Parti Islam Se-Malaysia
Parti Islam Se-Malaysia (Jawi: ڤرتي إسلام سمليسيا, juga singkatan: PAS) ialah sebuah parti politik dan gerakan Islam di Malaysia yang dipimpin oleh Presiden, Haji Abdul Hadi Awang. PAS merupakan salah sebuah parti komponen dalam Perikatan Nasional bermula 2020. Ia juga merupakan parti pemerintah bagi negeri Kelantan, Terengganu, Kedah dan Perlis manakala negeri yang lain PAS merupakan pembangkang.
Parti Islam Se-Malaysia ڤرتي إسلام سمليسيا PAS | |
---|---|
![]() | |
Singkatan | PAS |
Presiden | Abdul Hadi Awang |
Setiausaha agung | Takiyuddin Hassan |
Jurucakap | Khairil Nizam Khirudin |
Mursyidul Am | Hashim Jasin |
Timbalan Presiden | Tuan Ibrahim Tuan Man |
Naib Presiden | Idris Ahmad Mohd Amar Abdullah Ahmad Samsuri Mokhtar |
Ketua Dewan Ulamak | Ahmad Yahaya |
Ketua Dewan Muslimat | Nuridah Mohd Salleh |
Pengasas | Ahmad Fuad Hassan |
Diasaskan | 24 November 1951 | (dengan nama Persatuan Agama Islam Se-Malaya [PAS])
Didaftarkan | 31 Mei 1955 (sebagai parti politik "Parti Islam Se-Tanah Melayu") |
Pecahan | Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu (UMNO) |
Ibu pejabat | Pejabat Agung PAS, No. 318-A, Jalan Raja Laut, 50350 Kuala Lumpur, Malaysia |
Akhbar | Harakah |
Badan pemikir | Pusat Penyelidikan PAS |
Sayap pelajar | Kelab Mahasiswa Penyokong PAS |
Sayap belia | Dewan Pemuda PAS |
Sayap wanita | Dewan Muslimat PAS |
Sayap ulamak | Dewan Ulamak PAS |
Sayap bukan Muslim | Dewan Himpunan Pendukung PAS |
Keanggotaan | Warganegara Malaysia |
Ideologi | Islamisme Fundamentalisme Islam Jihadisme[1][2] Pan-Islamisme Konservatisme Islam Nasionalisme agama |
Agama | Islam |
Penggabungan kebangsaan | Parti Perikatan (1972-1973) Barisan Nasional (1973-1978) Angkatan Perpaduan Ummah (1990-96) Barisan Alternatif (1999-2004) Pakatan Rakyat (2008-2015) Gagasan Sejahtera[3] (2016-2020) Muafakat Nasional (2019-2022)[4] Perikatan Nasional (sejak 2020) |
Warna | Hijau |
Slogan | Islam Menyatukan Ummah Membangun Bersama Islam |
Lagu parti | Berjihadlah |
Dewan Negara Malaysia (Parlimen) | 8 / 70 |
Dewan Rakyat Malaysia (Parlimen) | 43 / 222 |
Dewan Undangan Negeri | 122 / 607 |
Simbol pilihan raya | |
![]() (negeri selain Kelantan dan Terengganu) ![]() (Kelantan dan Terengganu) | |
Bendera parti | |
![]() | |
Laman sesawang | |
https://www.pas.org.my/ | |
Politik Malaysia Parti politik Pilihan raya |
Latar belakang
Mengikut fakta sejarah, PAS telah ditubuhkan secara rasmi pada 23 Ogos 1951. Walau bagaimanapun, terdapat fakta lain yang menyebut bahawa PAS ditubuhkan pada 24 November 1951 (Warta Negara, 26 November 1951 dan Utusan Melayu 25 November 1951). Walaupun terdapat dua tarikh yang bercanggah, namun ahli-ahli sejarah dan tokoh-tokoh lama dalam PAS bersetuju bahawa fakta kedua (24 November 1951) ialah tarikh sebenar PAS ditubuhkan.
Parti Islam Se-Malaysia kemudiannya telah didaftarkan sebagai sebuah organisasi pada 31 Mei 1955 dengan nombor pendaftaran 733 (Pulau Pinang). PAS atau Persatuan Islam Se-Tanah Melayu (nama asalnya) ialah pertubuhan atau parti politik Melayu yang berteraskan Islam yang ditubuhkan sebelum merdeka selepas Hizbul Muslimin diharamkan oleh kerajaan British pada tahun 1948.
PAS cuba mengimbangi perjuangan nasionalisme Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu (UMNO) sebagai sebuah parti yang mendokong Islam. Dengan tidak menafikan bahawa semangat perjuangan yang berteraskan kepada Islam di negara ini telahpun wujud sejak 1906 lagi, yang telah dibawa dan diperjuangkan oleh golongan pembaharuan atau reformasi Islam yang mendapat pendidikan di Timur Tengah (antaranya termasuklah Syed Sheikh al-Hadi, Syeikh Tahir Jalaluddin dan Haji Abbas Mohd Taha) yang berpusat di Singapura, Melaka dan Pulau Pinang, PAS yang muncul pada tahun 1951 adalah atas kesedaran masyarakat Melayu (pada waktu itu) untuk melihat Agama Islam dapat ditegak dan didaulatkan di negara ini.[5]
Pada peringkat awal penubuhannya, PAS dilihat sebagai sebuah parti Melayu yang memperjuangkan hal-ehwal Islam melebihi apa yang dilaksanakan oleh UMNO. Didokongi oleh para ilmuan agama, PAS ialah parti yang menjadi pilihan bagi orang-orang Melayu yang berpendidikan agama. Pun begitu, setelah berlakunya Tragedi 13 Mei 1969, PAS telah menerima cadangan UMNO untuk bergabung dalam perikatan yang baharu yang dinamakan sebagai Barisan Nasional (BN). PAS adalah antara parti pengasas BN. Penglibatan PAS dalam BN berakhir dengan krisis darurat di Kelantan pada 1978. Akhirnya PAS mengambil keputusan untuk keluar dari BN. Para penyokong PAS mengganggap bahawa UMNO telah mengkhianati mereka, sementara penyokong UMNO pula berpendapat PAS telah tidak patuh pada ketetapan BN. Peristiwa tersebut telah mengakibatkan PAS dilanda krisis dalaman yang telah membawa kepada perpecahan PAS kepada beberapa parti serpihan seperti Barisan Jemaah Islamiah Se-Malaysia (BERJASA) dan HAMIM.
PAS telah mengambil masa yang lama untuk menyusun semula perjuangan mereka. Ketika Tuan Guru Yusuf Rawa mengambil alih jawatan Yang di-Pertuan Agung (kini dikenali sebagai Presiden) pada 1982, PAS telah menjenamakan semula parti tersebut di bawah slogan "Kepimpinan Ulama".[6]
PAS pernah menjadi sebahagian daripada sebuah perikatan yang dinamakan sebagai Pakatan Rakyat, bersama Parti Keadilan Rakyat (PKR) dan Parti Tindakan Demokratik (DAP). Pencapaian PAS pada pilihan raya umum 2008 adalah antara yang terbaik. Selain mengekalkan penguasaan PAS di Kelantan dengan majoriti yang besar, PAS turut membentuk kerajaan di Kedah (2008-2013). PAS juga ialah sebahagian daripada kerajaan di Selangor (2008-kini) dan Perak (2008-2009) bersama PKR dan DAP.
PAS menjadikan kerjasama dengan sebuah parti politik baharu, Parti Ikatan Bangsa Malaysia (IKATAN) untuk membawa suara rakyat lebih berkesan selepas Pakatan Rakyat dianggap telah terbubar[7] ekoran keluarnya DAP daripada gabungan tersebut. Walau bagaimanapun, hubungan kerjasama politik antara PKR kekal sehingga pada 11 Mei 2017, hubungan kerjasama PAS dan PKR terputus[8].
Bagi menghadapi Pilihan raya Umum Malaysia 2018, PAS menubuhkan sebuah gabungan kerjasama baharu, Gagasan Sejahtera bersama-sama IKATAN dan BERJASA. Selepas berakhirnya pilihan raya 2018, PAS bekerjasama dengan musuh tradisinya, UMNO di bawah semangat 'perpaduan ummah' dan menggagaskan permuafakatan bernama Muafakat Nasional yang dimeterai pada 14 September 2019[9]. PAS juga turut menjalinkan kerjasama dengan Kongres India Malaysia (MIC)[10].
Ekoran konflik politik pada Februari 2020, PAS telah bersama-sama dengan beberapa parti politik yang lain iaitu UMNO, Parti Pribumi Bersatu Malaysia (PPBM), MIC, Persatuan Cina Malaysia (MCA), Gabungan Parti Sarawak (GPS) dan lain-lain telah membentuk kerajaan bagi Malaysia dengan nama tidak rasmi, Perikatan Nasional[11][12].
Sejarah
Asal-usul: pergerakan Islam selepas Perang Dunia II
Sungguhpun aktiviti Hizbul Muslimin terhenti, namun keghairahan sokongan rakyat khususnya alim ulama terhadap perjuangan politiknya amatlah memberangsangkan. Semangat dan sokongan kental inilah yang akhirnya merintis jalan mudah ke arah penubuhan PAS pada tahun 1951.
Dalam hal ini, ramai ahli sejarah berpendapat penghargaan dan pengiktirafan perlulah dihulurkan kepada Ustaz Abu Bakar al-Baqir, pemimpin MATA dan seterusnya Hizbul Muslimin yang telah "melebarkan jalan" untuk memudahkan penubuhan PAS.
Persidangan Persatuan Ulamak Malaya yang pertama
Peranan Hizbul Muslimin dalam penubuhan PAS lebih tertonjol lagi apabila sebahagian besar bekas pucuk pimpinan pusatnya turut menyertai PAS dan memainkan peranan secara aktif. Antaranya termasuklah Ustaz Othman Hamzah, Ustaz Baharuddin Abdul Latif, Tuan Haji Khaider Khatib dan Ustaz Yunus Haji Yatimi. Besar kemungkinan juga Bahagian Agama UMNO yang dipimpin oleh Ustaz Ahmad Fuad Hassan turut diresapi dengan pengaruh Hizbul Muslimin ini. Tambahan lagi, ramai pemimpin agama dalam UMNO ketika itu kecewa akan pucuk pimpinan mereka yang bercadang untuk menaja perjudian (loteri). Tidak dapat dinafikan bahawa rancangan awal penubuhan PAS sebenarnya ditimbulkan oleh sebahagian besar ahli-ahli agama dalam UMNO semasa berlangsungnya Persidangan Ulama Ke-3 di Bangunan Kelab UMNO Bagan, Butterworth.
Ahli-ahli panel ini berusaha merangka perlembagaan serta menamakan pertubuhan yang dicita-citakan itu, iaitu Pertubuhan Ulama Se-Malaya. Panel ini telah berusaha mengadakan persidangan dengan persatuan-persatuan kebajikan Melayu atau Islam, Majlis Agama Islam Negeri, ulama perseorangan, para kadi dan juga mufti.
Walaupun perhimpunan ulama dan orang perseorangan yang dianjurkan oleh Bahagian Agama UMNO itu pada mulanya berjaya menubuhkan Pertubuhan Ulama, tetapi atas inisiatif Ustaz Othman Hamzah, bekas Ahli Jawatankuasa Hizbul Muslimin yang mewakili Persatuan al-Ehya as-Syariff, Gunung Semanggol telah berjaya melahirkan Persatuan Agama Islam Se-Malaya (PAS) bagi menggantikan Pertubuhan Ulama Se-Malaya yang dicadangkan pada mulanya.
