Buka menu utama

Oksigen (Jawi: اوکسيݢن) ialah unsur kimia dengan nombor atom 8 dan simbol kimia O. Oksigen merupakan salah satu daripada kalangan unsur kalkogen dalam jadual berkala unsur dan bertindak balas dengan hampir kesemua unsur kimia, terutamanya menjadi oksida. Gas oksigen memenuhi 20.9% daripada isi padu atmosfera Bumi dan merupakan unsur paling banyak wujud dalam kerak Bumi, di mana oksigen memenuhi lebih kurang separuh daripada jisim kerak Bumi.[3][4] Dalam alam semesta, oksigen merupakan unsur ketiga paling banyak, selepas hidrogen dan helium.[5]

Oksigen,  8O
Sebuah bikar telus yang mengandungi cecair biru muda dengan buih gas
Cecair oksigen mendidih
Oxygen spectre.jpg
Garis spektrum oksigen
Ciri-ciri umum
Sebutan/ˈɒksɪən/
OK-sij-ən
Alotrop-alotropO2, O3 (Ozon)
Rupagas: tidak berwarna
cecair: biru muda
Oksigen dalam jadual berkala
Hidrogen (bukan logam diatom)
Helium (gas adi)
Litium (logam alkali)
Berilium (logam alkali bumi)
Boron (metaloid)
Karbon (bukan logam poliatom)
Nitrogen (bukan logam diatom)
Oksigen (bukan logam diatom)
Fluorin (bukan logam diatom)
Neon (gas adi)
Natrium (logam alkali)
Magnesium (logam alkali bumi)
Aluminium (logam pascaperalihan)
Silikon (metaloid)
Fosforus (bukan logam poliatom)
Sulfur (bukan logam poliatom)
Klorin (bukan logam diatom)
Argon (gas adi)
Kalium (logam alkali)
Kalsium (logam alkali bumi)
Skandium (logam peralihan)
Titanium (logam peralihan)
Vanadium (logam peralihan)
Kromium (logam peralihan)
Mangan (logam peralihan)
Besi (logam peralihan)
Kobalt (logam peralihan)
Nikel (logam peralihan)
Kuprum (logam peralihan)
Zink (logam peralihan)
Galium (logam pascaperalihan)
Germanium (metaloid)
Arsenik (metaloid)
Selenium (bukan logam poliatom)
Bromin (bukan logam diatom)
Kripton (gas adi)
Rubidium (logam alkali)
Strontium (logam alkali bumi)
Ytrium (logam peralihan)
Zirkonium (logam peralihan)
Niobium (logam peralihan)
Molibdenum (logam peralihan)
Teknetium (logam peralihan)
Rutenium (logam peralihan)
Rodium (logam peralihan)
Paladium (logam peralihan)
Perak (logam peralihan)
Kadmium (logam peralihan)
Indium (logam pascaperalihan)
Timah (logam pascaperalihan)
Antimoni (metaloid)
Telurium (metaloid)
Iodin (bukan logam diatom)
Xenon (gas adi)
Sesium (logam alkali)
Barium (logam alkali bumi)
Lantanum (lantanid)
Serium (lantanid)
Praseodimium (lantanid)
Neodimium (lantanid)
Prometium (lantanid)
Samarium (lantanid)
Europium (lantanid)
Gadolinium (lantanid)
Terbium (lantanid)
Disprosium (lantanid)
Holmium (lantanid)
Erbium (lantanid)
Tulium (lantanid)
Yterbium (lantanid)
Lutetium (lantanid)
Hafnium (logam peralihan)
Tantalum (logam peralihan)
Tungsten (logam peralihan)
Renium (logam peralihan)
Osmium (logam peralihan)
Iridium (logam peralihan)
Platinum (logam peralihan)
Emas (logam peralihan)
Merkuri (logam peralihan)
Talium (logam pascaperalihan)
Plumbum (logam pascaperalihan)
Bismut (logam pascaperalihan)
Polonium (logam pascaperalihan)
Astatin (metaloid)
Radon (gas adi)
Fransium (logam alkali)
Radium (logam alkali bumi)
Aktinium (aktinid)
Torium (aktinid)
Protaktinium (aktinid)
Uranium (aktinid)
Neptunium (aktinid)
Plutonium (aktinid)
Amerisium (aktinid)
Kurium (aktinid)
Berkelium (aktinid)
Kalifornium (aktinid)
Einsteinium (aktinid)
Fermium (aktinid)
Mendelevium (aktinid)
Nobelium (aktinid)
Lawrencium (aktinid)
Rutherfordium (logam peralihan)
Dubnium (logam peralihan)
Seaborgium (logam peralihan)
Bohrium (logam peralihan)
Hasium (logam peralihan)
Meitnerium (ciri kimia tidak diketahui)
Darmstadtium (ciri kimia tidak diketahui)
Roentgenium (ciri kimia tidak diketahui)
Kopernisium (logam peralihan)
Nihonium (ciri kimia tidak diketahui)
Flerovium (ciri kimia tidak diketahui)
Moscovium (ciri kimia tidak diketahui)
Livermorium (ciri kimia tidak diketahui)
Tennessin (ciri kimia tidak diketahui)
Oganesson (ciri kimia tidak diketahui)


