itu dipilih oleh umat Islam dan mesti daripada kalangan kaum Quraisy yang merupakan kabilah yang paling berpengaruh ketika itu. Pandangan ini diutarakan oleh majoriti Sahabat yang akhirnya diterima oleh kumpulan Ansar dan Ahlul Bait dalam melantik Khalifah pertama, Sayidina Abu Bakar al-Siddiq. Pandangan ini diterima dalam kalangan Ahli Sunah Waljamaah.
  4. Kumpulan keempat pula berkecuali daripada memberi sokongan dan menyerahkan urusan kepada Allah SWT. Pandangan ini menjadi asas kepada lahirnya kumpulan Murji'ah.

Punca luaranSunting

Faktor-faktor luaran juga menjadi sebab berlakunya kelahiran pelbagai mazhab. Antaranya berpunca daripada:

  1. Individu yang memeluk Islam tetapi masih berpegang pada ajaran agama lama atau amalan silam.
  2. Individu yang menganut Islam secara berpura-pura dan menyebelahi golongan yang bertelingkah.
  3. Penterjemahan buku-buku karya sarjana-sarjana bukan Islam secara bebas, tanpa menilai keperluan diterjemah. Ini mengakibatkan campur aduk pemikiran umat Islam ketika itu.
  4. Penyusupan ideologi asing oleh musuh Islam yang akhirnya melahirkan sekurang-kurangnya 3 aliran yang dinilai sesat, iaitu Qadariah, Jabariah dan Syiah Pelampau.

Pegangan (Akidah)Sunting

Ahli SunahSunting

Ahli Sunah merupakan kumpulan terbesar dalam Islam (sehingga 90%[6][7] daripada 1.5 bilion Muslim di dunia). Ahli Sunah atau Sunni percaya bahawa empat khalifah pertama merupakan pewaris benar kepada Nabi Muhammad s.a.w.; kerana Allah tidak menunjukkan mana-mana ketua tertentu untuk mewarisinya, ketua itu perlu dipilih.[7] Sunah mengakui empat mazhab (aliran pemikiran) utama yang sah: Hanafi, Maliki, Syafi'i dan Hanbali. Keempat-empat mazhab ini menerima kesahihan yang lain dan seorang Muslim boleh memilih mana-mana yang menyenangkannya,. Terdapat juga gerakan ultra-ortodoks di dalam Sunah, contohnya Salafi yang mengambil generasi pertama Muslim sebagai model teladan.[8]

Syi'ahSunting

Syiah membentuk 10–20% Muslim dan adalah rumpun kedua terbesar Islam.[9][10] Mereka percaya dalam kepimpinan Imam dari keturunan Ali bin Abi Talib, yang mengikut kebanyakan Syiah tidak mungkin berbuat salah. Mereka percaya bahawa Saidina Ali yang merupakan sepupu dan menantu Nabi Muhammad s.a.w. merupakan pewaris sebenar baginda, dan mereka memanggil beliau Imam pertama, menolak keabsahan khalifah Muslim sebelumnya. Bagi mereka, seorang Imam memerintah dengan hak perlantikan ketuhanan dan memiliki "kuasa kerohanian mutlak" di kalangan Muslim, mempunyai kata terakhir dalam hal doktrin dan wahyu.[11][12] Islam Syi'ah mempunyai beberapa rumpun, yang terbesar ialah Syiah Imam Dua Belas (iṯnāʿašariyya), di mana istilah Syiah secara umum lazimnya merujuk kepada kumpulan ini. Walaupun Imam Dua Belas berkongsi banyak amalan teras dengan Sunah, dua rumpun ini tidak bersetuju mengenai taraf kepentingan dan kesahihan sebahagian koleksi hadith. Syiah Imam Dua Belas mengikuti tradisi hukum yang dipanggil fiqh Ja'fari.[13] Kumpulan Syiah lain termasuklah Ismailiyah dan Zaidiyah, yang berbeza dari segi senarai Imam dan kepercayaan teologi.[14]

KhawarijSunting

Khawarij adalah kelompok Muslim yang pada mulanya menyokong Saidina Ali ibn Abi Talib tetapi kemudian menolak kepimpinan Ali. Golongan ini mula terbentuk pada akhir abad ketujuh Masehi di selatan Iraq. Mereka berbeza daripada golongan Sunni dan Syiah.