Maka, PAS telah ditubuhkan secara rasmi hasil perhimpunan atau muktamar tersebut dengan penyertaan beberapa tokoh agama dan wakil pertubuhan Islam[13], antaranya Syeikh Abdullah Fahim. Mufti Pulau Pinang dan Seberang Perai; Syeikh Ismail Hamzah, Mufti Perak; Haji Ahmad Badawi Abdullah, Mudir Madrasah Daeratul Maarif al-Wathaniyah, Seberang Perai; Ustaz Baharuddin Abdul Latif, wakil Madrasah Ihya Asy-Syariff, Gunung Semanggol, Perak; Ustaz Othman Hamzah, wakil Persatuan Ihya Asy-Syariff, Gunung Semanggol, Perak; Ustaz Abdul Rahman Jamaluddin al-Jampuli, wakil Madrasah Aljunied Al-Islamiah, Singapura; Tuan Guru Haji Yahya Junid dari Persatuan Ulamak Kedah, Tuan Guru Haji Mohd Noor Mahyuddin dan Faqeh Mohamad Nor Mohd Zain, wakil Perikatan Madrasah Kuala Lumpur; Ustaz Abu Bakar Asy'ari dan Ustaz Ahmad Long, wakil Perikatan Imam-imam Perlis; Haji Abdul Samad Nuh, wakil Madrasah Yahyawiyah Padang Rengas; Haji Hussein Che Dol, wakil Madrasah Akhlak As-Salam, Guar Chempedak; dan ulamak tempatan seperti Tuan Guru Haji Ahmad Tuan Hussein, Ustaz Zabidi Ali, Haji Mansor Hassan JP, Haji Sulaiman Palestin, dan Haji Ibrahim Aqibi.
Jawatan | Nama |
---|---|
Yang Dipertua | Ahmad Fuad Hassan, Tuan Guru Haji |
Timbalan Yang Dipertua | Mohamad Ghazali Abdullah, Ustaz Haji |
Naib Yang Dipertua (Utara) | Hussein Che Dol, Tuan Guru Haji |
Naib Yang Dipertua (Tengah) | Faqeh Mohamad Nor Mohd Zain |
Naib Yang Dipertua (Selatan) | Abdul Rahman Jamaluddin Al-Jampuli, Ustaz Haji |
Setiausaha Agung | Ahmad bin Abdul Malik (Ahmad Maliki), Ustaz Haji |
Bendahari Agung | Ahmad Tuan Hussein, Tuan Guru Haji |
Ahli Jawatankuasa (Dipilih) | Yahya Junid, Tuan Guru Haji |
Othman Talib, Haji | |
Mohd Noor Mahyuddin, Tuan Guru Haji | |
Zabidi Ali, Tuan Guru Haji | |
Abdul Wahab Mohd Nor, Ustaz Haji | |
Asyia Abdul Majid, Qadhi Haji | |
Majzub Yunus, Haji | |
Ahmad Badawi Abdullah, Ustaz Haji | |
Ahli Jawatankuasa (Dilantik) | Mohamed Hanif, Encik |
Mansor Hassan Kwantong, Haji | |
Ahmad Long, Ustaz Haji |
Pembentukan kerajaan negeri pertama (1959)
Kerajaan Negeri Terengganu 1959
Dalam pilihan raya negeri Terengganu 1959, PAS menguasai 13 daripada 24 kerusi. Sehubungan itu, pada 24 Jun 1959, Badan Perhubungan PAS Terengganu telah membincangkan perlantikan Menteri Besar Terengganu tetapi menghadapi isu berkaitan makna ‘Bumiputera’ dalam perjawatan kerana Pesuruhjaya PAS Terengganu, Ustaz Ahmad Azzam Hanapiah adalah seorang berketurunan Banjar yang berasal dari Perak. PAS Terengganu telah bersetuju menyerahkan dua nama kepada Sultan Terengganu iaitu Ustaz Ahmad Azzam Hanapiah (Jeram) dan Mohd Daud Abdul Samad (Setiu) sebagai calon Menteri Besar, dengan syarat calon yang tidak terpilih akan menjadi anggota Exco Kerajaan Negeri Terengganu[15].
Setelah itu, Sultan Ismail Nasiruddin Shah ibni Sultan Zainal Abidin III telah berkenan memilih Mohd Daud Abdul Samad sebagai Menteri Besar Terengganu. Dengan perkenan Sultan Terengganu ini, pada 29 Jun 1959, Mohd Daud Abdul Samad telah mengangkat sumpah sebagai Menteri Besar Terengganu yang pertama selepas merdeka. Dengan latar belakang pendidikan Melayu, agama dan Inggeris, pengalaman berkhidmat dengan kerajaan serta penglibatan politik sejak akhir 1930-an, beliau dianggap layak mengetuai Kerajaan PAS Terengganu.[15]
Setelah Menteri Besar Terengganu mengangkat sumpah pada 29 Jun 1959, dengan persetujuan parti, Mohd Daud Abdul Samad telah membentuk kabinetnya dengan satu barisan anggota enam orang Exco Kerajaan dan dibantu oleh seorang Speaker DUN. Enam orang yang mengangkat sumpah sebagai anggota Exco Kerajaan Negeri Terengganu pada 29 Jun 1959 ialah Ustaz Ahmad Azzam Hanafiah, Mohd Sanari Yunus, Abu Bakar Salleh, Ustaz Omar Shukri Embong, Ismail Yusof dan Omar Abdul Rahman. Manakala Ustaz Mohd Taib Sabri Abu Bakar, ADUN Marang dinamakan sebagai Speaker DUN Terengganu yang pertama.[15]
DUN Terengganu telah bersidang untuk kali yang pertama bagi meluluskan dasar-dasar Kerajaan PAS Terengganu ini pada 29 Julai 1959, setelah cadangan asal yang dirancang pada 4 Julai 1959 ditangguhkan akibat bertembung dengan kempen Pilihan Raya Umum Persekutuan yang berlangsung antara 15 Julai hingga 19 Ogos 1959.[15]
No. | DUN | Ahli | Parti | Catatan |
---|---|---|---|---|
N01 | Kuala Besut | Wan Said Mohd Noor, Tuan Guru Haji | PAS | |
N02 | Kampong Raja | Mohamed Senari Yunus | PAS | EXCO |
N03 | Ulu Besut | Husin Jusoh, Ustaz | PAS | |
N04 | Besut Tengah | Mohamed Ismail | PAS | |
N05 | Setiu | Mohamed Daud Abdul Samad | PAS | Menteri Besar |
N08 | Jeram | Ahmad Azzam Hanafiah, Ustaz | PAS | EXCO |
N14 | Marang | Mohamed Taib Sabri Abu Bakar, Ustaz | PAS | Speaker DUN |
N15 | Sura | Abu Bakar Mohamed Salleh | PAS | EXCO |
N16 | Ulu Dungun | Omar Shukri Embong, Ustaz | PAS | EXCO |
N21 | Kuala Trengganu Tengah | Abdul Kadir Mohamed, Tuan Guru Haji | PAS | |
N22 | Binjai | Shafie Sulong, Tuan Guru Haji | PAS | |
N23 | Ulu Trengganu Timor | Ismail Yusof | PAS | EXCO |
N24 | Ulu Trengganu Barat | Omar Abdul Rahman | PAS | EXCO |
Kerajaan Negeri Kelantan 1959
Dalam pilihan raya negeri Kelantan 1959, PAS "mencapai kemenangan besar di luar jangkaan" dengan menguasai 28 daripada 30 kerusi. Sehubungan itu, Badan Perhubungan PAS Kelantan telah mengadakan mesyuarat bagi menetapkan pelantikan jawatan-jawatan utama[16].
Haji Ishak Lotfi Omar (ADUN Kota Bharu Selatan) telah dilantik sebagai Menteri Besar Kelantan, manakala Haji Muhammad Nasir (ADUN Macahang Utara) dilantik sebagai Timbalan Menteri Besar. Seramai enam orang anggota EXCO telah dibentuk dan mesyuarat memutuskan corak pentadbiran kerajaan negeri adalah dengan sistem "tanggungjawab bersama" di bawah pimpinan Menteri Besar dengan panduan parti. Ustaz Mohd Asri Muda, ADUN Kota Bharu Tengah dinamakan sebagai Speaker DUN Kelantan[16].
No. | DUN | Ahli | Parti | Catatan |
---|---|---|---|---|
N01 | Tumpat Timur | Che Ishak Mustapha | PAS | |
N02 | Tumpat Tengah | Mustapha Awang | PAS | |
N03 | Tumpat Barat | Daud Yusoff, Tuan Guru Haji | PAS | |
N04 | Kuala Kelantan | Wan Yusoff Yaacob | PAS | |
N05 | Kota Bharu Utara | Abdullah Ahmad | PAS | |
N06 | Kota Bharu Pantai | Nik Abdullah Arshad | PAS | |
N07 | Tendong | Che Hassan Ismail, Tuan Guru Haji | PAS | |
N08 | Meranti | Nik Man Nik Mohamed | PAS | |
N09 | Bandar Pasir Mas | Omar Awang | PAS | |
N11 | Bandar Hulu | Che Muda Yusof | PAS | |
N12 | Kota Bharu Tengah | Mohamad Asri Muda | PAS | Speaker DUN
EXCO (1963-1964) |
N13 | Bachok Utara | Shafei Ahmad | PAS | |
N14 | Bachok Tengah | Mohd Amin Yaakob | PAS | EXCO (1962-1964) |
N15 | Bachok Selatan | Othman Ismail, Haji | PAS | |
N16 | Kota Bharu Timur | Saufi Idris | PAS | |
N17 | Kota Bharu Barat | Abdul Rahman Awang Sulong | PAS | |
N18 | Kota Bharu Selatan | Ishak Lotfi Omar | PAS | Menteri Besar |
N19 | Lemal | Haron Sulong, Tuan Guru Haji | PAS | |
N20 | Rantau Panjang | Abdul Rahman Daud | PAS | EXCO (1959-1962) |
N21 | Tok Uban | Abdullah Yusoff | PAS | EXCO (1959-1963) |
N22 | Pasir Puteh Utara | Tengku Mohammad ibni Sultan Muhammad | PAS | EXCO (1959-1960) |
N23 | Pasir Puteh Tengah | Wan Sulaiman Ibrahim, Ustaz | PAS | EXCO |
N24 | Pasir Puteh Tenggara | Abd. Rahman Mohd. Salleh | PAS | |
N25 | Machang Utara | Mohamed Nasir | PAS | Timbalan Menteri Besar |
N26 | Tanah Merah Timur | Mohd Daud Abdul Jamil | PAS | EXCO |
N27 | Tanah Merah Barat | Yusoff Abdul Latif | PAS | |
N28 | Machang Selatan | Mohamed Noor Yusoff, Haji | PAS | EXCO |
N30 | Ulu Kelantan Barat | Khaidir Khatib, Ustaz | PAS | EXCO (1960-1964) |
Gabungan Nasionalis Melayu (1970–1982)
Asri Muda memangku jawatan Presiden PAS semasa Burhanuddin mengalami keuzuran yang panjang.[17] Secara ideologinya, Asri telah membawa PAS ke arah sebuah parti nasionalisme kanan. Parti itu memberi perhatian terhadap perlindungan dan kemajuan hak-hak Melayu etnik.[18] Perkembangan dalam parti juga menjadi fokus utama pada kepimpinan Asri, seperti yang dicerminkan dalam perubahan namanya pada tahun 1971 dari Persatuan Islam Se-Malaysia kepada "Parti Islam Se-Malaysia".[19]
Kerajaan Campuran Perikatan-PAS (1972-1973)
Pada bulan Januari 1972, beliau mengumumkan, selepas berrunding dengan UMNO, PAS akan menyertai gabungan Perikatan (yang kemudiannya dijenamakan sebagai BN). Selepas dua dekad sebagai parti pembangkang, PAS kini akan menjadi kerajaan, tetapi sebagai rakan kongsi utama UMNO saingannya. Tindakan itu merupakan tindakan kontroversi dalam PAS, dan beberapa ahli dan pemimpin kanan sama ada meninggalkan parti itu atau dibersihkan oleh Asri. Justifikasi utama Asri untuk bergabung dengan UMNO dalam kerajaan campuran adalah bahawa selepas rusuhan kaum 1969, perpaduan Melayu amat penting, dan ini memerlukan kerjasama antara dua parti politik etnik Melayu.[20]
Kerajaan Campuran Perikatan-PAS telah dikuatkuasakan pada 1 Januari 1973 pada peringkat Negeri dan Pusat. Negeri yang terlibat ialah Kedah, Terengganu dan Kelantan. Pada ketika itu, Kerajaan Campuran Negeri Terengganu dipimpin oleh Datuk Haji Nik Hassan Wan Abdul Rahman dari Perikatan, Kerajaan Campuran Negeri Kelantan dipimpin oleh Datuk Haji Ishak Lofti Omar dari PAS, dan Kerajaan Campuran Negeri Kedah dipimpin oleh Datuk Sri Syed Ahmad Shahabuddin dari Perikatan[21].