O

S
nitrogenoksigenfluorin
Nombor atom (Z)8
Kumpulan, kalakumpulan 16 (kumpulan kalkogen), kala 2
BlokBlok p
Kategori unsur  bukan logam diatom
Berat atom piawai (Ar)
  • [15.9990315.99977][1]
  • biasa: 15.999
Konfigurasi elektron[He] 2s2 2p4
Bil. elektron per petala/cengkerang
2, 6
Ciri-ciri fizikal
Fasagas
Takat lebur54.36 K ​(−218.79 °C, ​−361.82 °F)
Takat didih90.188 K ​(−182.962 °C, ​−297.332 °F)
Ketumpatan pada stp (0 °C dan 101.325 kPa)1.429 g/L
apabila cecair, pada t.d.1.141 g/cm3
Takat tigaan54.361 K, ​0.1463 kPa
Titik genting154.581 K, 5.043 MPa
Haba pelakuran(O2) 0.444 kJ/mol
Haba pengewapan(O2) 6.82 kJ/mol
Muatan haba molar(O2) 29.378 J/(mol·K)
Tekanan wap
T (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
pada S (K)       61 73 90
Ciri-ciri atom
Keadaan pengoksidaan2, 1, −1, −2
KeelektronegatifanSkala Pauling: 3.44
Tenaga pengionanpertama: 1313.9 kJ/mol
ke-2: 3388.3 kJ/mol
ke-3: 5300.5 kJ/mol
(lagi)
Jejari kovalen66±2 pm
Jejari van der Waals152 pm
Rampaian
Struktur hablurkiub
Struktur hablur cubic bagi oksigen
Kelajuan bunyi330 m/s (gas, pada 27 °C)
Daya pengaliran terma26.58×10−3  W/(m·K)
Sifat kemagnetanparamagnetik
Kerentanan magnet (χmol)+3449.0·10−6 cm3/mol (293 K)[2]
Nombor CAS7782-44-7
Sejarah
PenemuanCarl Wilhelm Scheele (1771)
Dinamakan olehAntoine Lavoisier (1777)
Isotop utama bagi oksigen
Iso­top Kelim­pahan Separuh hayat Mod reputan Pro­duk
16O 99.76% adalah stabil dengan 8 neutron
17O 0.04% adalah stabil dengan 9 neutron
18O 0.20% adalah stabil dengan 10 neutron
| rujukan | dalam Wikidata

Ciri-ciri khususSunting

Pada suhu dan tekanan biasa, oksigen didapati sebagai dioksigen, yakni molekul dua atom oksigen dengan formula kimia O2. Oksigen merupakan gas yang dibebaskan oleh tumbuhan ketika proses fotosintesis, dan diperlukan oleh haiwan untuk pernafasan. Perkataan oksigen terdiri daripada dua perkataan bahasa Yunani iaitu oxus (asid) dan gennan (menghasilkan). Oksigen cair dan pepejal mempunyai warna biru lembut dan mempunyai sifat paramagnet (mudah menjadi magnet). Oksigen cair biasanya dihasilkan dengan proses perbezaan suhu dari udara cair (disejukkan sehingga menjadi cecair).