Perundangan (Fiqah)Sunting

Mazhab HanafiSunting

Mazhab Hanafi dinamakan sempena Imam Abu Hanifah Nu'man bin Tsabit (699-767 Masihi/ 89-157 Hijriah) yang menetap di Iraq. Beliau hidup di zaman pemerintahan Umaiyah dan Abbasiyah. Pengikut mazhab Hanafi meliputi 45.5% daripada kumpulan Sunni.

Mazhab MalikiSunting

Mazhab Maliki dinamakan sempena Imam Malik bin Anas (711-795 Masihi/ 93-179 Hijriah) yang menetap di Madinah. Beliau juga hidup di zaman pemerintahan Umaiyah dan Abbasiyah. Pengikut mazhab Maliki meliputi 15% daripada kumpulan Sunni.

Mazhab SyafiiSunting

Mazhab Syafii dinamakan sempena Imam Muhamad bin Idris al-Syafii (767-820 Masihi/ 150-204 Hijriah) yang lahir di Palestin dan pernah menetap beberapa kawasan di Asia Barat seperti Mekah, Madinah, Yaman, Iraq dan Mesir. Mazhab ini terkenal juga dengan dua pandangan Imam Syafii iaitu qaul jadid dan qaul qadim. Imam Syafii juga dianggap pelopor kepada ilmu Usul Fiqah, suatu ilmu yang membincangkan kaedah penetapan hukum-hukum. Pengikut mazhab Syafii meliputi 28% daripada kumpulan Sunni.

Mazhab HanbaliSunting

Mazhab Hanbali dinamakan sempena Imam Ahmad bin Mohamad bin Hanbal (780 -855 Masihi/ 164-241 Hijriah) yang menetap di Iraq. Pengikut mazhab Hanbali meliputi 2% daripada kumpulan Sunni.

ImamiyyahSunting

Imamiyah merupakan mazhab terbesar dalam Syiah yang mempercayai bahawa umat Islam wajib mengikuti dua belas orang Imam yang kesemuanya dari keturunan Ali bin Abi Talib dan Rasulullah SAW.

IsmailiyahSunting

Ismailiyah merupakan mazhab kedua terbesar dalam Syiah. Ia dinamakan bersempena Imam Ismail bin Jaafar, anak kepada Imam Jaafar al-Sadiq. Mazhab Ismailiyah pernah menjadi mazhab terbesar dalam kalangan Syiah dan mencapai puncak kekuasaan politiknya pada zaman kekuasaan Bani Fatimiyah pada abad ke-10 hingga ke-12 Masihi.

ZaidiyahSunting

Zaidiyah merupakan mazhab dalam Syiah yang dinamakan bersempena nama Imam Zaid bin Ali Zainal Abidin bin Husain bin Ali bin Abi Talib.

IbadiSunting

Ibadi berasal dan berkait dengan aliran Khawarij, tetapi komuniti Ibadi pada masa kini berbeza dengan pecahan yang ada semasa kurun ke-7 Islam. Ia diasaskan selepas kewafatan Nabi Muhammad dan kini diamalkan oleh masyarakat Muslim di Oman. Mazhab ini juga ditemui di beberapa kawasan di negara-negara benua Afrika.[15]

Kesufian (Tasawuf)Sunting

Kesufian atau sufisme merupakan satu bentuk pendekatan mistik-astetik terhadap Islam. Dengan memfokuskan lebih pada aspek kerohanian agama, Sufi berusaha untuk memperoleh pengalaman terus dari Allah dengan mengguna pakai "daya gerak hati dan emosi" yang harus dilatih seseorang untuk diguna.[16] Sufisme dan syariat Islam biasanya dianggap menjadi pelengkap, walaupun Sufisme telah dikritik oleh kumpulan Salafi sebagai bidaah tidak wajar. Kebanyakan golongan Sufi, atau tarekat, boleh dikelas sebagai sama ada Sunah atau Syiah, walaupun ada yang mengelaskan diri mereka hanya sebagai Sufi.[17]