Sebuah Jawatankuasa Penyelaras Kerajaan Campuran Perikatan-PAS telah dibentuk bagi melicinkan perjalanan dan urusan kerajaan disemua peringkat. Jawatankuasa tersebut adalah terdiri daripada 14 orang anggota iaitu 7 orang daripada Perikatan dan 7 orang daripada PAS.
Berikut merupakan senarai anggota Jawatankuasa Penyelaras Kerajaan Campuran Perikatan-PAS.
Wakil PAS | Catatan | Wakil Perikatan | Catatan | ||
---|---|---|---|---|---|
Jawatan dalam parti | Jawatan dalam kerajaan | Jawatan dalam parti | Jawatan dalam kerajaan | ||
Mohd Asri Muda | Yang Dipertua PAS | Menteri Besar Kelantan | Dr Ismail Abdul Rahman | Timbalan Yang Dipertua UMNO | Timbalan Perdana Menteri Malaysia |
ADUN Kota Bharu Tengah | Ahli Parlimen Johor Timur | ||||
Abu Bakar Hamzah | Naib Yang Dipertua PAS | Abdul Ghaffar Baba | Naib Yang Dipertua UMNO | Menteri Pembangunan Negara dan Luar Bandar Malaysia | |
Setiausaha Agung PAS | Ahli Parlimen Melaka Utara | ||||
Abu Bakar Umar | Naib Yang Dipertua PAS | Ahli Parlimen Kubang Pasu Barat | Syed Ahmad Shahabuddin | Ketua Perhubungan UMNO Kedah | Menteri Besar Kedah |
Pesuruhjaya PAS Kedah | ADUN Padang Terap | ||||
Ishak Lotfi Omar | Pesuruhjaya PAS Kelantan | Yang Dipertua Dewan Undangan Negeri Kelantan | Tengku Razaleigh Hamzah | Ketua Perhubungan UMNO Kelantan | ADUN Ulu Kelantan Barat |
ADUN Kota Bharu Selatan | |||||
Kasim Ahmad | Pesuruhjaya PAS Terengganu | ADUN Marang | Nik Hassan Wan Abdul Rahman | Ketua Perhubungan UMNO Terengganu | Menteri Besar Terengganu |
ADUN Batu Rakit | |||||
Mohamed Dali Muin | Ahli Jawatankuasa Kerja PAS | Senu Abdul Rahman | Setiausaha Agung UMNO | ||
Yusof Rawa | Ahli Jawatankuasa Kerja PAS | Ahli Parlimen Kota Setar Selatan | Lee San Choon | Timbalan Presiden MCA | Timbalan Menteri Perhubungan Malaysia |
Ahli Parlimen Segamat Selatan |
Dengan tertubuhnya Kerajaan Campuran Perikatan-PAS, beberapa pemimpin PAS dilantik mengganggotai Kabinet Kerajaan dan Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri.
Era Barisan Nasional
Pilihan raya 1974 menyaksikan PAS bersaing di bawah bendera BN untuk kali pertama dan pertama. Parti itu memenangi 14 kerusi parlimen kepada 62 UMNO, mengukuhkan kedudukan PAS sebagai junior rakan sekutu. PAS juga mendapati dirinya berkuasa dalam gabungan di Kelantan, yang sebelum ini ditadbir oleh haknya sendiri. Undi PAS di kubu utaranya telah lemah dengan kehilangan sokongan kepada bekas sekutu pembangkang dan calon PAS yang bertanding dalam kempen anti-BN.[22] Pada akhirnya, ia adalah Kelantan, negeri asal Asri dan pangkalan kuasa politik, yang akan mencetuskan kejatuhan perkongsian UMNO-PAS. Selepas percanggahan antara Asri dan ketua menteri negeri yang digemari oleh UMNO, Mohamad Nasir, atas siasatan yang dilakukan oleh Nasir dalam urusan kewangan Asri, Asri menggerakkan Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) Kelantan PAS untuk menggerakkan gerakan tidak percaya terhadap Nasir. ADUN UMNO mengadakan perjumpaan, meninggalkan Asri, memimpin baji yang tidak dapat diperbaiki melalui gabungan dan menyebabkan krisis politik di negeri ini. Perdana Menteri Hussein Onn mengisytiharkan darurat di negeri ini, membenarkan kerajaan persekutuan mengawal. Asri menarik balik PAS dari BN pada Disember 1977.[23]
Pilihan raya 1978 menegaskan betapa buruknya PAS dalam BN. Parti itu dikurangkan kepada lima kerusi parlimen dan, dalam pilihan raya peringkat negeri yang berasingan di Kelantan, telah diarahkan oleh UMNO dan BERJASA, yang ditubuhkan Nasir setelah meninggalkan PAS. Kekayaan parti dalam pilihan raya Kelantan tidak dibantah oleh pengharaman perhimpunan pilihan raya umum; sementara BN dapat berkempen melalui media massa yang mematuhi, rundingan awam adalah cara utama di mana PAS boleh mencapai pengundi.[24] PAS bersikap lebih baik dalam pilihan raya 1982. Di hadapan seorang perdana menteri baru, Mahathir Mohamad, dan keputusan pemimpin pemuda Islamis popular Anwar Ibrahim untuk menyertai UMNO bukan PAS, parti itu tidak dapat memperbaiki lima kerusi parlimennya dan gagal mendapatkan semula kerajaan di Kelantan. Sementara itu, tempoh 1978 hingga 1982 bertepatan dengan kebangkitan pemimpin generasi baru dalam parti, termasuk ulama Islam berpendidikan asing seperti Nik Abdul Aziz Nik Mat dan Abdul Hadi Awang. Kumpulan ini berusaha untuk mengorientasikan PAS sebagai parti Islam dan secara asasnya bermusuhan dengan UMNO, yang tumpuan nasionalis Melayu mereka melihat perbelanjaan Islam.[25] Pada tahun 1980, kumpulan itu berjaya memilih Yusof Rawa kepada timbalan presiden parti itu, mengusir setiausaha Asri, Abu Bakar Umar.[26] Semasa perhimpunan PAS 1982, jelas kepada Asri bahawa puak ulama mempunyai nombor untuk mengalahkannya. Dia meletak jawatan di tingkat perhimpunan, dan kemudian menyerang parti itu melalui media, yang menyebabkan pengusirannya. Pada tahun berikutnya, Yusof dinaikkan ke jawatan presiden, tanpa alasan.[27]
Pengambilalihan Ulama (1982–1989)
Ulama yang mengambil alih PAS pada tahun 1982 menarik diri dari revolusi Iran 1979 untuk mendapat inspirasi dalam mewujudkan negara Islam; Yusof Rawa sendiri pernah berkhidmat sebagai Duta Besar Malaysia ke Iran pada tahun-tahun sebelum revolusi. Yusof secara terbuka menolak nasionalisme Melayu yang mencirikan UMNO dan PAS di bawah Asri Muda, menganggapnya sebagai falsafah sempit dan jahil yang bertentangan dengan konsep ummah Islam.[28] Seakan untuk memperlihatkan perubahan dalam pandangan ideologi parti di bawah Yusof dan rakan-rakan ulamanya, pemimpin baru parti mengamalkan pakaian yang lebih konservatif dan agama, meninggalkan pakaian Melayu dan Barat untuk pakaian agama Arab tradisional.[29] Politik antara UMNO dan PAS menjadi semakin keagamaan. Kerajaan BN cuba menentang kemungkinan rayuan pilihan raya terhadap Islamisasi PAS dengan mewujudkan beberapa institusi Islam negara seperti Universiti Islam Antarabangsa Malaysia. Pemimpin PAS bertindak balas dengan melabelkan inisiatif-inisiatif ini sebagai cetek dan hipokrit, pemimpin UMNO sebagai "parti yang tidak islamik".[30]
Retorik yang semakin membahagi antara UMNO dan PAS menghasilkan bahagian yang mendalam dalam masyarakat Melayu, terutama di negeri utara. Kadang-kadang bahagian menjadi ganas, contoh yang paling terkenal ialah peristiwa Memali tahun 1985, di mana kerajaan mensahkan serbuan di sebuah kampung yang diketuai oleh ulama PAS Ibrahim Libya, yang menyebabkan 14 orang awam dan empat anggota polis mati.[31] Ia bertentangan dengan latar belakang ini bahawa ulama PAS menghadapi pilihan raya umum pertama mereka pada tahun 1986. Hasilnya adalah kapur bagi gabungan BN. PAS mencatatkan keputusan pilihan raya terburuk, mengekalkan hanya satu kerusi di Parlimen. PAS, dalam pemulihan daripada kekalahan itu, tidak mempunyai pilihan selain untuk mengundurkan diri dari Islamisme garis keras dan meneruskan kursus sederhana.[32] Menjelang tahun 1989, Yusof telah menjadi terlalu sakit untuk kekal sebagai Presiden PAS, dan digantikan oleh timbalannya, Fadzil Noor, ahli puak ulama yang kini menguasai parti itu.[33]
Kebangkitan pada 1990-an (Golombang Hijau)
Walaupun tidak meninggalkan komitmen ideologi PAS terhadap penubuhan sebuah negara Islam, Fadzil Noor menyederhanakan retorik parti itu. Beliau juga menetapkan tentang keahlian parti dengan profesional muda bandar dalam usaha untuk mempelbagaikan pangkat kepimpinan selain ilmuwan agama.[17] Tahun 1990 juga melihat PAS terlibat dalam pergerakan Islamis antarabangsa. Abdul Hadi Awang menjadi aktif dalam beberapa pertubuhan dan perwakilan Islam antarabangsa, dan parti Islam di luar negara menghantar delegasi ke Malaysia untuk menghormati PAS.[34]
Ujian ppilihan raya pertama di bawah presiden Fadzil adalah pilihan raya 1990, yang terjadi di tengah-tengah perpecahan dalaman UMNO yang mana parti pembangkang Semangat 46 telah dibentuk. PAS menyertai Semangat 46 dan dua lagi parti Melayu dalam Angkatan Perpaduan Ummah, dan memenangi tujuh kerusi Parlimen. Gabungan baru menewaskan BN di Kelantan, memenangi semua kerusi Dewan Undangan Negeri. Nik Abdul Aziz Nik Mat, seorang ulama yang memainkan peranan utama dalam pengambilalihan parti pada tahun 1982, menjadi Menteri Besar Kelantan, dan kekal dalam kedudukan sehingga persaraannya pada tahun 2013.[35] Salah satu tindakan pertama kerajaan pimpinan PAS di Kelantan adalah untuk memperkenalkan hudud, sistem hukuman jenayah bagi kesalahan Islam tertentu. Tindakan itu ditinggalkan seketika setelah jelas bahawa undang-undang tersebut tidak dapat dikuatkuasakan ekoran percanggahan dengan kerajaan persekutuan.[36]
PAS mengekalkan tujuh kerusi Parlimen dan kerajaan Kelantan pada pilihan raya 1995 sementara semua parti pembangkang lain kalah.[37] Pada pilihan raya akan datang, pada tahun 1999, keadaan luar PAS telah mengubah nasibnya dengan lebih baik. Krisis kewangan Asia 1997 membahagikan kerajaan BN antara penyokong Perdana Menteri, Mahathir Mohamad, dan timbalannya, Anwar Ibrahim. Pemecatan Anwar pada tahun 1998 menimbulkan pembangkang yang meluas, yang mana PAS memaksimumkan lebih daripada mana-mana pihak pembangkang yang lain. Parti itu menjalankan kempen canggih untuk pilihan raya 1999, memanfaatkan internet untuk memintas sekatan terhadap penerbitan cetak dan menguruskan untuk menarik pengundi profesional bandar sambil mengekalkan asas sokongan luar bandar tradisionalnya. Buat pertama kalinya, PAS menyertai Parti Tindakan Demokratik dalam gabungan Barisan Alternatif-yang juga termasuk parti baru Anwar Ibrahim, Parti Keadilan Nasional. Hasilnya adalah yang terbaik PAS sebelum ini. Parti itu mengambil 27 daripada 192 kerusi parlimen dan memenangi kemenangan di peringkat negeri di Kelantan dan Terengganu.[38]