Selain itu, bentuk oksigen yang lain ialah trioksigen atau lebih dikenali sebagai ozon, O3. Bentuk oksigen ini adalah begitu reakitf dan boleh menjejaskan tisu peparu.[6] Bentuk ini terhasil melalui tindak balas sebatian dioksigen dengan atom oksigen yang terhasil daripada pemisahan O2 oleh sinar ultraungu (UV) di mesosfera Bumi. Disebabkan ozon banyak mengalami penyerapan di bahagian sinar UV dalam spektrum elektromagnet, lapisan ozon di atmosfera bertindak sebagai pertahanan radiasi bagi Bumi.[7]

PenggunaanSunting

Oksigen biasanya digunakan sebagai pengoksida, di mana hanya fluorin mempunyai negatif elektron yang lebih tinggi. Oksigen juga digunakan sebagai bahan pengoksida dalam bahan api roket. Oksigen juga penting untuk pernafasan dan digunakan dengan meluas dalam bidang perubatan. Oksigen juga digunakan dengan meluas di kawasan yang kurang oksigen seperti pendaki gunung, juruterbang yang membawa bekalan oksigen tambahan. Oksigen juga digunakan untuk pengimpalan dan dalam proses pembuatan besi dan metanol.

Oksigen mempunyai pengkhayalan sederhana dan digunakan sebagai bahan perangsang semenjak abad ke-19 lagi sehingga sekarang. Pada abad ke-19, oksigen bercampur dengan nitrus oksida dan digunakan sebagai ubat bius.

Oksigen merupakan satu unsur penting tubuh manusia, bersama-sama dengan hidrogen, karbon dan nitrogen. Namun begitu, oksigen merupakan satu-satunya unsur yang diperlu setiap minit. Kesemua proses penting, seperti pernafasan, peredaran, fungsi otak, penghadaman, penyingkiran bahan buangan, pertumbuhan sel dan tisu, serta pembiakan hanya berlaku apabila terdapat banyak oksigen. Oksigen merupakan sumber tenaga yang segera bagi kebanyakan proses metabolisme dalam sel dan tisu.

SejarahSunting

Oksigen dijumpai oleh pakar pharmasis Sweden yang bernama Karl Wilhelm Scheele pada tahun 1771, tetapi jumpaan ini tidak diketahui ramai. Oksigen kemudiannya diketengahkan kembali oleh Joseph Priestley. Oksigen diberi nama oleh Antoine Laurent Lavoisier pada tahun 1774.

Kehadiran oksigenSunting

Oksigen merupakan unsur terbanyak dalam kerak bumi, dianggarkan sebanyak 46.7% daripada mengikut berat. Oksigen merangkumi 87% daripada lautan (sebagai H2O, dan 1% daripada udara Bumi (sebagai O2, molekul oksigen, atau O3, ozon). Sebatian oksigen, terutama dalam logam, silika (SiO44-) and karbonat (CO32-), mudah didapati dalam batu dan tanah. Air beku merupakan pepejal biasa di planet lain dan komet. Ais di Marikh terdiri daripada karbon dioksida beku. Sebatian oksigen didapati di merata Alam dan spektrum oksigen diperhatikan dalam cahaya bintang. Malah bintang tidak mampu menghasilkan cahaya tanpa oksigen.

SebatianSunting

 
Dioksigen, O2, merupakan gas dan terdiri dari 2 atom oksigen. Paling biasa ditemui, kerana ia membentuk 21% atmosfera.
 
Ozon, O3, juga gas dan terdiri dari 3 atom oksigen

OksidaSunting

Rencana utama: Oksida

Disebabkan keelektronegatifannya, oksigen membentuk ikatan kimia dengan hampir semua unsur lain, dan dari sinilah datangnya takrifan pengoksidaan. Cuma gas adi sahaja yang kebal dari pengoksidaan.

Air, oksida hidrogen, H2O merupakan oksida serta sebatian oksigen yang paling umum.

Permukaan kebanyakan logam seperti aluminium dan besi teroksida untuk membentuk suatu lapisan oksida yang nipis yang boleh memperlahankan proses hakisan.

RujukanSunting

  1. ^ Meija, J.; dll. (2016). "Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)". Pure Appl. Chem. 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305. 
  2. ^ Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. m/s. E110. ISBN 0-8493-0464-4. 
  3. ^ Cook & Lauer 1968, p.500
  4. ^ "Oxygen". Los Alamos National Laboratory. Dicapai 2007-12-16. 
  5. ^ Emsley 2001, p.297
  6. ^ Stwertka, Albert (1998). Guide to the Elements (edisi Revised). Oxford University Press. m/s. 48–49. ISBN 978-0-19-508083-4. 
  7. ^ Parks, G. D.; Mellor, J. W. (1939). Mellor's Modern Inorganic Chemistry (edisi 6th). London: Longmans, Green and Co. 

Pautan luarSunting

  •   Kategori berkenaan Oksigen di Wikimedia Commons
  •   Takrifan kamus oksigen di Wikikamus