Bismut (daripada Bahasa Inggeris: Bismuth) ialah sejenis unsur yang mempunyai nombor atom 83 dan diberikan simbol Bi . Istilah sains bismut yang lama ialah bisman. Dalam Bahasa Melayu, bismut juga dikenali sebagai timah wurung. Logam ini berat, rapuh dan berwarna merah jambu. Bismut digolongkan dalam kumpulan logam lemah dan mempunyai sifat kimia yang serupa dengan arsenik dan antimoni. Antara kesemua logam, kediamagnetan bismut adalah yang paling asli, manakala kekonduksian terma bismut adalah kedua terendah selepas merkuri. Logam ini pada amnya dianggap sebagai logam paling akhir dalam susunan jadual berkala yang bersifat stabil dan tidak beradioaktif, walaupun sebenarnya bismut adalah sedikit radioaktif tetapi mempunyai separuh hayat dengan jangka masa yang sangat lama.

Bismut,  83Bi
Bismuth crystals and 1cm3 cube.jpg
Ciri-ciri umum
RupaKelabu keperangan bersinar
Bismut dalam jadual berkala
Hidrogen (bukan logam diatom)
Helium (gas adi)
Litium (logam alkali)
Berilium (logam alkali bumi)
Boron (metaloid)
Karbon (bukan logam poliatom)
Nitrogen (bukan logam diatom)
Oksigen (bukan logam diatom)
Fluorin (bukan logam diatom)
Neon (gas adi)
Natrium (logam alkali)
Magnesium (logam alkali bumi)
Aluminium (logam pascaperalihan)
Silikon (metaloid)
Fosforus (bukan logam poliatom)
Sulfur (bukan logam poliatom)
Klorin (bukan logam diatom)
Argon (gas adi)
Kalium (logam alkali)
Kalsium (logam alkali bumi)
Skandium (logam peralihan)
Titanium (logam peralihan)
Vanadium (logam peralihan)
Kromium (logam peralihan)
Mangan (logam peralihan)
Besi (logam peralihan)
Kobalt (logam peralihan)
Nikel (logam peralihan)
Kuprum (logam peralihan)
Zink (logam peralihan)
Galium (logam pascaperalihan)
Germanium (metaloid)
Arsenik (metaloid)
Selenium (bukan logam poliatom)
Bromin (bukan logam diatom)
Kripton (gas adi)
Rubidium (logam alkali)
Strontium (logam alkali bumi)
Ytrium (logam peralihan)
Zirkonium (logam peralihan)
Niobium (logam peralihan)
Molibdenum (logam peralihan)
Teknetium (logam peralihan)
Rutenium (logam peralihan)
Rodium (logam peralihan)
Paladium (logam peralihan)
Perak (logam peralihan)
Kadmium (logam peralihan)
Indium (logam pascaperalihan)
Timah (logam pascaperalihan)
Antimoni (metaloid)
Telurium (metaloid)
Iodin (bukan logam diatom)
Xenon (gas adi)
Sesium (logam alkali)
Barium (logam alkali bumi)
Lantanum (lantanid)
Serium (lantanid)
Praseodimium (lantanid)
Neodimium (lantanid)
Prometium (lantanid)
Samarium (lantanid)
Europium (lantanid)
Gadolinium (lantanid)
Terbium (lantanid)
Disprosium (lantanid)
Holmium (lantanid)
Erbium (lantanid)
Tulium (lantanid)
Yterbium (lantanid)
Lutetium (lantanid)
Hafnium (logam peralihan)
Tantalum (logam peralihan)
Tungsten (logam peralihan)
Renium (logam peralihan)
Osmium (logam peralihan)
Iridium (logam peralihan)
Platinum (logam peralihan)
Emas (logam peralihan)
Merkuri (logam peralihan)
Talium (logam pascaperalihan)
Plumbum (logam pascaperalihan)
Bismut (logam pascaperalihan)
Polonium (logam pascaperalihan)
Astatin (metaloid)
Radon (gas adi)
Fransium (logam alkali)
Radium (logam alkali bumi)
Aktinium (aktinid)
Torium (aktinid)
Protaktinium (aktinid)
Uranium (aktinid)
Neptunium (aktinid)
Plutonium (aktinid)
Amerisium (aktinid)
Kurium (aktinid)
Berkelium (aktinid)
Kalifornium (aktinid)
Einsteinium (aktinid)
Fermium (aktinid)
Mendelevium (aktinid)
Nobelium (aktinid)
Lawrencium (aktinid)
Rutherfordium (logam peralihan)
Dubnium (logam peralihan)
Seaborgium (logam peralihan)
Bohrium (logam peralihan)
Hasium (logam peralihan)
Meitnerium (ciri kimia tidak diketahui)
Darmstadtium (ciri kimia tidak diketahui)
Roentgenium (ciri kimia tidak diketahui)
Kopernisium (logam peralihan)
Nihonium (ciri kimia tidak diketahui)
Flerovium (ciri kimia tidak diketahui)
Moscovium (ciri kimia tidak diketahui)
Livermorium (ciri kimia tidak diketahui)
Tennessin (ciri kimia tidak diketahui)
Oganesson (ciri kimia tidak diketahui)
Sb