PAS di abad ke-21
Pemergian Fadzil Noor pada tahun 2002, dan penggantiannya oleh ulama konservatif Abdul Hadi Awang, bertepatan dengan tempoh pembahagian dalam parti antara pemimpin muda dan profesionalnya, yang berusaha menjadikan ideologi Islam PAS lebih menarik untuk mengetengahkan Malaysia, dan konservatif, dan umumnya lebih tua, ulama. Parti itu tidak dapat mendamaikan pandangan kedua puak itu dengan definisi yang jelas tentang "negara Islam" yang platformnya dibayangkan.[17] PAS sebelum ini pernah melancarkan Dokumen Negara Islam[39] pada 12 November 2003 yang digunakan sebagai teras kepada manifesto parti itu untuk PRU ke-11 pada tahun 2004. Perdebatan itu sendiri menyebabkan DAP berpisah daripada gabungan Barisan Alternatif; sebagai parti sekular dengan asas sokongan etnik China, ia tidak dapat menyokong wawasan sebuah negara Islam yang disebarkan oleh konservatif PAS. PAS juga mendapati dirinya kehilangan sokongan Melayu berikutan penggantian Mahathir sebagai Perdana Menteri dengan Abdullah Ahmad Badawi, seorang Muslim yang popular dan sederhana, dan selepas kebimbangan 11 September di kalangan pengundi mengenai Islam radikal di Asia Tenggara.[40] Sekiranya pilihan raya 1999 telah menjadi kawasan puncak parti, pengundian 2004 merupakan salah satu titik terendah dalam sejarahnya. Dalam Parlimen yang diperluaskan, PAS dikurangkan kepada tujuh kerusi. Abdul Hadi bukan sahaja kehilangan kerusi parlimen tetapi melihat kerajaan yang dipimpinnya di Terengganu dibuang dari jawatan selepas satu penggal.[41]
Sambutan PAS ke pilihan raya 2004, seperti sambutan terhadap kebocoran 1986 yang sama, adalah meninggalkan imej garis keras yang menyumbang kepada kekalahannya. Setakat ini, sayap profesional bandar keahlian parti, yang dibawa ke parti oleh Fadzil Noor pada tahun 1990-an, sudah bersedia untuk bertanggungjawab. Walaupun presiden Abdul Hadi tidak berada di bawah ancaman, puak sederhana, yang dikenali sebagai "Erdogans" selepas pemimpin Islam Turki moderat, Recep Tayyip Erdogan, menganggotai ahli-ahlinya mengundi ke jawatan utama lain dalam perhimpunan agung 2005.[17][42] PAS kini dapat menyerang kerajaan Abdullah Ahmad Badawi dari kedua-dua kanan dan kiri: di satu pihak, ia mengkritik promosi Abdullah Islam Hadhari sebagai versi Islam yang disiram; Di pihak yang lain, ia menyerang kerajaan untuk rekod hak asasi manusia dan mempromosikan penyebab keadilan sosial dan ekonomi, termasuk untuk orang bukan Islam. Parti itu juga memanfaatkan pertumbuhan internet dan media sosial di Malaysia untuk memintas media massa pro-kerajaan.[43]
Era Pakatan Rakyat dan Gagasan Sejahtera
Menjelang pemilihan 2008, PAS menyertai DAP dan Parti Keadilan Rakyat (PKR) dalam gabungan baru, Pakatan Rakyat. Gabungan itu menyerahkan keputusan pilihan raya Barisan Nasional yang paling buruk. Barisan Nasional kehilangan majoriti dua pertiga di Dewan Perwakilan, melumpuhkannya daripada meluluskan pindaan perlembagaan tanpa sokongan pembangkang. PAS memenangi 23 kerusi; Pakatan Rakyat memenangi 82. Di peringkat negeri, kerajaan Barisan Nasional yang berusia puluhan tahun jatuh di Kedah, Perak dan Selangor. PAS kini memerintah Kedah dan Kelantan (masing-masing dipimpin oleh Azizan Abdul Razak dan Nik Abdul Aziz Nik Mat) dan membekalkan Menteri Besar Perak (Nizar Jamaluddin) dalam kerajaan campuran Pakatan Rakyat.[44] Sebuah seminar bagi memperkasakan parti dianjurkan pada November 2009 bagi memperkukuh kedudukan parti dalam kerjasama dengan Pakatan Rakyat[45].
PAS menjadikan kerjasama dengan sebuah parti politik baharu, Parti Ikatan Bangsa Malaysia (IKATAN) untuk membawa suara rakyat lebih berkesan selepas Pakatan Rakyat dianggap telah terbubar[7] ekoran keluarnya DAP daripada gabungan tersebut. Walau bagaimanapun, hubungan kerjasama politik antara PKR kekal sehingga pada 11 Mei 2017, hubungan kerjasama PAS dan PKR terputus[8].
Bagi menghadapi Pilihan raya Umum Malaysia 2018, PAS menubuhkan sebuah gabungan kerjasama baharu, Gagasan Sejahtera bersama-sama IKATAN dan BERJASA. Buat pertama kali dalam sejarah penubuhan PAS bahawa parti tersebut bertanding melebihi 70 kerusi Parlimen iaitu 158 kerusi Parlimen ke arah pembentukan Kerajaan Teknokrat ataupun mereka akan menyertai kerajaan campuran selepas pilihan raya jika gagal memenangi majoriti mudah 112 kerusi Parlimen[46]. Mereka juga memperkenalkan Budaya Politik Matang dan Sejahtera (BPMS) dan Wawasan Induk Negara Sejahtera (WINS).
Selepas berakhirnya pilihan raya 2018, PAS kekal di Kelantan dan berjaya menawan Terengganu daripada BN, dan menang di 18 kerusi Dewan Rakyat (penguasaan 16.9 peratus)[46]. Faktor kemenangan PAS di Pantai Timur adalah berdasarkan beberapa perkara berikut[47] iaitu 1) Ciri-ciri politik Terengganu, 2) Doktrin agama dan ideologi, 3) Isu nasional kelemahan polisi Najib Razak, 4) Peranan Tun Dr. Mahathir Mohamad, 5) Kebangkitan orang muda, 6) Kekuatan jentera, dan 7) Dilema/krisis UMNO.
Penyertaan Himpunan Anti-ICERD 2018
Pada tahun 2018, menyusul pengumuman Perdana Menteri ketika itu, Mahathir Mohamad, mengenai keputusan Kabinet Ketujuh Mahathir untuk "meluluskan semua instrumen inti PBB yang masih belum diratifikasi yang berkaitan dengan perlindungan hak asasi manusia", termasuk Konvensyen Antarabangsa Mengenai Penghapusan Segala Bentuk Diskriminasi Kaum (ICERD) dan lima konvensyen sebelum ini yang belum diratifikasi di Majlis Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, UMNO, PAS serta pelbagai pertubuhan bukan kerajaan telah menganjurkan Perhimpunan Anti-ICERD di Dataran Merdeka, Kuala Lumpur untuk membantah ratifikasi konvensyen antarabangsa yang berkaitan, disebabkan oleh persepsi mereka bahawa instrumen hak asasi manusia ini bertentangan dengan kedudukan istimewa Melayu, Bumiputera, dan Islam dalam negara ini; yang kesemuanya tercatat dalam Perlembagaan Malaysia.[48][49]
Era Muafakat Nasional dan Perikatan Nasional
PAS bekerjasama dengan musuh tradisinya, UMNO di bawah semangat 'perpaduan ummah' dan menggagaskan permuafakatan bernama Muafakat Nasional yang dimeterai pada 14 September 2019[9]. PAS juga turut menjalinkan kerjasama dengan Kongres India Malaysia (MIC)[10][50].
Konflik politik di Malaysia berlaku ekoran peletakan jawatan Perdana Menteri, Tun Dr Mahathir Mohamad pada Februari 2020 menjadikan PAS mengambil tindakan bersama-sama dengan beberapa parti politik yang lain iaitu UMNO, Parti Pribumi Bersatu Malaysia (PPBM), Kongres India Malaysia (MIC), Persatuan Cina Malaysia (MCA), Gabungan Parti Sarawak (GPS) dan lain-lain telah membentuk kerajaan bagi Malaysia dengan nama tidak rasmi, Perikatan Nasional (PN)[11][12]. Kerajaan PN di bawah kepimpinan Muhyiddin Yassin sebagai Perdana Menteri telah melantik 3 orang Ahli Parlimen PAS sebagai Menteri Penuh dan 5 orang sebagai Timbalan Menteri[51]. Pada pertengahan 2020 juga, telah berlakunya kemelut politik di Kedah yang menatijahkan pertukaran kerajaan negeri kepada PAS[52].
Hubungan antarabangsa
Ikhwanul Muslimin
PAS juga mengekalkan hubungan peribadi dan ideologi yang rapat dengan Ikhwanul Muslimin Mesir.[53] Hubungan parti dengan Ikhwan Muslimin bermula pada tahun 1940-an ketika pengasas PAS terdedah kepada gagasan dan ajaran Ikhwanul Muslimin ketika mereka belajar di Kaherah pada tahun 1940-an. Menurut Wan Saiful Wan Jan dari Institut Demokrasi dan Hal Ehwal Ekonomi Pemikir, Ikhwanul Muslimin menganggap PAS sebagai model untuk parti politik Islam yang berjaya; kerana PAS telah memerintah negeri Kelantan secara berterusan sejak tahun 2002. Perwakilan PAS sering dijemput untuk penglibatan beragama Islam di luar negara. Pada 2012, Presiden PAS, Abdul Hadi Awang bercakap bersama ulama Ikhwan Muslimin Syeikh Yusuf al-Qaradawi dalam satu majlis di London.[54] Pada tahun yang sama, wakil PAS bertemu dengan pemimpin Ikhwanul Muslimin Syeikh Mahdi Akif dan Dr Muhammad Badie di Kaherah.[55]
Menurut Müller, pemimpin pemimpin PAS sekarang, Kepimpinan Ulama juga dipengaruhi oleh ideologi Ikhwan Muslimin ketika belajar di Mesir, Arab Saudi dan India pada tahun 1980-an. Kaedah pendidikan Islam yang diilhami oleh Ikhwanul Muslimin dan bulatan belajar biasa (usrah/halaqah) telah diperkenalkan secara sistematik manakala rangkaian ditubuhkan dengan parti politik dan pergerakan Islam di luar negara.[56] Pada April 2014, Abdul Hadi Awang mengkritik kerajaan Arab Saudi, Bahrain, dan Emiriyah Arab Bersatu kerana melabel Ikhwanul Muslimin sebagai organisasi pengganas.[55] Pada Januari 2016, bekas pemimpin PAS Mujahid Yusof Rawa mendakwa pengaruh Ikhwan Muslim terhadap PAS adalah terhad untuk berkongsi pandangan organisasi tentang peranan Islam dalam masyarakat. Mujahid juga mendakwa kumpulan Muslim tempatan lain seperti Angkatan Belia Islam Malaysia dan IKRAM juga bersimpati kepada Ikhwanul Muslimin.[57]
Partai Keadilan Sejahtera
Presiden PAS, Abdul Hadi Awang bersama-sama Syed Azman Syed Ahmad Nawawi (Ketua Lajnah Antarabangsa), Ahmad Samsuri bin Mokhtar (Setiausaha Politik Presiden), dan Mohammad Faiz Md Nawi (Setiausaha Lajnah Antarabangsa) berkunjung ke Pejabat Dewan Pimpinan Pusat (DPP) Partai Keadilan Sejahtera (PKS) pada 19 Disember 2013.[58] Kedatangan mereka disambut oleh Presiden PKS, Anis Matta beserta para pengurus DPP PKS. Dalam pertemuan ini kedua-dua parti saling bertukar pengalaman mengenai koalisi atau kerjasama politik yang dilakukan sebagai sesama parti politik berasaskan Islam. Pada 8 Januari 2019, Presiden PAS bersama AJK PAS Pusat, Khairuddin Aman Razali berkunjung ke Pejabat Dewan Pimpinan Wilayah (DPW) PKS Jawa Barat di Bandung. Kunjungan ini bertujuan mempererat silaturahim dan bertukar fikiran mengenai perjalanan politik kedua-dua parti Islam di negara masing-masing[59].