Kumpulan yang tidak diiktirafSunting

AhmadiyahSunting

Ahmadiyyah merupakan satu gerakan yang muncul di akhir abad ke-19, bermula dari kehidupan dan ajaran Mirza Ghulam Ahmad. Beliau mengaku sebagai Mujaddid abad ke-14 takwim Islam, Al-Masih dan Imam Mahdi yang ditunggu-tunggu.[18][19] Ahmadi menekankan kepercayaan bahawa Islam adalah hukum terakhir kemanusiaan dan keperluan mengembalikan intipati sebenarnya, yang telah hilang ditelan zaman. Ahmadi melihat diri mereka sebagai pendulu pemulihan dan penyebaran aman Islam.[20] Terdapat sekatan undang-undang terhadap Ahmadi di beberapa negara Muslim, khususnya Pakistan.[21]

Terdapat juga Muslim yang menolak Hadith, dipanggil golongan al-Quran sahaja atau anti-Hadith.

RujukanSunting

  1. ^ So Many Different Groups of Muslims oleh Yusuf Estes
  2. ^ Early Differences and Sects in Islam oleh Abu Tahir 'Abd al-Qahir al-Baghdadi
  3. ^ Mazhab bantu memahami agama Utusan Malaysia Online - Bicara Agama. 21/1/2011.
  4. ^ The Muslim 500: The World’s 500 Most Influential Muslims, 2021 (PDF). Amman: The Royal Islamic Strategic Studies Centre. 2020. m/s. 75.
  5. ^ Abdul Hadi Awang (2020). Mukhtasar Mazhab Akidah dan Firqah Umat Islam (ed. Tulisan Jawi). Marang: Maktabah Barakah.
  6. ^ "Islām". Encyclopædia Britannica Online. Dicapai pada 2010-08-25.
  7. ^ a b "Sunnite". Encyclopædia Britannica Online. Dicapai pada 2010-08-26.
  8. ^ Salafi Islam GlobalSecurity.org. Dicapai pada 2010-11-09.
  9. ^ "Religions". Agensi Perisikan Pusat. The World Factbook. 2010. Dicapai pada 2010-08-25.
  10. ^ Tracy Miller, penyunting (2009). Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World’s Muslim Population (PDF). Pew Research Center. Dicapai pada 2009-10-08. Parameter |month= yang tidak diketahui diendahkan (bantuan)
  11. ^ Lihat:
    • Lapidus (2002), m/s. 46
    • Imam. Encyclopaedia Britannica Online. |access-date= memerlukan |url= (bantuan)
    • Shi'ite. Encyclopaedia Britannica Online. |access-date= memerlukan |url= (bantuan)
  12. ^ Imamat, oleh Naser Makarem Shirazi
  13. ^ Lihat:
    • Ahmed (1999), m/s. 44–45
    • Nasr (1994), m/s. 466
  14. ^ Lihat:
  15. ^ Lihat:
  16. ^ Trimingham (1998), m/s. 1
  17. ^ Lihat:
    • Esposito (2003), m/s. 302
    • Malik (2006), m/s. 3
    • B. S. Turner (1998), m/s. 145
    • "Afghanistan: A Country Study". Country Studies. U. S. Library of Congress (Federal Research Division). m/s. 150. Dicapai pada 2007-04-18.
  18. ^ “The Fourteenth-Century's Reformer / Mujaddid”, from the “Call of Islam”, oleh Maulana Muhammad Ali
  19. ^ "Claims of Hadhrat Ahmad, Chapter Two". Alislam.org. 1904-06-24. Dicapai pada 2010-08-06.
  20. ^ The Ahmadi Muslim Community. Who are the Ahmadi Muslims and what do they believe? Waqar Ahmad Ahmedi gives a brief introduction to the Ahmadi branch of Islam Times Online. 27 Mei 2008.
  21. ^ "Ahmadiyya Debate". Parliament of United Kingdom. Dicapai pada 22 Oktober 2010.