Bi

Mc
plumbumbismutpolonium
Nombor atom (Z)83
Kumpulan, kalakumpulan 15 (kumpulan nitrogen), kala 6
BlokBlok p
Konfigurasi elektron[Xe] 4f14 5d10 6s2 6p3
Bil. elektron per petala/cengkerang
2, 8, 18, 32, 18, 5
Ciri-ciri fizikal
Takat lebur544.7 K ​(271.5 °C, ​520.7 °F)
Takat didih1837 K ​(1564 °C, ​2847 °F)
Ketumpatan suhu bilik hampir9.78 g/cm3
apabila cecair, pada t.l.10.05 g/cm3
Haba pelakuran11.30 kJ/mol
Haba pengewapan179 kJ/mol
Muatan haba molar25.52 J/(mol·K)
Tekanan wap
T (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
pada S (K) 941 1041 1165 1325 1538 1835
Ciri-ciri atom
KeelektronegatifanSkala Pauling: 2.02
Tenaga pengionanpertama: 703 kJ/mol
ke-2: 1610 kJ/mol
ke-3: 2466 kJ/mol
(lagi)
Jejari atomempirik: 156 pm
Jejari kovalen148±4 pm
Jejari van der Waals207 pm
Rampaian
Struktur hablurrombohedron[1]
Struktur hablur rhombohedral bagi bismut
Kelajuan bunyi rod nipis1790 m/s (pada 20 °C)
Pekali pengembangan terma13.4 µm/(m·K) (pada 25 °C)
Daya pengaliran terma7.97 W/(m·K)
Kerintangan elektrik1.29 µΩ·m (pada 20 °C)
Sifat kemagnetanDiamagnet
Kerentanan magnet (χmol)−280.1·10−6 cm3/mol[2]
Modulus Young32 GPa
Modulus ricih12 GPa
Modulus pukal31 GPa
Nisbah Poisson0.33
Skala Mohs2.25
Kekerasan Brinell70–95 MPa
Nombor CAS7440-69-9
Sejarah
PenemuanAhli alkimia Arab (sebelum 1000 Masihi)
Isotop utama bagi bismut
Iso­top Kelim­pahan Separuh hayat Mod reputan Pro­duk
207Bi sin 31.55 tahun β+ 207Pb
208Bi syn 3.68×105 tahun β+ 208Pb
209Bi 100% 2.01×1019 tahun α 205Tl
210Bi surih 5.012 hari β 1.426 210Po
α 5.982 206Tl
210mBi syn 3.04×106 tahun IT 0.271 210Bi
α 6.253 206Tl
| rujukan | dalam Wikidata

Sebatian bismut digunakan dalam bidang kosmetik (bahan solek) dan perubatan. Aloi bismut pula menjadi semakin penting dalam bidang perdagangan dan komersil sebagai pengganti kepada plumbum, lebih-lebih lagi setelah plumbum dijumpai mempunyai kesan-kesan toksik dan adalah berbahaya kepada manusia.

SejarahSunting

Bismut mungkin berasal dari bahasa Latin bisemutun, daripada bahasa Jerman Wismuth. Pada awalnya, bismut sering dikelirukan dengan timah dan plumbum akibat rupa logam-logam itu yang serupa. Claude Francois Geoffroy pada tahun 1753 berjaya menunjukkan bahawa logam ini berbeza dengan plumbum.

KewujudanSunting

Di dalam kerak Bumi, jumlah bismut ialah kira-kira 2 kali lebih banyak daripada emas. Galian-galian lazim bismut termasuk bismutinit and bismit. Bismut biasanya diekstrak sebagai produk sampingan hasil pemrosesan biji logam seperti plumbum, tungsten dan campuran logam lain.

KegunaanSunting

Dalam bidang perubatan, bismut subsalisilat ialah ubat antasid lazim untuk melegakan sakit di saluran gastrousus seperti cirit-birit. Campuran bismut dan mangan berupaya menghasilkan sebuah magnet kekal. Bismut telurida ialah semikonduktor dan komponen termoelektrik yang baik.

RujukanSunting

PetikanSunting

  1. ^ Cucka, P.; Barrett, C. S. (1962). "The crystal structure of Bi and of solid solutions of Pb, Sn, Sb and Te in Bi". Acta Crystallographica. 15 (9): 865. doi:10.1107/S0365110X62002297.
  2. ^ Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. halaman E110. ISBN 0-8493-0464-4.

BibliografiSunting

  • Taylor, Harold A. Jr., "Bismuth", Financial Times Executive Commodity Reports (London: Mining Journal Books Ltd.) 2000 ISBN 1-84083-326-2

Pautan luarSunting

  •   Kategori berkenaan Bismut di Wikimedia Commons