Parti Saadah
Hubungan PAS dan Parti Saadah dari Turki diperkuat dengan pertemuan Presiden PAS, Abdul Hadi Awang dengan Presiden Parti Saadet, Temel Karamollaoğlu di Pejabat Parti Saadat di Ankara, bagi membincangkan cabaran dan peranan parti politik Islam di Malaysia dan Turki pada November 2018[60]. Presiden Karamollaoğlu juga membuat kenyataan penghargaan khas kepada Presiden PAS, Abdul Hadi Awang atas pelantikan sebagai Duta Khas Perdana Menteri Malaysia ke Timur Tengah[61][62]. Wakil Parti Saadet turut diundang hadir ke muktamar-muktamar PAS dan menyampaikan ucapan antaranya Fatih Aydın pada Muktamar Tahunan PAS 2016[63].
Struktur kepimpinan
Perhimpunan Agung PAS ("Muktamar") memilih Presiden parti, Timbalan Presiden, tiga Naib Presiden dan Jawatankuasa Kerja Pusat berbilang anggota. Perhimpunan diadakan setiap tahun, tetapi pemilihan kepimpinan berlaku pada setiap dua tahun. Perhimpunan ini terdiri terutamanya daripada perwakilan yang dipilih oleh bahagian tempatan parti masing-masing.[64] Pentadbiran harian parti itu dijalankan oleh Setiausaha Agungnya, kedudukan yang dilantik oleh kepemimpinan parti.[65] Jawatankuasa Kerja Pusat secara konstitusional adalah badan pembuat keputusan utama parti, walaupun keputusannya rentan untuk dibatalkan oleh Majlis Syura, sebuah badan yang tidak terpilih yang terdiri hanya ulama-ulama Islam dan dipimpin oleh Mursyidul Am.[66]
Parti itu mempunyai tiga sub-pertubuhan yang diiktiraf bagi kategori anggota parti yang berlainan: Dewan Ulama untuk ulama Islam, Dewan Muslimat sebagai sayap wanita dan Dewan Pemuda sebagai sayap pemuda. Setiap sayap memilih kepimpinannya sendiri di dewannya sendiri[67] Terdapat sayap keempat untuk penyokong bukan Islam parti, walaupun ia tidak mempunyai kedudukan yang diiktiraf dalam struktur parti seperti tiga sayap lain.[64] PAS mempunyai kira-kira satu juta ahli,[68] lebih daripada mana-mana pihak pembangkang lain di Malaysia.[69]
Penjawat jawatan terkini (Sesi 2021-2023)
Wakil rakyat
Dewan Negara
Senator
Ahli-ahli Senator Malaysia tidak dipilih secara pilihanraya. Setiap daripada 13 dewan undangan negeri memilih dua Senator; baki 44 dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong. PAS mempunyai seorang Ahli Dewan Negara yang dilantik Agong, dan enam orang yang dilantik melalui Dewan Undangan Negeri.[70]
Negeri | Tempoh | Ahli |
---|---|---|
Yang di-Pertuan Agong | 16.06.2020 - 15.06.2023 | Balasubramaniam Nachiappan, YB Senator |
Kelantan | 08.07.2020 - 07.07.2023 | Mohd Apandi Mohamad, YB Senator Sr Haji |
Ogos 2021 - Ogos 2024 | Wan Martina Wan Yusoff, YB Senator | |
Terengganu | 01.07.2018 - 30.06.2021 | Husain Awang, YB Senator Dato' Haji |
16.03.2023 - 15.03.2026 | Hussin Ismail, YB Senator Tuan Haji | |
Kedah | 20.03.2023 - 19.03.2026 | Abd Nasir Idris, YB Senator |
20.03.2023 - 19.03.2026 | Musoddak Ahmad, YB Senator |
Dewan Rakyat
Ahli Parlimen Malaysia
PAS mempunyai 43 orang Ahli Dewan Rakyat dari negeri Kedah, Kelantan, Melaka, Pahang, Perak, Perlis, Selangor dan Terengganu. Ia diketuai oleh seorang Ketua Whip.
Negeri | No. | Kawasan Parlimen | Ahli | Catatan | Penggal |
---|---|---|---|---|---|
Perlis | P001 | Padang Besar | Rushdan Rusmi, Tuan | Penggal pertama | |
P003 | Arau | Shahidan Kassim, Dato' Seri Dr. | Mantan Menteri | Penggal ke-5 | |
Kedah | P005 | Jerlun | Abdul Ghani Ahmad, Dr. | Penggal pertama | |
P007 | Padang Terap | Nurul Amin Hamid, Ustaz | Penggal pertama | ||
P008 | Pokok Sena | Ahmad Yahaya, Dato' | Pesuruhjaya PAS Kedah | Penggal pertama | |
P009 | Alor Setar | Afnan Hamimi Taib Azamudden | Penggal pertama | ||
P010 | Kuala Kedah | Ahmad Fakhruddin Fakhrurazi. Dr. | Penggal pertama | ||
P011 | Pendang | Awang Hashim, Datuk Haji | Mantan Timbalan Menteri | Penggal ke-2 | |
P012 | Jerai | Sabri Azit, Ustaz | Penggal ke-2 | ||
P013 | Sik | Ahmad Tarmizi Sulaiman, Tuan | Penggal ke-2 | ||
P016 | Baling | Hassan Saad, Ustaz | Penggal pertama | ||
Kelantan | P019 | Tumpat | Mumtaz Md Nawi, Datuk | EXCO Kelantan | Penggal pertama |
P020 | Pengkalan Chepa | Ahmad Marzuk Shaary, Datuk | Mantan Timbalan Menteri | Penggal ke-2 | |
P021 | Kota Bharu | Takiyuddin Hassan, Datuk Seri | Mantan Menteri | Penggal ke-3 | |
P022 | Pasir Mas | Ahmad Fadhli Shaari, Ustaz | Ketua Dewan Pemuda PAS | Penggal ke-2 | |
P023 | Rantau Panjang | Siti Zailah Mohd Yusoff @ Kak Lah, Ustazah Dato' | Mantan Timbalan Menteri | Penggal ke-4 | |
P024 | Kubang Kerian | Tuan Ibrahim Tuan Man, Ustaz Dato' | Ketua Pembangkang DUN Pahang | Penggal ke-2 | |
P025 | Bachok | Syahir Che Sulaiman, Tuan | Penggal pertama | ||
P028 | Pasir Puteh | Nik Muhammad Zawawi Salleh, Ustaz | Mantan Timbalan Menteri | Penggal ke-2 | |
P031 | Kuala Krai | Abdul Latiff Abdul Rahman, Ustaz | Penggal ke-2 | ||
Terengganu | P033 | Besut | Che Mohamad Zulkifly Jusoh, Datuk | Penggal ke-2 | |
P034 | Setiu | Shaharizukirnain Abd Kadir, Ustaz | Penggal ke-2 | ||
P035 | Kuala Nerus | Alias Razak, Dato' Dr. Haji | EXCO Terengganu | Penggal ke-2 | |
P036 | Kuala Terengganu | Ahmad Amzad Hashim, Datuk haji | Mantan Timbalan Menteri | Penggal ke-2 | |
P037 | Marang | Abdul Hadi Awang, Tuan Guru Haji | Presiden PAS | Penggal ke-10 | |
P039 | Dungun | Wan Hassan Mohd Ramli, Ustaz | Penggal ke-2 | ||
P040 | Kemaman | Che Alias Hamid, Ustaz | Penggal ke-2 | ||
Pulau Pinang | P041 | Kepala Batas | Siti Mastura Mohamad, Dr. Ustazah | Penggal pertama | |
P044 | Permatang Pauh | Muhammad Fawwaz Mat Jan, Ustaz | Penggal pertama | ||
Perak | P057 | Parit Buntar | Mohd Misbahul Munir Masduki, Ustaz | Penggal pertama | |
P058 | Bagan Serai | Idris Ahmad, Haji | Mantan Menteri | Penggal ke-2 | |
P069 | Parit | Muhammad Ismi Mat Taib, Tuan | Penggal pertama | ||
P073 | Pasir Salak | Jamaludin Yahya, Tuan | Penggal pertama | ||
Pahang | P081 | Jerantut | Khairil Nizam Khirudin, Ir. | Mantan Senator | Penggal pertama |
P083 | Kuantan | Wan Razali Wan Nor, Tuan | Penggal pertama | ||
P086 | Maran | Ismail Abd Muttalib, Dato Sri Dr. Hj. | Mantan Timbalan Menteri | Penggal ke-5 | |
P087 | Kuala Krau | Kamal Ashaari, Ustaz Haji | Penggal pertama | ||
P088 | Temerloh | Salamiah Mohd Nor, Hajah | Penggal pertama | ||
Selangor | P094 | Hulu Selangor | Hasnizan Harun, Tuan | Penggal pertama | |
P109 | Kapar | Halimah Ali, Dr | Mantan EXCO Selangor | Penggal pertama | |
P112 | Kuala Langat | Ahmad Yunus Hairi, Dr | ADUN Sijangkang dan Pesuruhjaya PAS Selangor | Penggal pertama | |
Melaka | P136 | Tangga Batu | Bakri Jamaluddin, Tuan Haji | Penggal pertama | |
P139 | Jasin | Zulkifli Ismail, Tuan Guru | Pesuruhjaya PAS Melaka | Penggal pertama |
Keputusan pilihan raya umum
Pemilihan | Jumlah tempat duduk yang dimenangi | Jumlah undi | Bahagian undi | Keputusan pilihan raya | Pemimpin pilihan raya |
---|---|---|---|---|---|
1955 | 1 / 52
|
40,667 | 3.9% | ▲1 kerusi; Pembangkang | Abbas Alias |
1959 | 13 / 104
|
329,070 | 21.3% | ▲12 kerusi; Pembangkang | Burhanuddin al-Helmi |
1964 | 9 / 104
|
301,187 | 14.6% | ▼4 kerusi; Pembangkang | |
1969 | 12 / 144
|
495,641 | 20.9% | ▲3 kerusi; Pembangkang | |
1974 | 13 / 154
|
— | — | ▲1 kerusi; Pakatan kerajaan (Barisan Nasional) | Asri Muda |
1978 | 5 / 154
|
537,720 | 15.5% | ▼8 kerusi; Pembangkang | |
1982 | 5 / 154
|
602,530 | 14.5% | ▬; Pembangkang | |
1986 | 1 / 177
|
718,891 | 15.6% | ▼4 kerusi; Pembangkang | Yusof Rawa |
1990 | 7 / 180
|
391,813 | 7.0% | ▲6 kerusi; Pakatan kerajaan (Angkatan Perpaduan Ummah) | Fadzil Noor |
1995 | 7 / 192
|
430,098 | 3.3% | ▬; Pakatan kerajaan (Angkatan Perpaduan Ummah) | |
1999 | 27 / 193
|
994,279 | 14.99% | ▲ 20 kerusi; Pakatan kerajaan (Barisan Alternatif) | |
2004 | 7 / 219
|
1,051,480 | 15.2% | ▼ 20 kerusi; Pakatan kerajaan (Barisan Alternatif) | Abdul Hadi Awang |
2008 | 23 / 222
|
1,140,676 | 14.05% | ▲ 16 kerusi; Pakatan kerajaan (Pakatan Rakyat) | |
2013 | 21 / 222
|
1,633,199 | 14.77% | ▼ 2 kerusi; Pakatan kerajaan (Pakatan Rakyat) | |
2018 | 18 / 222
|
2,032,080 | 17.89% | ▼ 3 kerusi; Pakatan kerajaan (Gagasan Sejahtera) | |
2022 | 43 / 222
|
2,259,353 | 18.10% | ▲ 25 kerusi; Pembangkang (Perikatan Nasional) |
Dewan Undangan Negeri
Ahli Dewan Undangan Negeri
Setakat 6 Disember 2022, PAS mempunyai 119 anggota dewan undangan negeri. Ia mempunyai wakil di setiap negeri kecuali Negeri Sembilan, Melaka, dan Sarawak. Parti ini memegang majoriti di Dewan Undangan Negeri Kelantan dan Terengganu. Parti ini mempunyai 4 orang Menteri Besar dan 28 orang anggota Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri di empat buah negeri iaitu Kelantan, Terengganu, Kedah dan Perlis. Parti ini juga mempunyai 2 orang ADUN yang dilantik seorang daripadanya oleh kerajaan negeri Terengganu dan Sabah.
Statistik kedudukan semasa PAS di negeri
Statistik kedudukan semasa PAS di Dewan Undangan Negeri-negeri.
Dewan Undangan Negeri Kelantan 36 / 45
Dewan Undangan Negeri Terengganu23 / 33
Dewan Undangan Negeri Kedah15 / 36
Dewan Undangan Negeri Pahang15 / 42
|
Dewan Undangan Negeri Perlis 9 / 15
Dewan Undangan Negeri Perak17 / 59
Dewan Undangan Negeri Pulau Pinang1 / 40
|
Dewan Undangan Negeri Selangor 1 / 56
Dewan Undangan Negeri Johor1 / 56
Dewan Undangan Negeri Sembilan 0 / 36
|
Dewan Undangan Negeri Melaka 0 / 28
Dewan Undangan Negeri Sabah1 / 79
Dewan Undangan Negeri Sarawak0 / 82
|
Keputusan pilihan raya negeri
Pilihan raya negeri | Dewan Undangan Negeri | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Perlis | Kedah | Kelantan | Terengganu | Pulau Pinang | Perak | Pahang | Selangor | Negeri Sembilan | Melaka | Johor | Sabah | Sarawak | Jumlah calon menang / Jumlah calon bertanding | |
1959 | 0 / 12 |
0 / 24 |
28 / 30 |
13 / 24 |
0 / 24 |
1 / 40 |
0 / 24 |
0 / 28 |
0 / 24 |
0 / 20 |
0 / 32 |
42 / 200
| ||
1964 | 1 / 12 |
0 / 24 |
21 / 30 |
3 / 24 |
0 / 24 |
0 / 40 |
0 / 24 |
0 / 28 |
0 / 24 |
0 / 20 |
0 / 32 |
25 / 158
| ||
1969 | 1 / 12 |
8 / 24 |
19 / 30 |
11 / 24 |
0 / 24 |
1 / 40 |
0 / 24 |
0 / 28 |
0 / 24 |
0 / 20 |
0 / 32 |
0 / 48 |
40 / 185
| |
1974 | 2 / 12 |
5 / 26 |
22 / 36 |
10 / 28 |
1 / 27 |
3 / 42 |
1 / 32 |
1 / 33 |
1 / 24 |
1 / 20 |
0 / 32 |
0 / 48 |
||
1978 | 0 / 12 |
7 / 26 |
2 / 36 |
0 / 28 |
1 / 27 |
1 / 42 |
0 / 32 |
0 / 33 |
0 / 24 |
0 / 20 |
0 / 32 |
11 / 204
| ||
1982 | 1 / 12 |
2 / 26 |
10 / 36 |
5 / 28 |
0 / 27 |
0 / 42 |
0 / 32 |
0 / 33 |
0 / 24 |
0 / 20 |
0 / 32 |
18 / 223
| ||
1986 | 0 / 14 |
3 / 28 |
10 / 39 |
2 / 32 |
0 / 33 |
0 / 46 |
0 / 33 |
0 / 42 |
0 / 28 |
0 / 20 |
0 / 36 |
0 / 48 |
15 / 265
| |
1990 | 0 / 14 |
1 / 28 |
24 / 39 |
8 / 32 |
0 / 33 |
0 / 46 |
0 / 33 |
0 / 42 |
0 / 28 |
0 / 20 |
0 / 36 |
0 / 48 |
33 / 114
| |
1994 | 0 / 48 |
0 / 3
| ||||||||||||
1995 | 0 / 15 |
2 / 36 |
24 / 43 |
7 / 32 |
0 / 33 |
0 / 52 |
0 / 38 |
0 / 48 |
0 / 32 |
0 / 25 |
0 / 40 |
33 / 177
| ||
1999 | 3 / 15 |
12 / 36 |
41 / 43 |
28 / 32 |
1 / 33 |
3 / 52 |
6 / 38 |
4 / 48 |
0 / 32 |
0 / 25 |
0 / 40 |
0 / 48 |
98 / 234
| |
2001 | 0 / 62 |
0 / 3
| ||||||||||||
2004 | 1 / 15 |
5 / 36 |
24 / 45 |
4 / 32 |
1 / 40 |
0 / 59 |
0 / 42 |
0 / 56 |
0 / 36 |
0 / 28 |
1 / 56 |
0 / 60 |
36 / 265
| |
2006 | 0 / 71 |
0 / 1
| ||||||||||||
2008 | 1 / 15 |
16 / 36 |
38 / 45 |
8 / 32 |
1 / 40 |
6 / 59 |
2 / 42 |
8 / 56 |
1 / 36 |
0 / 28 |
2 / 56 |
0 / 60 |
83 / 232
| |
2011 | 0 / 71 |
0 / 5
| ||||||||||||
2013 | 1 / 15 |
9 / 36 |
32 / 45 |
14 / 32 |
1 / 40 |
5 / 59 |
3 / 42 |
15 / 56 |
0 / 36 |
1 / 28 |
4 / 56 |
0 / 60 |
85 / 236
| |
2016 | 0 / 71 |
0 / 5
| ||||||||||||
2018 | 2 / 15 |
15 / 36 |
37 / 45 |
22 / 32 |
1 / 40 |
3 / 59 |
8 / 42 |
1 / 56 |
0 / 36 |
0 / 28 |
1 / 56 |
0 / 60 |
90 / 236
| |
2020 | 0 / 73 |
tidak bertanding | ||||||||||||
2021 | 0 / 28 |
0 / 82 |
0 / 9
| |||||||||||
2022 | 9 / 15 |
17 / 59 |
15 / 42 |
1 / 56 |
42 / 71
|
Figura pimpinan dalam kerajaan
Menteri Besar
Yang Dipertua Dewan Undangan Negeri
Negeri | Nama | Tahun Khidmat |
---|---|---|
Kelantan | Dato' Seri Paduka Raja, Tan Sri Dato' Dr Mohd Asri Muda | 1959 - 1964 |
Haji Abdullah bin Yusof (Kemudian menyertai UMNO 1968) | 1964 - 1969 | |
Dato' Bentara Jasa, Dato' Ishak Lotfi Omar | 1969 - 1972 | |
Haji Nik Abdullah Arshad | 1972 - 1974 | |
Nik Man (Nik Abdul Rahman) Nik Mohamed | 1974 - 1977 | |
Dato' Haji Omar Mohamed | 1990 - 1995 | |
Dato' Haji Wan Abdul Rahim Wan Abdullah | 1995 - 2008 | |
Dato' Panglima Perang, Dato' Mohd Nassuruddin Daud | 2008 - 2013 | |
Dato' Abdullah Ya’kob | 2013 - kini | |
Terengganu | Mohd Taib Sabri Abu Bakar (Keluar PAS) | 1959 - 1961 |
Dato' Haji Husain Awang | 1999 - 2004 | |
Dato' Haji Yahaya Ali | 2018 - kini | |
Kedah | Dato' Dr Abdul Isa Ismail | 2008 - 2013 |
Perlis | Rus'sele Eizan | 2022 - kini |
Ahli Dewan Negara
Lantikan | Nama | Mula Khidmat | Tamat Khidmat |
---|---|---|---|
Yang di-Pertuan Agong | Salmah Sheikh Hussein[72] | 6 Januari 1975 | |
Salmah Sheikh Hussein | 9 Ogos 1976 | 8 Ogos 1982 | |
Haji Idris Ahmad | 16 Jun 2020 | 5 November 2022 | |
Balasubramaniam Nachiappan | 16 Jun 2020 | 15 Jun 2023 | |
Khairil Nizam Khirudin | 28 Disember 2023 | 5 November 2022 | |
Kelantan | Haji Nik Muhammad Adeeb Nik Mohamed | 11 September 1959 | 4 April 1964 |
Amaluddin Darus | 11 September 1959 | 10 September 1965 | |
Wan Mustapha Haji Ali | 16 Ogos 1965 | 15 Ogos 1971 | |
Amaluddin Darus (kali kedua) | 22 Oktober 1968 | 21 Oktober 1974 | |
Abu Bakar Hamzah | 20 Disember 1971 | 19 Disember 1977 | |
Haji Mohd Amin Haji Yaakob | 6 Januari 1975 | 5 Januari 1978 | |
Kalthom Haji Othman | 24 Julai 1991 | 23 Julai 1994 | |
Kalthom Haji Othman (kali kedua) | 9 Mei 1994 | 8 Mei 1997 | |
Hajah Hunaizah Mohd Noor | 4 Ogos 1997 | 3 Ogos 2000 | |
Jamilah Ibrahim | 4 Ogos 1997 | 3 Ogos 2000 | |
Siti Zailah Mohd Yusof | 18 Julai 2000 | 17 Julai 2003 | |
Jamilah Ibrahim (kali kedua) | 18 Julai 2000 | 17 Julai 2003 | |
Siti Zailah Mohd Yusof (kali kedua) | 1 Julai 2003 | 30 Jun 2006 | |
Wan Ubaidah Omar | 1 Julai 2003 | 30 Jun 2006 | |
Mumtaz Md Nawi | 19 Julai 2006 | 18 Julai 2009 | |
Wan Ubaidah Omar (kali kedua) | 19 Julai 2006 | 18 Julai 2008 | |
Ahmad Rusli Iberahim | 18 Julai 2008 | 17 Julai 2011 | |
Mumtaz Md Nawi (kali kedua) | 6 Julai 2009 | 5 Julai 2012 | |
Dr. Johari Mat | 7 Julai 2011 | 6 Julai 2014 | |
Khairiah Mohamed | 9 Julai 2012 | 8 Julai 2015 | |
Dr. Johari Mat (kali kedua) | 14 Julai 2014 | 13 Julai 2017 | |
Khairiah Mohamed (kali kedua) | 1 Julai 2015 | 30 Jun 2018 | |
Haji Muhamad Mustafa | 31 Julai 2017 | 30 Julai 2020 | |
Asmak Husin | 1 Julai 2018 | 30 Jun 2021 | |
Mohd Apandi Mohamad | Ogos 2020 | Ogos 2023 | |
Wan Martina Wan Yusoff | Ogos 2021 | Ogos 2024 | |
Terengganu | Da Abdul Jalil Haji Awang | 11 September 1959 | 10 September 1965 |
Haji Abas Haji Mohamad | 11 September 1959 | 10 September 1965 | |
Hassan Haji Shukri | 27 Disember 1999 | 26 Disember 2002 | |
Safinah Jusoh | 27 Disember 1999 | 26 Disember 2002 | |
Hassan Haji Shukri (kali kedua) | 23 Disember 2002 | 22 Disember 2005 | |
Safinah Jusoh (kali kedua) | 23 Disember 2002 | 22 Disember 2005 | |
Haji Husain Haji Awang | 17 Julai 2018 | 16 Julai 2021 | |
Nuridah Mohd Salleh | 29 November 2018 | 28 November 2021 | |
Haji Husain Haji Awang (kali kedua) | 15 September 2021 | 14 September 2024 | |
Nuridah Mohd Salleh | 29 November 2021 | 5 November 2022 | |
Hussin Ismail | 16 Mac 2023 | 15 Mac 2026 | |
Kedah | Haji Muhamad Yusof Husin | 26 Mei 2008 | 25 Mei 2011 |
Dato' Haji Muhamad Yusof Husin (kali kedua) | 4 Julai 2011 | 3 Julai 2014 | |
Haji Ahmad bin Yahya | 25 Ogos 2020 | 5 November 2022 | |
Abd Nasir Idris | 20 Mac 2023 | 19 Mac 2026 | |
Musoddak Ahmad | 20 Mac 2023 | 19 Mac 2026 |
Anggota Jemaah Menteri Persekutuan
Nama | Kawasan | Portfolio | Mula Khidmat | Tamat Khidmat | Perdana Menteri |
---|---|---|---|---|---|
Dato’ Mohd Asri Haji Muda | Kota Bharu Hulu | Menteri Kemajuan Tanah dan Tugas-tugas Khas (Hal Ehwal Agama) [74] | 1 Januari 1973 | 4 September 1974 | Tun Abdul Razak Hussein |
Senator Ustaz Abu Bakar Hamzah | Senator | Setiausaha Parlimen Kementerian Pembangunan Negara dan Luar Bandar[75] | 1 Januari 1973 | 12 Ogos 1973 | |
Setiausaha Parlimen Kementerian Pembangunan Ekonomi Desa | 13 Ogos 1973 | 9 September 1973 | |||
Setiausaha Parlimen Kementerian Pertanian dan Perikanan | 10 September 1973 | 14 Mei 1974 | |||
Ustaz Haji Yusof Rawa | Kota Setar Selatan | Timbalan Menteri Perusahaan Utama | 13 Ogos 1973 | 24 Ogos 1974 | |
Dato’ Mohd Asri Haji Muda | Nilam Puri | Menteri Tanah dan Galian dan Tugas-tugas Khas (Hal Ehwal Agama) | 5 September 1974 | 4 Mac 1976 | Tun Abdul Razak Hussein |
Datuk Hassan Adli Mohd Arshad | Bagan Datok | Timbalan Menteri Buruh dan Tenaga Rakyat | 5 September 1974 | 4 Mac 1976 | |
Ustaz Dato’ Abu Bakar Umar | Kota Setar | Timbalan Menteri Kesihatan | 5 September 1974 | 4 Mac 1976 | |
Cikgu Mustafa Ali | Kuala Terengganu | Setiausaha Parlimen Kementerian Perdagangan dan Perindustrian | 5 September 1974 | 4 Mac 1976 | |
Ustaz Haji Yusof Rawa | Ulu Muda | Duta Besar Malaysia Ke Iran dan Turki di Tehran | 1974 | 1978 | |
Tun Hussein Onn | |||||
Dato’ Mohd Asri Haji Muda | Nilam Puri | Menteri Kemajuan Tanah dan Kemajuan Wilayah | 5 Mac 1976 | 8 November 1977 | |
Datuk Hassan Adli Mohd Arshad | Bagan Datok | Menteri Kerajaan Tempatan dan Wilayah Persekutuan | 5 Mac 1976 | 8 Julai 1978 | |
Ustaz Dato’ Abu Bakar Umar | Kota Setar | Timbalan Menteri Kesihatan | 5 Mac 1976 | 8 November 1977 | |
Haji Zahari Awang | Kuala Krai | Setiausaha Parlimen Kementerian Luar | 5 Mac 1976 | 1976 | |
Setiausaha Parlimen Kementerian Perumahan dan Kemajuan Perkampungan | 5 Mac 1976 | 8 November 1977 | |||
Cikgu Mustafa Ali | Kuala Terengganu | Setiausaha Parlimen Kementerian Perdagangan dan Perindustrian | 5 Mac 1976 | 13 April 1977 | |
Timbalan Menteri Sains, Teknologi dan Alam Sekitar | 14 April 1977 | 8 November 1977 | |||
Ustaz Abdul Wahab Yunus | Dungun | Setiausaha Parlimen Kementerian Kewangan | 14 April 1977 | 8 November 1977 | |
Datuk Seri Takiyuddin Hassan | Kota Bharu | Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Undang-undang dan Parlimen) | 10 Mac 2020 | 16 Ogos 2021 | Muhyiddin Yassin |
Dato' Sri Tuan Ibrahim Tuan Man | Kubang Kerian | Menteri Alam Sekitar dan Air | 10 Mac 2020 | 16 Ogos 2021 | |
Dato' Dr Mohd Khairuddin Aman Razali | Kuala Nerus | Menteri Perusahaan, Perladangan dan Komoditi | 10 Mac 2020 | 16 Ogos 2021 | |
Datuk Haji Ahmad Marzuk Shaary | Bachok | Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama) | 10 Mac 2020 | 16 Ogos 2021 | |
Datuk Haji Awang Hashim | Pendang | Timbalan Menteri Sumber Manusia | 10 Mac 2020 | 16 Ogos 2021 | |
Dato' Siti Zailah Mohd Yusuff | Rantau Panjang | Timbalan Menteri Pembangunan Wanita, Keluarga dan Masyarakat | 10 Mac 2020 | 16 Ogos 2021 | |
Datuk Haji Ahmad Amzad Hashim | Kuala Terengganu | Timbalan Menteri Sains, Teknologi dan Inovasi | 10 Mac 2020 | 16 Ogos 2021 | |
Dato' Che Abdullah Mat Nawi | Pengkalan Chepa | Timbalan Menteri Pertanian dan Industri Makanan | 10 Mac 2020 | 16 Ogos 2021 | |
Dato' Seri Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang | Marang | Duta Khas Perdana Menteri ke Timur Tengah | 02 April 2020 | 16 Ogos 2021 | |
Dato' Sri Tuan Ibrahim Tuan Man | Kubang Kerian | Menteri Alam Sekitar dan Air | 30 Ogos 2021 | 10 Oktober 2022 | Ismail Sabri Yaakob |
Ustaz Haji Idris Ahmad | Senator | Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama) | 30 Ogos 2021 | 10 Oktober 2022 | |
Datuk Seri Takiyuddin Hassan | Kota Bharu | Menteri Tenaga dan Sumber Asli | 30 Ogos 2021 | 10 Oktober 2022 | |
Datuk Haji Ahmad Marzuk Shaary | Bachok | Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama) | 30 Ogos 2021 | 10 Oktober 2022 | |
Datuk Haji Awang Hashim | Pendang | Timbalan Menteri Sumber Manusia | 30 Ogos 2021 | 10 Oktober 2022 | |
Dato' Siti Zailah Mohd Yusuff | Rantau Panjang | Timbalan Menteri Pembangunan Wanita, Keluarga dan Masyarakat | 30 Ogos 2021 | 10 Oktober 2022 | |
Datuk Haji Ahmad Amzad Hashim | Kuala Terengganu | Timbalan Menteri Sains, Teknologi dan Inovasi | 30 Ogos 2021 | 10 Oktober 2022 | |
Dr Nik Muhammad Zawawi Salleh | Pasir Puteh | Timbalan Menteri Pertanian dan Industri Makanan | 30 Ogos 2021 | 10 Oktober 2022 | |
Dato' Seri Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang | Marang | Duta Khas Perdana Menteri ke Timur Tengah | 2 September 2021 | 10 Oktober 2022 |
Calon dalam Pilihan Raya Perundangan Persekutuan 1955
Dalam pilihan raya umum Tanah Melayu pertama, PAS telah bertanding di sebelas kerusi majlis perundangan persekutuan seperti berikut[76]:
No | Kawasan Pilihan Raya | Negeri | Nama | Catatan |
---|---|---|---|---|
1 | Kedah Selatan | Kedah | Mohamed Saleh Shafie | Kalah kepada MCA, Lim Teng Kwang |
2 | Pasir Mas | Kelantan | Haji Mokhtar Ahmad | Kalah kepada UMNO, Tengku Ahmad Tengku Abdul Ja'afar |
3 | Kelantan Timur | Kelantan | Mohd Asri Haji Muda | Kalah kepada UMNO, Nik Hassan Nik Yahya |
4 | Kelantan Selatan | Kelantan | Haji Nor Yusoff | Kalah kepada UMNO, Abdul Khalid Awang Osman |
5 | Semantan | Pahang | Mohamad Yassin Mohamed Salleh | Kalah kepada UMNO, Dato' Abdul Razak Hussien |
6 | Teluk Anson | Perak | Hassan Adli Mohd Arshad | Kalah kepada Bahaman Samsudin
Calon termuda di Perak, berusia 26 tahun |
7 | Dindings | Perak | Ustaz Abdul Wahab Haji Mohamed Noor | Kalah kepada UMNO, Meor Ariff Meor Alwi |
8 | Krian | Perak | Ahmad Tuan Hussein | Menang ke atas calon UMNO, Haji Sulaiman Haji Ahmad (Haji Sulaiman Palestin) |
9 | Seberang Perai Selatan | Seberang Perai | Zabidi Ali | Kalah kepada MCA, Tay Hooi Soo |
10 | Selangor Tengah | Selangor | Zulkifli Mohamed | Kalah kepada MCA, Lee Eng Teh |
11 | Kuala Selangor | Selangor | Osman Abdullah | Kalah kepada UMNO, Raja Rastam Shahrome Raja Said Tauphy |
Calon dalam Pilihan Raya Perundangan Negeri 1955
No | Kawasan Pilihan Raya | Negeri | Nama | Rujukan |
---|---|---|---|---|
1 | Pasir Mas Tengah | Kelantan | Cikgu Abdullah Ahmad | [77] |
2 | Machang | Kelantan | Haji Mohd Noor Yusof | |
3 | Ulu Kelantan | Kelantan | Haji Othman Minal | |
4 | Pekan Utara | Pahang | Syed Mohamad Tuan Ngah | [78] |
5 | Pekan Selatan | Pahang | Abdul Majid Hussein | |
6 | Temerloh Selatan | Pahang | Haji Ariffin Chot | |
7 | Temerloh Timur | Pahang | Mohd Din Sandang | |
8 | Temerloh Utara | Pahang | Lebai Hassan | |
9 | Temerloh Tengah | Pahang | Mohd Liki Ismail | |
10 | Larut Selatan dan Matang | Perak | Ustaz Baharuddin Abdul Latif | [79] |
11 | Hilir Perak Selatan | Perak | Haji Ahmad Haji Mohamed Ali | |
12 | Krian Timur | Perak | Ustaz Othman Hamzah | |
13 | Krian Barat | Perak | Mohamed Kamil Haji Ahmad | |
14 | Kuala Perlis | Perlis | Syed Kasim | [80] |
15 | Sanglang | Perlis | Adnan Abdullah | |
16 | Beseri-Titi Tinggi | Perlis | Haji Mohamed Rejab Haji Mohamed | |
17 | Paya | Perlis | Haji Ghazali Haji Ahmad | |
18 | Utan Aji | Perlis | Shafie Omar | |
19 | Klang Utara | Selangor | Haji Alias Haji Abdul Manan | [81] |
20 | Sabak Bernam | Selangor | Ustaz Abdul Hakim Hilmi |
Lihat juga
Rujukan
Nota kaki
- ^ "PAS defends Taliban, saying it has changed". The Star. 25 Ogos 2021. Dicapai pada 7 Oktober 2021.
- ^ "Malaysian Islamist's death sparks sympathy in country, including from former party PAS". The Straits Times. 15 September 2014. Dicapai pada 7 Oktober 2021.
- ^ http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/pas-and-ikatan-announce-alliance-but-unclear-of-direction
- ^ https://www.utusan.com.my/nasional/2022/10/muafakat-nasional-berkubur/
- ^ Syed Jaymal Zahiid (3 June 2015). "Ahead of party polls, PAS ulama wing calls for total wipe out of progressives". The Malay Mail. Dicapai pada 28 April 2017.
- ^ "The PAS purge of the progressives". Malaysiakini. Bridget Welsh. 6 June 2015. Diarkibkan daripada yang asal pada 2018-07-16. Dicapai pada 28 April 2017.
- ^ a b http://www.ismaweb.net/2015/06/pr-bubar-hanya-pandangan-dap-kata-pas/
- ^ a b Mohd Azrone Sarabatin PAS-PKR 'bercerai' 11 Mei 2017, Berita Harian.
- ^ a b Nazura Ngah Piagam Muafakat Nasional UMNO, PAS dimeterai 14 September 2019 Berita Harian.
- ^ a b ___________ MIC dan PAS sah jalin kerjasama 28 March 2019 Berita Harian
- ^ a b Harits Asyraf Hasnan Muhyiddin wakili Perikatan Nasional: GPS, STAR juga bersama? 29 Februari 2020. Astro Awani
- ^ a b Suraya Roslan UMNO, PAS pilih Muhyiddin 28 Februari 2020. Harian Metro
- ^ Mohd Fadli Ghani (2016). Sejarah PAS 1951-1957 : membina jiwa merdeka. Kuala Lumpur: Penerbitan Harakah. m/s. 119–123.
- ^ Mohd Fadli Ghani (2016). Sejarah PAS 1951-1957 : membina jiwa merdeka. Kuala Lumpur: Penerbitan Harakah. m/s. 147.
- ^ a b c d Mohd Fadhli Ghani (15 Januari 2017). "Ensiklopedia Harian PAS – Pembentukan Kerajaan PAS Terengganu 1959". Berita PAS. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-01-04. Dicapai pada 26 Jun 2021.
- ^ a b c Hj. Salahuddin Abdullah; Hydselan bin Hashim (2010). Sejarah PAS Kelantan 1959–1978 : Langkah-langkah Menuju Mardhatillah. Kota Bharu: Badan Perhubungan PAS Negeri Kelantan. m/s. 52–55.
- ^ a b c d Chin Tong 2007
- ^ Farish 2014, halaman 67–70
- ^ Farish 2014, halaman 78
- ^ Farish 2014, halaman 82–84
- ^ Ibrahim Mahmood (1981). Sejarah Perjuangan Bangsa Melayu. Kuala Lumpur: Penerbitan Pustaka Antara. m/s. 951–952.
- ^ Farish 2014, halaman 88–89
- ^ Farish 2014, halaman 92–94
- ^ Sundaram & Ahmad 1988, halaman 850
- ^ Farish 2014, halaman 95–106
- ^ Sundaram & Ahmad 1988, halaman 852
- ^ Farish 2014, halaman 107–110
- ^ Farish 2014, halaman 121–123
- ^ Hooker & Norani 2003, halaman 195
- ^ Farish 2014, halaman 129–132
- ^ Liow 2009, halaman 37–39
- ^ Liow 2009, halaman 41
- ^ Farish 2014, halaman 140–141
- ^ Farish 2014, halaman 154
- ^ Farish 2014, halaman 143–144
- ^ Stark 2004
- ^ Farish 2014, halaman 153–154
- ^ Farish 2014, halaman 155–159
- ^ "Dokumen Negara Islam PAS (2003)". Scribd. 14 September 2011. Dicapai pada 12 Julai 2021.
- ^ Function 2006, halaman 139–144
- ^ Farish 2014, halaman 176–177
- ^ Farish 2014, halaman 178
- ^ Farish 2014, halaman 187–188
- ^ Farish 2014, halaman 188–192
- ^ ARIFFUDDIN ISHAK (29 Oktober 2009). "Tiada EGM, PAS ganti dengan seminar". mStar. Dicapai pada 12 Julai 2021.
- ^ a b Junaidi Awang Besar (2019). "Perubahan politik dalam pilihan raya umum (PRU) ke-14, 2018 di Malaysia". GEOGRAFIA Online. 15 (4): 220–232. ISSN 2682-7727 – melalui Penerbit UKM.
- ^ Mazlan Ali (Jun 2018). Tsunami hijau Pantai Timur PRU-14: Gelombang PAS atau gelombang rakyat?. Shah Alam.: Forum Pasca PRU14: Gelombang Rakyat.
- ^ "PAS and Umno to hold anti-Icerd rally in KL on Dec 8 - Malaysiakini". Malaysiakini. 17 November 2018. Dicapai pada 17 November 2018.
- ^ "Govt not ratifying ICERD - The Star Online". The Star Online. Dicapai pada 24 November 2018.
- ^ "Kerjasama PAS-MIC seperti satu keluarga". HarakahDaily. 28 Mac 2019. Diarkibkan daripada yang asal pada 27 Mac 2020. Dicapai pada 27 Mac 2020.
- ^ Rohaniza Idris Tiga wakil PAS dilantik menteri, lima lagi timbalan menteri Berita Harian
- ^ M Hifzuddin Ikhsan; Nooazura Abdul Rahman dan Nor Farhani Che Ad (17 Mei 2020). "Sanusi Menteri Besar Kedah Ke-14". Berita Harian. Dicapai pada 18 Mei 2020.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
- ^ Müller 2014, m/s. 2.
- ^ Chew, Amy (11 February 2013). "The rising force in Malaysia's opposition". Al Jazeera. Dicapai pada 23 April 2018.
- ^ a b "PAS tegaskan pendirian bersama Ikhwanul Muslimin" (dalam bahasa Malay). PAS President. 2 April 2014. Diarkibkan daripada yang asal pada 4 April 2014. Dicapai pada 15 Disember 2017.CS1 maint: unrecognized language (link)
- ^ Müller 2014, m/s. 54-55.
- ^ Shukry, Anisah (28 January 2016). "'Muslim Brotherhood influence not a problem in Malaysia'". The Edge. Dicapai pada 23 April 2018.
- ^ Malau, Srihandriatmo (20 Disember 2013). "Presiden PAS Malaysia Kunjung Markas PKS". Tribun News. Dicapai pada 20 November 2020.
- ^ "PKS Jabar Dapat Kunjungan Kehormatan PAS Malaysia". Website Resmi PKS. 8 Januari 2019. Diarkibkan daripada yang asal pada 2019-09-16. Dicapai pada 7 Januari 2021.
- ^ Wartawan BO (14 November 2018). "Presiden PAS Bertemu Ulama Dan Umara Di Turki". Buletin Online. Dicapai pada 14 November 2021.
- ^ "PAS hargai pengiktirafan Parti Saadet". Harakahdaily. 17 April 2020. Dicapai pada 14 November 2021.
- ^ "Pelantikan Abdul Hadi Sebagai Duta Khas Sangat Penting - Parti Politik Turki". TRDI. 17 April 2020. Dicapai pada 14 November 2021.
- ^ Muhamaad Razis Ismail dan Ismail Muhamad (1 Jun 2016). "Gangguan elektrik jejas Muktamar". Harian Metro. Dicapai pada 14 November 2021.
- ^ a b Mueller 2014, halaman 46
- ^ Chin Tong 2007
- ^ Liow 2009, halaman 36
- ^ Akil Yunus (8 September 2014). "PAS syura council must abide by muktamar resolutions, says Wan Saiful". The Star. Dicapai pada 16 November 2014.
- ^ Farish 2012, halaman 408
- ^ Farish 2014, halaman 10
- ^ "Senarai Ahli Dewan Negara". Parlimen Malaysia. Dicapai pada 22 November 2014.
- ^ Abd Hadi Che Awang (25 Ogos 2020). "Juhari Bulat dilantik Speaker DUN Kedah baharu". Astro Awani. Dicapai pada 25 Ogos 2020.
- ^ Beliau merupakan Naib Ketua Muslimat PAS semasa menjadi Ahli Dewan Negara. Rujukan : "Gadis yg hamil akibat diperkosa jangan disingkir: Salmah". Berita Harian. 4 November 1975. m/s. 3. Dicapai pada 3 Jun 2020.
- ^ Mohd Fadli Ghani 1973-1977: Penglibatan PAS dalam Kabinet Harakahdaily
- ^ Menteri Kemajuan Tanah bertanggungjawab dalam urusan hal ehwal tanah, termasuk FELDA, FELCRA dan Jabatan Ukur; manakala Menteri Tugas-tugas Khas bertanggungjawab membantu Perdana Menteri dalam Majlis Kebangsaan Ugama Islam dan Lembaga Urusan Tabung Haji. Rujuk : "Ketua PAS Menteri Tanah dlm Kabinet baru Malaysia". Berita Harian (Singapura). 29 Disember 1972. Dicapai pada 3 Jun 2020.
- ^ "Ketua PAS Menteri Tanah dlm Kabinet baru Malaysia". Berita Harian (Singapura). 29 Disember 1972. Dicapai pada 3 Jun 2020.
- ^ "Election: Radio Scorecard". The Straits Times. 27 Julai 1955. m/s. 4. Dicapai pada 4 Julai 2021 – melalui NewspaperSG.
- ^ https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19550921-1.2.21
- ^ Mohd Fadli Ghani (2016). Sejarah PAS 1951-1957 : membina jiwa merdeka. Kuala Lumpur: Penerbitan Harakah. m/s. 393.
- ^ https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19551114-1.2.62
- ^ https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19550818-1.2.108
- ^ https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19550928-1.2.7
Petikan teks
- Daniels, Timothy P. (2005). Building Cultural Nationalism in Malaysia: Identity, Representation, and Citizenship. Psychology Press. ISBN 0415949718.CS1 maint: ref duplicates default (link)
- Farish A Noor (2012). "Pan-Malaysian Islamic Party (PAS)". The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought. Princeton University Press. m/s. 408–409. ISBN 140083855X.
- Farish A .Noor (2014). The Malaysian Islamic Party 1951-2013: Islamism in a Mottled Nation. Amsterdam University Press. ISBN 9789089645760.
- Function, John (2006). "The Malay Electorate in 2004: Reversing the Result". Dalam Swee-Hock, Saw; Kesavapany, K. (penyunting). Malaysia: Recent Trends and Challenges. Institute of Southeast Asian Studies. m/s. 132–156. ISBN 9812303391.CS1 maint: ref duplicates default (link)
- Funston, N. J. (1976). "The Origins of Parti Islam Se Malaysia". Journal of Southeast Asian Studies. 7 (1): 58–73. doi:10.1017/s0022463400010262. ISSN 0022-4634.CS1 maint: ref duplicates default (link)
- Hooker, Virginia; Norani Othman (2003). Malaysia: Islam, Society and Politics. ISEAS series on Islam. Institute of Southeast Asian Studies. ISBN 9812301615.
- Liew Chin Tong (2007). "Pas Leadership: New Faces and Old Constraints". Southeast Asian Affairs. 2007 (1): 201–213. doi:10.1355/SEAA07J. ISSN 0377-5437.
- Liow, Joseph Chinyong (2009). Piety and Politics: Islamism in Contemporary Malaysia. Oxford University Press. ISBN 9780195377088.CS1 maint: ref duplicates default (link)
- Mueller, Dominik M. (2014). Islam, Politics and Youth in Malaysia: The Pop-Islamist Reinvention of PAS. Routledge Contemporary Southeast Asia Series. Routledge. ISBN 1317912985.CS1 maint: ref duplicates default (link)
- Riddell, Peter G. (2005). "Islamization and Partial Shari'a in Malaysia". Dalam Marshall, Paul (penyunting). Radical Islam's Rules: The Worldwide Spread of Extreme Shari'a Law. Rowman & Littlefield Publishers. m/s. 135–160. ISBN 1461686903.CS1 maint: ref duplicates default (link)
- Stark, Jan (2004). "Constructing an Islamic Model in Two Malaysian States: PAS Rule in Kelantan and Terengganu". Sojourn: Journal of Social Issues in Southeast Asia. Institute of Southeast Asian Studies. 19 (1): 51–75. doi:10.1355/sj19-1c. ISSN 0217-9520.CS1 maint: ref duplicates default (link)
- Sundaram, Jomo Kwame; Ahmad Shabery Cheek (1988). "The Politics of Malaysia's Islamic Resurgence". Third World Quarterly. Taylor & Francis. 10 (2). doi:10.1080/01436598808420085.